SHT-SMS Ticari Hava Taşıma İşletmeleri, Uçuş Eğitim ve Bakım Kuruluşlarında Emniyet Yönetim Sisteminin Uygulanmasına İlişkin Talimat
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Madde 1 – Amaç
(1) (Değişik: 01/11/2015 tarih ve 52217814-010.07/430 sayı) Bu talimatın amacı; ticari hava taşıma işletmelerinde, tip intibak eğitim organizasyonlarında, uçuş eğitim organizasyonlarında ve onaylı bakım kuruluşlarında, tasarım ve üretim kuruluşlarında emniyet yönetim sisteminin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Madde 2 – Kapsam
(1) (Değişik: 01/11/2015 tarih ve 52217814-010.07/430 sayı) Bu talimat; 1/6/2007 tarihli ve 26539 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliğine (SHY 6A) göre işletme ruhsatı alan işletmeleri, 6/6/2006 tarihli ve 26190 sayılı Uçak Pilotu Lisans Yönetmeliğine (SHY-1) göre tip intibak eğitim organizasyonu ve uçuş eğitim organizasyonu yetkisi alan kuruluşlar ile 17/7/2007 tarihli ve 26585 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Onaylı Bakım Kuruluşları Yönetmeliğine (SHY 145) göre yetkilendirilen onaylı bakım kuruluşlarını ile 20/8/2013 tarihli ve 28741 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hava Aracı ve İlgili Ürün, Parça ve Cihazın Uçuşa Elverişlilik ve Çevresel Sertifikasyonu Yönetmeliğine (SHY-21) göre yetkilendirilen tasarım ve üretim kuruluşlarını kapsar.
Madde 3 – Dayanak
(1) Bu talimat, 14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve 10/11/2005 tarihli ve 5431 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna dayanılarak hazırlanmıştır.
Madde 4 – Tanımlar
(1) Bu talimatta geçen;
a) ADEP: Acil durum eylem planını,
b) Adil Kültür: Emniyet kültürü ile değişmeli olarak kullanılan bir kavramdır. İnsanların emniyetle ilgili bilgileri güven içinde paylaşabildikleri ve paylaşmak için teşvik edildikleri ve ödüllendirildikleri, kabul edilebilir ve edilemez davranışlar arasındaki ilkesel ayrımın bilinir hale getirildiği, emniyetli düşünmeyi, sorgulamayı, rehavete karşı direnci, mükemmelliğe yönelişi, kişisel sorumluluğu ve kurum içi otokontrolü kapsayan bir yaklaşımı,
c) EEG: Emniyet Eylem Grubunu,
ç) EGGK: Emniyet Gözden Geçirme Kurulunu,
d) Emniyet kültürü: Temel öğeler olarak öğrenmenin, bilgilenmenin, raporlamanın teşvik edilmesinin, uyumlu ve adil olunmasının operasyonel emniyeti sağlayacağını ve geliştireceğini kabul eden davranış biçimini,
e) FDM: Uçuş veri analizini,
f) GAP analizi: Farklılık veya uyumluluk analizini,
g) Genel Müdür: Sivil Havacılık Genel Müdürünü,
ğ) Genel Müdürlük: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünü,
h) ICAO: Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünü,
ı) OR: Olay raporlamayı
i) SMS: Emniyet yönetim sistemini,
ifade eder.
(2) Bu Talimatta yer almayan tanımlar için, ICAO Doküman 9859’da belirtilen tanımlar esas alınır.
Madde 5 – Emniyet Yönetim Sistemi
(1) Emniyet yönetim sistemi ile işletmeler tarafından kabul edilebilir operasyonel emniyet seviyesinde faaliyet gösterilmesi ve buna uygun emniyet kültürünün ve adil kültürün oluşturulması sağlanır.
(2) Emniyet yönetim sistemi; gerekli örgütsel yapıları, sorumlulukları, emniyet politikaları ve prosedürlerini de kapsayacak biçimde, emniyetin koordineli ve sağlıklı bir şekilde yürütülmesini temin etmek için tüm unsurları ile uyumlu ve organize bir şekilde işletmeler tarafından tesis edilir.
(3) Emniyet yönetim sistemi, emniyeti koordineli bir şekilde idare etmek için tüm organizasyon gerekliliklerini karşılayabilecek bir yapıda kurulur.
(4) Emniyet yönetim sistemi esasen, doğmuş veya doğabilecek tehlikeleri ve risk unsurlarını belirleyerek, söz konusu tehlikeleri ve riskleri bertaraf eden veya asgari düzeye indirgeyen operasyonel risk yönetim sistemi olarak kullanılır.
(5) Kalite yönetim sistemi ile emniyet yönetim sistemi bütünleyici veya bütünleşik unsurlar olarak işletmeler bünyesinde ilgili tüm birimlerden tam bağımsız bir şekilde tesis edilir. Kalite yönetim sistemi tarafından emniyet yönetim sisteminin etkinliği sürekli olarak izlenerek ve gerektiğinde düzeltici ve önleyici işlemlerin uygulanması sağlanır.
(6) Emniyet yönetim sistemine temel teşkil etmek üzere, etkin ve üretken bir emniyet yönetim kültürünün oluşturulması ve beslenmesi en geniş anlamda organizasyonel seviyede olmalıdır. Etkin ve üretken bir organizasyonel kültürün varlığı, üst yönetimin taahhüt ve uygulamaları ile belirlenir, uygulanır ve geliştirilir.
(7) Emniyetli bir operasyonu teşvik etmek için işletmeler, tüm personelin yaptıkları her işin emniyete etki ettiği düşüncesi ile kendilerini sorumlu hissetmelerini sağlamalıdır. Böyle bir ortam, aşağıdan yukarıya doğru çalışanlar ile yönetim arasında en üst seviyede güven ve saygıya dayalı olarak gerçekleştirilir. Çalışanlar, verdikleri tüm emniyet artırıcı kararların üst yönetim tarafından destekleneceğine inanmalı, emniyetli operasyonu bilinçli olarak tehlikeye sokabilecek hareketlere ise müsamaha gösterilmeyeceğini anlamalıdır. İşletme emniyetli operasyonun teşviki için motivasyonu artırıcı tedbirleri alır.
Madde 6 – Emniyet Yönetim Sistemi Bileşenleri
(1) İşletmeler tarafından oluşturulacak olan emniyet yönetim sisteminin, ICAO Doc. 9859 numaralı Emniyet Yönetimi El Kitabına göre aşağıda tanımlanan 4 ana bileşeni ihtiva etmesi zorunludur.
a) Emniyet politikaları ve hedefleri;
1) Yönetimin taahhüdü ve sorumluluğu
2) Yönetici personelin emniyet sorumlulukları
3) Emniyet yöneticisinin atanması
4) SMS uygulama planı
5) Acil durum eylem planının koordinasyonu
6) Dokümantasyon
b) Emniyet risk yönetimi;
1) Tehlike ve risk belirleme süreçleri
2) Risk değerlendirme, kontrol ve azaltma süreçleri
c) Emniyet güvence;
1) Emniyet standartlarının belirlenmesi ve tanımlanması
2) Emniyet performansının izlenmesi, ölçülmesi, iyileştirilmesi ve takibi
3) Değişiklik yönetimi
4) SMS’in sürekli iyileştirilmesi
ç) Emniyet teşviki;
1) Eğitim ve öğretim
2) Emniyet iletişimi
(2) SMS sistemini kurmakla yükümlü işletmeler, yürütmekte oldukları faaliyetlerin karmaşıklığına ve büyüklüğüne paralel olarak mevcut SMS sisteminin kapsamını, organizasyonlarının ölçeğine uygun şekilde oluşturur.
Madde 7 – Emniyet Politikaları ve Hedefleri
(1) İşletmelerin SMS’e yönelik emniyet politikalarını ve hedeflerini belirlenmesi zorunludur.
a) Yönetimin taahhüdü ve sorumluluğu: işletmeler, uluslararası ve ulusal gereklilikler ile birlikte işletme gereksinimlerine uygun olarak, sorumlu müdür tarafından imzalanacak kurumsal emniyet politikası hazırlar. Söz konusu emniyet politikası, emniyetle ilgili kurumsal taahhütleri yansıtacak, uygulama için gerekli iş gücü ve finansman kaynaklarının tedarikiyle ilgili açık bir beyanı içerecek ve görünür şekilde kuruluş içerisinde duyurulur. Emniyet politikası, işletme ile ilgili ve işletmeye uygun özelliklerin korunmasını ve mevcut durumunu gerçekçi bir biçimde yansıtmasını sağlamak için, gerektiğinde işletme yönetimi tarafından gözden geçirilir. Emniyet politikasının oluşturulmasına ilişkin detaylı açıklamalar ve örnek emniyet politikası EK-1’de yer almaktadır.
b) Yönetici personelin emniyet sorumlulukları: sorumlu müdür, mevcut görevinin yanında işletmede SMS’in uygulanması ve sürdürülmesinden sorumludur. İşletme, mevcut tüm yönetici personelin ve çalışanların diğer görevlerinden bağımsız olarak SMS performansı ile ilgili sorumluluklarını belirlemelidir. Tüm emniyet sorumluluk, yükümlülük ve yetkileri dokümante edilmeli ve işletme içinde duyurulmalıdır. Emniyet riskinin seviyelendirilerek, kabul edilebilirliği ile ilgili karar verme yetkisinin hangi yönetim seviyesinde olacağı tanımlanmalıdır.
c) Emniyet yöneticisinin atanması:
1) Emniyet yöneticisi, işletmelerde emniyet yönetim sisteminin günlük yönetim fonksiyonları için sorumlu müdür tarafından atanır. Emniyet yöneticisi, etkin bir emniyet yönetim sisteminin geliştirilmesi ve sürdürülmesinden sorumlu ve sistemin odak noktası olarak görev yapar. Emniyet yöneticisi ayrıca, emniyet yönetimi ile ilgili konularda sorumlu müdür ve yöneticilere tavsiyelerde bulunur. Emniyet yöneticisi, emniyet ile ilgili konuların paydaşlarla koordinasyonundan ve iletişiminden sorumludur. Emniyet yöneticisi, asgari olarak aşağıdakilerden sorumludur:
a) Sorumlu müdür adına SMS uygulama planının yönetilmesi,
b) Tehlikelerin belirlenmesi ve operasyonel emniyet risk analizlerinin yapılması veya yaptırılması,
c) Düzeltici faaliyetlerin gözlemlenmesi ve sonuçlarının değerlendirilmesi,
ç) Şirketin emniyet performansı ile ilgili periyodik raporların oluşturulması,
d) Kayıtlar ve emniyet dokümantasyonunun muhafazası,
e) Personel emniyet eğitimlerinin planlanmasının ve organisazyonunun sağlanması,
f) Emniyet ile ilgili konularda bağımsız tavsiyelerde bulunulması,
g) Havacılık sektöründeki emniyet konularının gözlemlenerek, bu konuların işletmenin operasyonları üzerindeki etkilerinin takibi,
ğ) Sivil havacılık otoriteleri ve diğer ulusal ve uluslararası kuruluşlarla, emniyet ile ilgili konularda sorumlu müdür adına iletişimi ve koordinasyonu sağlamak,
ç) SMS uygulama planı: İşletmeler, kuruluşun emniyet ihtiyaçlarını karşılayacak ve uçuş emniyetini temin edecek asgari gereklilikleri ihtiva eden, emniyet yönetimi yaklaşımını tanımlayan bir SMS uygulama planı geliştirir ve sürekliliğini tesis eder. SMS uygulama planı ile SMS çerçevesinde verilen veya alınan hizmetler esnasında, hizmet alınan veya verilen diğer kuruluşların SMS sistemi arasında koordinasyon kurulması sağlanır. SMS uygulama planı, üst yönetim tarafından tasdik edilir. SMS uygulama planına ilişkin detaylı açıklamalar Ek-3’te yer almaktadır. Bununla bağlantılı olarak, uygulama planının ilk adımı olan GAP analizine ilişkin detaylı açıklamalar ise Ek- 4’te yer almaktadır.
d) Acil durum eylem planının koordinasyonu: işletmeler, normal faaliyetlerden acil durum aktivitelerine, acil durum aktivitelerinden normal faaliyetlere düzenli ve etkili geçişi sağlayan bir acil durum eylem planı geliştirerek, koordine eder ve uygular. Acil durum eylem planına ilişkin detaylı açıklamalar Ek-5’te yer almaktadır
e) Dokümantasyon: işletmeler, emniyet politikalarını ve amaçlarını, SMS gereksinimlerini, SMS prosedürlerini ve süreçlerini, sorumlulukları, prosedürler ve süreçlerle ilgili yükümlülükler ve yetkiler ile beraber, SMS girdi ve çıktılarını tanımlamak üzere SMS dokümantasyonu geliştirir ve uygular. SMS dokümantasyonunun bir parçası olarak, emniyet yaklaşımını tüm kuruma duyurmak için bir emniyet yönetimi el kitabı hazırlanır, geliştirilir ve sürdürülebilirliğini tesis eder. Dokümantasyona ilişkin detaylı açıklamalar Ek-6’da yer almaktadır.
Madde 8 – Emniyet Risk Yönetimi
(1) SMS içerisinde işletmeler, emniyet risk yönetimine ilişkin olarak;
a) Tehlike ve risk belirleme süreci: geriye dönük elde edilen emniyet verilerinin değerlendirilmesi yöntemleri ile ileriye yönelik öngörüsel emniyet verisi toplama yöntemlerinin kombinasyonuna dayanılarak; faaliyetlerdeki tehlikeler ile ilgili geri bildirimlerin etkin biçimde toplanması, kayıt altına alınması, değerlendirilmesi, uygulanabilir hale getirilmesi ve uygulamaya geçirilmesi için kurumsal bir süreç olarak geliştirilir ve uygulanır.
1) Gelişmiş bir SMS’de tehlike ve risk belirleme süreci devamlılık arz etmelidir.
2) Tehlike belirleme süreci; personel, ekipman ve yapılara zarar verebilecek, malzeme kaybına yol açabilecek veya önceden belirlenmiş fonksiyonların yerine getirilme yeteneğini azaltabilecek durum veya nesnelerin tespitini ihtiva eden süreçtir. Bu süreç, işletmenin büyüklüğü, karmaşıklığı ve uygulamalarından bağımsız olarak, işletmenin emniyet dokümantasyonunda açık bir şekilde tanımlanmalıdır. Tehlikelerin raporlanmasından, işletmedeki tüm personel sorumludur. Bu süreç asgari olarak aşağıdaki başlıkları kapsamalıdır;
a) Tehlikeyi anlama,
b) Tehlikeyi tanımlama,
c) Tehlike analizi,
ç) Tehlikenin kayıt altına alınması.
d) Risk belirleme süreci; öngörülebilen en kötü durum referans alınarak, bir tehlikenin sonuçlarının ihtimal ve şiddet boyutlarıyla değerlendirilmesini içerir. Bu sürecin genel çerçevesi; Reaktif, Proaktif ve Prediktif yöntemler ile kuruluşun operasyonel aktivitelerinden elde edilen verilerle oluşturulmalıdır.
e) Reaktif yöntemler; yaşanmış kaza ve olaylardan elde edilen verilerin kullanımına dayanır.
f) Proaktif yöntemler; işletme faaliyetlerinin analiz edilerek emniyet risklerinin etkin olarak tanımlanmasına ve önlenmesine dayanır.
g) Prediktif yöntemler; devam eden operasyonlar sırasında sistem performansının izlenerek, geleceğe yönelik potansiyel problemlerin öngörülmesine dayanır.
ğ) İşletmeler, yukarıda tanımlanan yöntemler çerçevesinde kendi prosedürlerini belirler.
h) Emniyet risk belirleme süreci asgari olarak aşağıdaki başlıkları kapsamalıdır;
1) Risk yönetimi,
2) Risk ihtimali,
3) Risk şiddeti,
4) Risk kabul edilebilirliği,
5) Risk kontrolü ve azaltımı.
b) Risk değerlendirme, kontrol ve azaltma süreci; gerçekleşme ihtimali ve şiddeti açısından olası tehlikelerin analizi neticesinde ortaya çıkan risklerin; katlanılabilirliği veya hafifletilmesi açısından değerlendirilerek, kabul edilebilir seviyede kontrolünü sağlayacak operasyonel risk yönetim süreci işletmeler tarafından geliştirilir ve uygulanır. İşletmeler, emniyet risklerinin toleransıyla ilgili kararları alacak yönetim seviyelerini de ayrıca tanımlanacaktır.
1) Tehlikenin tanımlanmasından sonra, tehlikenin taşımakta olduğu zarar ve masraf potansiyelini değerlendirmek için bir analiz gereklidir. Bu analiz, iki boyutlu olmalıdır:
a) İhtimal: Kötü sonuçlara sebep olabilecek tehlikenin gerçekleşme olasılığı.
b) Şiddet: Riskin gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak etkinin derecesi.
2) Risk değerlendirme, kontrol ve azaltma süreci; kuruluşların kapasitesini ve sürekliliğini tehdit edebilecek riskleri analiz ederek, bertaraf edebilmeli veya kabul edilebilir bir seviyeye indirgeyebilmelidir.
3) Emniyet risk yönetim sürecine ilişkin şema aşağıda yer almaktadır:
4) Yukarıda özetlenen süreçten elde edilecek verilerin değerlendirilmesi ve analizi için bir sistem geliştirilmelidir. Analizlerden elde edilen veriler, kuruluş içerisinde yönetici personelle paylaşılarak, gerekli tedbirlerin alınması sağlanacaktır.
5) Risk değerlendirmesine ilişkin örnek tablolar Ek-7’de yer almakla birlikte işletmeler kendi risk modelini oluşturabilir.
Madde 9 – Emniyet güvence
(1) İşletmeler; kurulacak olan SMS’e yönelik karşılaştırma, performans izleme ve geliştirme süreçlerini belirlemelidir.
a) Emniyet standartlarının belirlenmesi ve tanımlanması; işletmeler, ilgili ulusal ve uluslararası düzenlemeler ile tavsiye edilen uygulamaları, kurumsal politikalarını ve operasyonel emniyet hedeflerini göz önünde bulundurarak, kuruluş içi kabul edilebilir emniyet standartlarını ve asgari kriterleri belirlemelidir.
b) Emniyet performansının izlenmesi, ölçülmesi, iyileştirilmesi ve takibi; işletmeler, kuruluşun emniyet performansını, emniyet politikaları ve hedefleriyle karşılaştırarak, değerlendirmeli ve emniyet riskleriyle ilgili kontrollerin etkinliğini doğrulayacak veya iyileştirecek yöntemler geliştirerek, uygulamalıdır. Emniyet yönetim sistemi kapsamında, kabul edilebilir ve edilemez davranışların sınırları açıkça çizilerek, disiplin cezasından muafiyetin gözönünde bulundurulacağı hususlar belirlenir.
c) Değişiklik yönetimi; işletmeler, kuruluş içerisinde işleyen tanımlanmış kurulu süreçleri ve hizmetleri etkileyebilecek olası değişiklikleri tanımlamak; değişikliklerin uygulanmasından önce emniyet performansını tesis edecek düzenlemeleri tanımlamak ve kuruluş içi değişiklikler nedeniyle artık ihtiyaç duyulmayan ya da etkisizleşen emniyet risk kontrollerini sonlandırmak veya düzenlemek için bir süreç belirlenir ve uygulanır.
ç) SMS’in sürekli iyileştirilmesi; işletmeler, belirlenen SMS standartları altında kalan emniyet performansının olası nedenlerini tanımlamak ve bu duruma neden olan sebepleri ortadan kaldırmak için bir süreç belirlenerek, uygulanır.
(2) SMS içerisinde performans göstergeleri ve kabul edilebilir emniyet seviyelerinin belirlenmesinde işletmeler tarafından ICAO Doküman 9859 kullanılır.
Madde 10 – Emniyet teşviki
(1) İşletmeler, emniyet sistemindeki yerine ve rolüne bakılmaksızın mevcut tüm personelin eğitilmesine ve yetkinliğine yönelik olarak, SMS sorumlulukları hakkında bilinç oluşturacak bir emniyet eğitim programı geliştirerek, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır. Söz konusu emniyet eğitimi, her bir bireyin SMS’e katılımına ve sistem içerisindeki payına uygun olan içeriği kapsamalıdır.
(2) İşletmeler; tüm personelin SMS hakkında sistem içerisindeki payı ile doğru orantılı düzeyde bilgi sahibi olmasını sağlayan, sistem içerisindeki rolü ile ilgili kritik emniyet bilgilerini ileten, belirli emniyet önlemlerinin alınma nedenlerini ve emniyet prosedürlerinin uygulamaya konma gerekçelerini açıklayan emniyet iletişim yöntemlerini geliştirerek, uygulamalıdır.
(3) Ayrıca işletmeler; tüm personelin SMS sistemi içerisindeki payı ve rolü ile ilgili elde edilen kritik emniyet verilerini, ilgili diğer emniyet unsurları tarafından da değerlendirilebilmesi amacıyla karşılıklı olarak paylaşabilmeleri için sağlıklı bir paylaşım ağı oluşturarak, bu ağın işlerliğini ve güvenliğini tesis etmelidir.
Madde 11 – Küçük İşletmeler
(1) Bu talimat ile etkili, yenilikçi ve iyileştirmeye açık bir SMS’in tesis edilerek sürdürülmesi amaçlandığından, küçük ölçekli işletmeler; işletme faaliyetleri, gereksinimleri ve organizasyon yapılarına uygun şekilde emniyet yönetim sistemi kurmalıdır.
Madde 12 – Geçiş süreci
(1) (Değişik: 01/11/2015 tarih ve 52217814-010.07/430 sayı) Emniyet Yönetim Sistemlerinin (SMS) uygulaması, ICAO şartlarına uygunluk sağlamak amacıyla ticari hava taşıma işletmelerinde, tip intibak eğitim organizasyonlarında, uçuş eğitim organizasyonlarında ve onaylı bakım kuruluşlarında 15.01.2011 tarihinde başlatılarak 31.12.2012 tarihine kadar, tip tasarımından sorumlu tasarım ve üretim kuruluşları için 01.01.2016 tarihinde başlatılarak 31.12.2017 tarihine kadar, tip tasarımından sorumlu olmayan tasarım ve üretim kuruluşları için ise 01.01.2016 tarihinde başlatılarak 31.12.2019 tarihine kadar tamamlanır. Ayrıca etkili bir emniyet yönetim sistemi geliştirilmesinin uzun zaman alacağı düşünüldüğünden, Ek-8’de yer alan geçiş planına uygun olarak hareket edilir.
(2) Talimatın yayınlanmasından sonra işletme ruhsatı alarak faaliyete başlayan işletmeler, işletme ruhsatı alımının ardından en geç bir yıl içinde emniyet yönetim sistemini faaliyete geçirmek zorundadır.
(3) Belirlenen tarihlere kadar emniyet yönetim sistemini faaliyete geçiremeyen işletmelerin durumları inceleme komisyonu tarafından değerlendirilerek 2920 ve 5431 sayılı Kanunlar kapsamında işlem yapılır.
Madde 13 – Yürürlük
(1) Bu Talimat yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 14 – Yürütme
(1) Bu Talimat hükümlerini Sivil Havacılık Genel Müdürü yürütür.