KolayuyumGiriş yap

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Likidite Desteği Kredisi Uygulama Talimatı

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.

1) Amaç ve kapsam

Bu talimatın amacı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 40 ıncı maddesinin (I) numaralı fıkrasının (c) bendine dayanılarak hazırlanan ve 29 Ocak 2009 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Likidite Desteği Kredisi Yönetmeliği kapsamındaki uygulamalara ilişkin alt düzenlemeleri belirlemektir. Merkez Bankasından söz konusu Yönetmelik çerçevesinde kredi talebinde bulunan bankalar bu Talimat hükümlerine tabidir.

Bu talimatta özel bir kuralın bulunmadığı hususlarda bankacılık sisteminde geçerliliğini koruyan genel kabul görmüş kurallar ve standartlar uygulanacaktır.

2) Krediye başvuru

Bankalar, varlık ve yükümlülükleri ile bunların vade yapıları, fon çekilişlerinin ne zaman başladığı, ne miktarda olduğu ve bu çekilişlerin mali bünyeleri üzerindeki etkileri ile talep edilen kredi tutarına ilişkin bilgileri içeren yazılı başvurularını Merkez Bankası İdare Merkezine yaparlar. İşlemler, Piyasalar Genel Müdürlüğü, Para Piyasaları Müdürlüğü tarafından yürütülür.

3) Kredinin kullandırılmasına ilişkin genel esaslar

a) Kredi avans şeklinde, en çok bir yıl süre ile ve birer aylık (otuz gün) vadelerle kullandırılır.

b) Krediye ilişkin ödeme ve tahsilat işlemleri Merkez Bankası Ankara Şubesince gerçekleştirilir. Kredi kullanan bankalar için Ankara Şubesi nezdinde avans hesabı açılır. Kredinin dilimler şeklinde kullandırılması durumunda bankalara her bir dilim için ayrı bir hesap açılır. Bankalar, kredi kullanımlarını ve geri ödemelerini bu hesaplar üzerinden gerçekleştirirler. İşlem valörü para transferinin gerçekleştiği gün olarak kabul edilir.

c) Bankalar, bu Talimatın 6. maddesinde yer alan “Taahhütname alınması” başlığında detayları verilen “Reeskont ve Avans Taahhütnamesi”ni imzalayarak Para Piyasaları Müdürlüğüne gönderirler.

d) İşlemler teminat karşılığı yapılır. Teminat işlemleri Para Piyasaları Müdürlüğü tarafından yürütülür. Bankalar, bu Talimatın 4. maddesinde yer alan “Teminatlara ilişkin esaslar”da belirtilen teminatlardan en az birini aynı maddede belirtilen esaslar çerçevesinde teminat olarak tesis ederler. Bankalardan, kredinin vadesi itibarıyla tahakkuk ettirilecek faiz, komisyon, vergi ve masrafların anaparaya ilavesi suretiyle hesaplanacak tutarın belli bir oranda fazlası kadar teminat alınır.

e) Kredi kullanmak isteyen bankalar için EFT-EMKT Sisteminde Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) Serbest Deposu ile Likidite Desteği Kredisi Teminat Deposu açılması gerekir.

f) Avans hesaplarından ödeme ve bu hesaplara tahsilat işlemleri EFT Sistemi aracılığıyla yapılır. Ancak, Merkez Bankası gerek görürse, bankaların Ankara Şubesi nezdindeki mevduat hesaplarının kullanılmasına izin verebilir.

g) Kredi tutarı, İdare Merkezinin talimatı ile bankalar adına açılan avans hesaplarından Ankara Şubesince ilgili bankaya valör tarihinde K16 (PAR)3 mesajı ile aktarılır. Bankalar, kullandırılan kredi tutarını belirlenen vade içerisinde istedikleri zaman ve istedikleri miktarda, İdare Merkezinin onayını almak kaydıyla, vadesinden önce geri ödeme hakkına sahiptirler.

h) Merkez Bankası, gerçekleşen işlemi kredi kullanan bankaya Merkez Bankası Ödeme Sistemleri İhale Sistemi üzerinden BİLDİRİM1 mesajı ile teyit eder.

ı) Bankalar, krediyi vadesinde geri öderken veya ara ödeme yaparken K15 (PAR)3 mesajı, “LDK” referansı ve “Kredi Ara/Geri Ödemesi” açıklaması ile Merkez Bankasına gönderirler.

4) Teminatlara ilişkin esaslar

a) Teminat çeşitleri ve blokaj

i) Kredi; döviz deposu, efektif deposu, yabancı devlet ve hazinelerince ihraç edilmiş bono ve tahviller, Merkez Bankasınca ihraç edilmiş likidite senetleri, DİBS’ler, Hazine Müsteşarlığı Varlık Kiralama Şirketi (HMVKŞ) tarafından yurt içinde ihraç edilen kira sertifikaları2, Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilmiş Eurobond’lar, HMVKŞ tarafından yurt dışında ihraç edilen kira sertifikaları2 ile Uluslararası İslami Likidite Yönetimi Şirketi (IILM) tarafından ihraç edilen kıymetler ve IILM tarafından kurulmuş özel amaçlı kuruluşlar tarafından ihraç edilen kıymetler (IILM Kıymetleri)4 karşılığında kullandırılır.

ii) Bankaların tesis etmesi gereken asgari teminat tutarı, kredi tutarı ile krediye tahakkuk ettirilecek faiz, komisyon, vergi ve masrafların toplamı üzerinden teminat çeşitlerine göre Merkez Bankasınca Yönetmelik ile belirlenen ve Ek:1’de yer alan fazla bulundurma oranları ve blokaj sırası dikkate alınarak hesaplanır.

iii) Kredi kullandırılan bankanın teminatlarına işlem tarihinde, vadede yükümlülüğünü yerine getirinceye kadar Ek:1’de yer alan tablodaki sıraya göre ve vadeye kalan gün sayısı en az olandan başlanarak blokaj konur.

b) Teminatların değeri

i) Teminat olarak getirilen DİBS ve HMVKŞ tarafından yurt içinde ihraç edilen kira sertifikaları2 ile likidite senetlerinin teminat değerleri hesaplanırken Merkez Bankasınca ilan edilen Resmi Gazete fiyatları esas alınır.

ii) Döviz üzerinden tesis edilen teminatların Türk Lirasına çevrilmesinde Merkez Bankası tarafından ilan edilen gösterge niteliğindeki döviz alış kurları, efektif olarak alınan teminatların Türk Lirasına çevrilmesinde ise Merkez Bankası tarafından ilan edilen gösterge niteliğindeki efektif alış kurları esas alınır.

iii) Teminat olarak alınan kıymetlerin günlük piyasa değerlerinde düşüş olduğu veya teminata alınma tarihinden sonra kıymetlere kısmen veya tamamen ödeme yasağı konulduğu takdirde, teminatları borçlanmalarını tam olarak karşılayamayan bankalardan fark kadar ek teminat getirmesi veya farkı ödemesi istenir. Bu yükümlülüğü kendisine bildirilen süre içerisinde yerine getirmeyen bankalar temerrüde düşmüş kabul edilir ve temerrüde düşme durumunda uygulanan kurallar çerçevesinde işlem yapılır.

c) Teminatlara ilişkin işleyiş kuralları

i) Döviz depoları

(1) Bankalar, likidite desteği kredisi için teminat olarak vermek istedikleri dövizleri, Merkez Bankasınca seçilmiş olan Merkez Bankasının yurt dışı muhabirlerine yatırırlar.

(2) Döviz depoları, esas olarak ABD Doları ve Euro üzerinden tesis edilir. Merkez Bankası gerekli görürse diğer döviz cinslerini de teminat olarak kabul edebilir.

(3) Teminat olarak verilen dövizler Merkez Bankasınca uluslararası para piyasalarında değerlendirilir, sağlanan faiz gelirleri masraflar düşüldükten sonra ilgili bankalara ödenir.

(4) Tesis edilen döviz depoları, ilgili dövizler vade sonunda anapara ve birikmiş faiziyle birlikte geri alınmak suretiyle kapatılabilir ya da vadeleri uzatılabilir. Döviz depolarının teminat olarak kullanılabilmesi için vade başlangıcından, uzatma isteminde ise vade sonundan iki iş günü önce Para Piyasaları Müdürlüğüne telefon ve yazı ile başvurulması gerekmektedir. Uzatma talep edilmediği takdirde, söz konusu depolar vade sonundan iki iş günü önce teminat olma özelliğini yitirirler.

ii) Efektif depoları

(1) Bankalar, likidite desteği kredisine teminat olarak verecekleri ABD Doları ve Euro cinsi efektiflerini Merkez Bankasının Ankara ve/veya İstanbul Şubelerinde kendi adlarına açtıracakları Efektif Deposu Hesaplarına likidite desteği kredisinde kullanılmak üzere olduğunu belirterek yatırabilirler. Söz konusu depo hesaplarına Merkez Bankasınca faiz tahakkuk ettirilmez. Merkez Bankası gerekli görürse belirleyeceği diğer para birimlerinden efektifleri de teminat olarak kabul edebilir.

(2) Bankaların, teminat olarak vermek istedikleri efektiflerin cins ve tutarlarını Para Piyasaları Müdürlüğüne telefon ve yazı ile bildirmeleri gerekir.

(3) Teminat olarak getirilen efektifler cinslerine göre ayrılmış kupürlerden oluşur, bu kupürler temiz, yıpranmamış, deste halinde, sayılmış ve bandrollü olarak, kupür dökümünü içeren bir liste ekinde Merkez Bankasının Ankara ve/veya İstanbul Şubelerine teslim edilir. Şubelerce sayımı tamamlanan efektifler bankanın Efektif Deposu Hesabına aktarılır ve teminat olarak kullanılmaya başlanır.

(4) Bankaların Döviz ve Efektif Piyasaları için imzaladıkları Serbest Efektif Deposu Taahhütnamesi ve çalışma esasları likidite desteği kredisi işlemleri için de geçerlidir.

iii) Yabancı devlet bono ve tahvilleri, Eurobond’lar, HMVKŞ tarafından yurt dışında ihraç edilen kira sertifikaları2, IILM Kıymetleri4

(1) Bankalar, vade yapıları ve özellikleri Merkez Bankasınca değerlendirilerek kabul edilen yabancı devlet ve hazinelerince ihraç edilmiş olan bono ve tahviller ile Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilmiş olan Eurobond’ları, HMVKŞ tarafından yurt dışında ihraç edilen kira sertifikalarını2 ve ABD Doları (USD) veya Euro (EUR) cinsi IILM Kıymetlerini4 Merkez Bankasının yurt dışı muhabirleri nezdindeki senet muhafaza hesaplarına teminat olarak yatırabilirler. Söz konusu bankaların kendilerine ait senet muhafaza hesap numaralarını Merkez Bankası Para Piyasaları Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmeleri gerekir.

(2) Uluslararası menkul kıymetlerin teminata kabul edilebilmesi için; bankalar, kıymetin tanımını, ISIN kodunu, nominal değerini, döviz cinsini, Merkez Bankası hesabına aktaracakları valör tarihini, kupon faizi ve faiz dönemi bilgilerini, kıymetin teslim edileceği hesap numarasını Para Piyasaları Müdürlüğüne telefon ve yazı ile valör tarihinden en az üç iş günü önce bildirirler. Söz konusu kıymetlere ilişkin teminat çıkış ve kupon ödemesi işlemleri için de aynı şekilde en az üç iş günü önce Para Piyasaları Müdürlüğüne başvurulması gerekir.

(3) Bu kıymetlerin günlük değerleri, piyasa değerleri takip edilerek Merkez Bankasınca belirlenir ve talep edildiğinde bu konuda ilgili bankalara bilgi verilir.

(4) Eurobond’lar, HMVKŞ tarafından yurt dışında ihraç edilen kira sertifikaları2 ve IILM Kıymetleri4 ile yabancı devlet ve hazine bono ve tahvilleri vadelerine bir hafta kaldığında teminat olma özelliklerini yitirirler.

(5) Bu hususlara uyulmaması halinde Merkez Bankasınca katlanılan masraflar ilgili bankalara yansıtılır.

(6) Söz konusu kıymetlerin kupon getirileri teminat sahibi bankalara aktarılır.

iv) Devlet İç Borçlanma Senetleri ve HMVKŞ tarafından Yurt İçinde İhraç Edilen Kira Sertifikaları2 ile Likidite Senetleri

(1) Bankalar, likidite desteği kredisi için, Merkez Bankasınca ihraç edilen likidite senetlerini, Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Türk Lirası, döviz ve dövize endeksli DİBS’leri ve HMVKŞ tarafından yurt içinde ihraç edilen kira sertifikalarını2 teminat olarak getirebilirler.

(2) Bankalar, teminata verecekleri DİBS ve HMVKŞ tarafından yurt içinde ihraç edilen kira sertifikaları2 ile likidite senetlerini EMKT Sistemindeki Likidite Desteği Kredisi Teminat Deposuna aktarırlar.

(3) EMKT Sisteminde yer alan DİBS ve HMVKŞ tarafından yurt içinde ihraç edilen kira sertifikaları2 ile likidite senetlerinin Likidite Desteği Kredisi Teminat Deposuna her türlü giriş ve çıkışları için bankalar taleplerini D07 (DEPOLAR ARASI AKTARIM İŞLEMİ)3 mesajı ile Merkez Bankasına iletirler. Kıymetlerin Likidite Desteği Kredisi Teminat Deposuna giriş ve çıkışları, Para Piyasaları Müdürlüğünün onayı ile gerçekleştirilir.

(4) DİBS ve HMVKŞ tarafından yurt içinde ihraç edilen kira sertifikaları2 ile likidite senetleri vadelerine bir iş günü kaldığında teminat olma özelliklerini yitirirler.

(5) İşlem yapan bankaların teminat deposuna teslim ettikleri DİBS ve HMVKŞ tarafından yurt içinde ihraç edilen kira sertifikaları2 ile likidite senetlerine, diğer koşullar aynı kalmak üzere vadeye en yakın olandan başlanarak blokaj konulur.

(6) Bankaların likidite desteği kredisi işlemleri için EFT-EMKT Sisteminde açılan Likidite Desteği Kredisi Teminat Depolarından muhafaza ücreti alınmaz.

(7) Bankaların teminat olarak getirdikleri DİBS’lerin kupon ödemesi doğrudan bankaya yapılır.

(8) Türk Lirası cinsinden ihraç edilen DİBS’ler için geçerli olan kurallar, Hazine Müsteşarlığınca yurt içinde ihraç edilen döviz/dövize endeksli DİBS’ler için de uygulanır.

5) Krediye uygulanacak faiz oranı, vergi ve komisyonlar

a) Bankalara avans şeklinde kullandırılan likidite desteği kredisine, Merkez Bankasının Bankalararası Para Piyasası gün içi işlemleri için belirlediği gecelik borç verme faiz oranı uygulanır. Söz konusu faiz oranındaki değişiklik, Bankalararası Para Piyasasında uygulanmaya başladığı tarihten başlayarak kredi faiz oranına yansıtılır.

b) Faiz tutarının tahakkuk ve tahsili aşağıdaki kurallar çerçevesinde gerçekleştirilir:

i) Faiz tutarı hesaplamalarında 1 yıl 360 gün olarak kabul edilir. Hesaplamalar Ek:2’deki formüle göre yapılır.

ii) Faiz tutarı, avans hesabının vadesinden önce kapatılması halinde hesap kapatma tarihinde, aksi halde bir ay vadeli olan hesabın vade tarihinde tahakkuk ettirilir ve hesaba borç kaydedilerek tahsil edilir.

iii) Faiz tahakkuk gününün tatile rastlaması halinde, izleyen ilk iş günü ödeme günü olarak dikkate alınır.

c) Bankaların likidite desteği kredisi işlemleri için açılan avans hesabından ve bu hesaptan yapacakları havale, virman ve EFT-EMKT mesajlarından, Merkez Bankası Tarifeler Yönetmeliği-Tarife Cetvelinin ilgili maddelerinde belirlenmiş tutar ve oranlarda masraf, komisyon ve ücret alınır.

d) Avans işlemlerinden alınacak komisyon oranı, Merkez Bankası Tarifeler Yönetmeliği-Tarife Cetvelinde yıllık binde bir olarak belirlenmiştir. Komisyon tutarı Ek:2’deki formüle göre hesaplanır. Tarifeler Yönetmeliği-Tarife Cetvelindeki değişiklikler, değişiklik tarihi itibarıyla bankalara yansıtılır. Avans işlemlerinde faiz tutarı üzerinden hesaplanan Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) ile komisyon üzerinden hesaplanan BSMV, Merkez Bankasınca krediyi kullanan bankadan tahsil edilerek ilgili vergi dairesine yatırılır.

e) Krediyle ilgili faiz, komisyon, BSMV ve masraflar bankaların Merkez Bankası Ankara Şubesi nezdindeki mevduat hesaplarından tahsil edilir.

6) Taahhütname alınması

a) Likidite desteği kredisi kullandırılan bankalardan, örneği Ek:3’de yer alan “Reeskont ve Avans Taahhütnamesi” alınır. Bankalara tanınan limitlerin daha sonra arttırılması halinde artan limit üzerinden yeni taahhütname istenir. Limitler dahilindeki kullanımlar için yeni taahhütname istenmez.

b) Alınan taahhütnameler müşterek muhafaza esaslarına göre saklanır.

c) Taahhütnamelerin Noterce onaylanmış olmasına gerek yoktur. Ancak, taahhütnamelerdeki imzaların ilgili bankaların Merkez Bankasına gönderdikleri imza sirkülerine uygunluğu kontrol edilir.

7) Kredinin sonlandırılması

a) Kredi, yenilenmemesi halinde en geç vade sonunda EFT Sisteminin kapanış saatine kadar tahsil edilerek sonlandırılır.

b) Banka, o güne kadar işlemiş faiz tutarlarını, tahakkuk etmiş komisyon ve vergileri ödemek suretiyle kendi isteğiyle krediyi vadesinden önce sonlandırabilir. Ancak, Merkez Bankasına krediyi sonlandırmadan en az iki iş günü öncesinden telefonla ve yazılı olarak başvurmak zorundadır.

8) Temerrüt

a) Likidite desteği kredisi kullanan banka, gerçekleştirdiği işlemlerle ilgili yükümlülüklerinden herhangi birini yerine getirmemesi halinde temerrüde düşer.

b) Avans hesabı bakiyesine temerrüt tarihi itibarıyla işlemiş faiz, komisyon, BSMV ve masrafların eklenmesi suretiyle bulunacak tutar, temerrüt matrahını oluşturur.

c) Temerrüt halinde, Yönetmelik, talimatlar ve bankaların imzaladıkları “Reeskont ve Avans Taahhütnamesi” çerçevesinde işlem yapılır. Bu durumda Merkez Bankası, bankanın Merkez Bankası nezdindeki tüm Türk Lirası ve döviz hesaplarına (döviz ve efektif deposu teminatları dahil) el koyarak borcu tahsil eder. Söz konusu tutarların borcu karşılamaması halinde Merkez Bankası, kalan borca cezai faiz uygulayarak bankadan ertesi iş günü saat 11.30’a kadar yükümlülüğünü yerine getirmesini ister ve söz konusu borç ve cezai faiz karşılığında hesaplanan tutar kadar teminatına bloke koyar. Bankanın Merkez Bankası nezdindeki likidite desteği kredisi teminat hesaplarında yeterli teminat bulunmaması halinde, Merkez Bankası nezdindeki tüm hesaplarına gerekli tutarda bloke konulur. Ertesi iş günü saat 11.30’a kadar borcun faiziyle birlikte ödenmemesi halinde Merkez Bankası, bankanın bloke konulan teminatlarını nakde çevirerek yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlar.

d) Merkez Bankası, teminatları öncelikle üçüncü şahıslara satarak nakde çevirmeye çalışır. Üçüncü şahıslara satışta teminatların bedeli Merkez Bankasınca belirlenir.

e) Merkez Bankası, teminat olarak alınmış DİBS ve HMVKŞ tarafından yurt içinde ihraç edilen kira sertifikaları2 ile likidite senetlerinin, üçüncü şahıslara satışının mevcut piyasa koşullarında uygun olmadığına karar vermesi halinde bu kıymetleri kendisi satın alabilir. Bu durumda, söz konusu kıymetlerin bedeli Piyasalar Genel Müdürlüğü, Açık Piyasa İşlemleri Müdürlüğü işlemlerindeki temerrüt hali için belirlenen ilkelere göre hesaplanır.

f) Teminatların tamamının aynı gün nakde çevrilememesi durumunda, cezai faiz uygulaması, yeteri kadar teminatın nakde çevrilerek borcun ödenmesine kadar, borcun tahsil edilemeyen kısmı için devam eder.

g) Temerrüt faizi olarak, Merkez Bankasınca zorunlu karşılık yükümlülüklerini yerine getirmeyen bankalara uygulanan cezai faiz oranı uygulanır. Mevcut durumda bu oran, yükümlülüklerin yerine getirilmediği tarihte Merkez Bankasının ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranının 1,5 katsayıyla çarpımı sonucu hesaplanan orandır. Temerrüt faizi, yükümlülüğün yerine getirilmediği tarihten itibaren temerrüt matrahına uygulanır.

h) Cezai faiz uygulamasına ek olarak, bankanın Merkez Bankası bünyesindeki tüm piyasalarda işlem yapma yetkisi geçici veya sürekli olarak kaldırılabilir.

9) Yürürlük

Bu uygulama talimatı 29 Şubat 2009 tarihinde yürürlüğe girer.

Ekler