Kızamık Eliminasyon Programı
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Sayı : 21001706
Konu: Kızamık Eliminasyon Programı
............... VALİLİĞİNE
(Halk Sağlığı Müdürlüğü)
Ülkemizde, Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi’nde 2005 yılından bu yana çeşitli ülkelerde (Romanya, Rusya Federasyonu. Ukrayna, Fransa, Almanya. İspanya, İtalya. İngiltere, İrlanda, İsviçre, Hollanda) ve ülkemizde artan insan hareketlerine bağlı olarak yaşanan salgınlar nedeniyle Haziran 2012 tarihinden bu yana, yurtdışından importe ve importe vakalarla ilişkili vakalar görülmektedir.
Yapılan yoğun bağışıklama ve kontrol çalışmaları ile vaka artışı büyük ölçüde kontrol altına alınmış olup mevcut vaka sayıları son aylarda çok azalmış ve bu vaka sayıları da aşılama oranları ve aşının koruyuculuk düzeyiyle uyumludur. Ancak dünyada ve ülkemizde virüs dolaşımı halen devam etmekte olup kızamık hastalığının mevsimselliği ve bulaş yolunun solunum yolu olması itibarıyla önlemlerin arttırılarak sürdürülmesi gereken salgın sonrası döneme girilmiş bulunmaktadır.
Bu nedenle, daha önce gönderilmiş olan ve Bilim Kurulu tarafından alınması istenen ve salgın sonrası dönem için alınması gereken önlemlerin tekrar hatırlatılmasına lüzum görülmüştür:
1. Eğitim:
• Kızamık Eliminasyon Programı ve olası kızamık vakalarında yaklaşım konulu hatırlatma eğitimleri sürdürülmelidir. Ek-1'de sunulan bilgi notu tüm toplum sağlığı merkezlerine, aile hekimlerine, çocuk hastalıkları, enfeksiyon hastalıkları, 112 ve acil servis personeli başta olmak üzere tüm klinisyenlere tebliğ edilmelidir. Bilgi notundan yararlanılarak çeşitli poster ve broşürler bastırılabilir.
2. Sürveyansın Güçlendirilmesi
• Bilindiği gibi; il düzeyinde, yılda her 100.000 nüfus için en az 2 olası kızamık veya kızamıkçık vakası saptanmış ve vakalar araştırılmış ve uygun örnek alınarak referans laboratuvarında negatif bulunarak veya doğrulanmış bir vakayla epidemiyolojik ilişkisi olmadığı ispatlanarak dışlanmış olmalıdır. Bu. sürveyansın kalitesini gösteren en önemli ölçütlerden biridir. Ek-2'de son üç yıla ilişkin vaka saptama hızlarının dağılımı verilmiştir. Tüm illerin bu verileri değerlendirerek kendi sürveyanslarını ivedilikle gözden geçirmeleri gerekmektedir.
• Rutin bildirimlerin tam, zamanında, doğru ve tutarlı olması sağlanmalıdır.
• Makülopapüler döküntüsü olan herkes şüpheli kızamık vakası olarak değerlendirilmeli ve uygun laboratuvar örneği alınması sağlanmalıdır.
• İlinizde doğrulanmış bir vakanın bulunması durumunda; bundan sonraki tüm şüpheli vakalar, "sıcak vaka olarak" değerlendirilmeli ve bu durum laboratuvara gönderilen formlara da islenerek numuneler gönderilmelidir.
• Tüm sıcak vakalardan ve aşı etkisi olduğu düşünülen vakalardan mutlaka nazofarengeal sürüntü ve idrar örneği de alınarak referans laboratuvarına gönderilmelidir. Alınan örnekler mutlaka Bölge Laboratuvarlarında doğrulanmalıdır.
• Aktif entegre sürveyans güçlendirilmelidir. Halen AFP aktif sürveyansını yapan görevliler kızamık, kızamıkçık. KKS ve MNT vakaları hakkında bilgi toplamakla da görevlidirler. İki haftada bir yapılan rutin ziyaret sırasında hasta yatış defterleri incelenmelidir, bildirilmemiş vaka varsa Vaka Bildirim ve Laboratuvar İstek ve Sonuç Formu ve Vaka İnceleme Formu doldurulmalıdır. Yeni vaka varsa ve örnekler alınmamışsa, tanı ve virüs izolasyonu için örnek alınmalıdır Ayrıca servis hemşiresi ve hekimler ile de görüşülmeli ve vaka olup olmadığını sorgulanmalıdır. Her 15 günde bir AFP ve MNT sürveyansıyla entegre bir biçimde "0 Vaka Bildirim Formu" aracılığıyla “0 Vaka Bildirimi” yürütülmelidir.
• Karar Destek Sistemi (KDS)’nde kızamık tanısı almış vakalar da kontrol edilerek numunelerinin alınmış ve gerekli filyasyon çalışmalarının ve temaslı takiplerinin yapılıp yapılmadığı araştırılmalıdır.
• Hasta yatış defterinde ve ICD-10 sisteminde aranacak olan vaka tanıları/kodları şunlardır:
kızamık (rubeola)/B05, kızamıkçık (rubella)/B06. beşinci hastalık (eritema infeksiyozum)/B08.3, altıncı hastalık (roseola infantum)/B08.2.
• Numune alınan tüm vakalar TSİM Kızamık Kızamıkçık Vaka Cetveline kaydedilmeye devam edilmelidir. 2014 yılında, hala vaka girilmemiş aylar bulunmaktadır. İlgili aylarda şüpheli/olası vaka görülmemişse “Vaka Görülmemiştir” butonuna tıklanması önem arz etmektedir. Bu ayrımın yapılabilmesi. "Sıfır Bildirim" sürveyansını destekleyici bir veri sunması açısından gereklidir.
• Sürveyans konusunda temel başvuru kaynağı 01.4.2010 tarihli ve 18617-2010/20 sayılı Kızamık/Kızamıkçık ve Konjenital Kızamıkçık Sendromu Sürveyansı Genelgesi'dir.
3. Temaslı Profilaksisi/Takibi ve Aktif Vaka Taraması:
• Olası ve/veya kesin kızamık vakasıyla temas etmiş olan ve iki doz aşılandığını belgeleyemeyen ve/veya hastalığı geçirmemiş olan 9 ayın üzerindeki herkese profilaktik olarak ilk 72 saat içerisinde bir doz KKK aşısı (6-9 ay arası temaslılara sadece kızamık içeren aşı) uygulanmalıdır. Tüm temaslılar en uzun inkübasyon süresi olan üç hafta boyunca belirtiler açısından izlenmelidir. Aşı uygulamasının yapılamadığı kızamık vakasıyla temas eden 6 aydan küçük bebeklere annenin IgG düzeyi kontrol edilerek intravenöz immünglobulin (IVIG) uygulamasına devam edilmelidir.
• Aşı etkisi olduğu düşünülen tüm vakalar için virüs izolasyonu ve sekanslama sonucu beklenmeksizin tüm şüpheli vakalarda olduğu gibi temaslı takibi ve temaslı aşılaması çalışmasına başlanmalıdır.
• Vakanın bildirildiği bölgede derhal aktif vaka araştırması başlatılmalıdır.
• Temaslı ve hasta kişilerin aile hekimleri de bireysel takip çalışmalarından sorumludur.
4. Rutin Aşılama:
• Tüm hizmet birimlerinde, rutin aşılamanın takvime uygun bir biçimde sürdürülmesine ve kayıt bildirim sistemlerine uyulmuş olmasına dikkat edilmeli ve hiçbir kaçırılmış fırsat yaratılmamalıdır. Aile Hekimliği Bilgi Sistemime (AHBS) kaydı olmayan bebek ve çocukların en kısa zamanda sisteme girişleri yapılarak aşılanmaları sağlanmalıdır.
5. 9-11 ay Aşılaması:
• Bağışıklama Danışma Kurulu'nun, 10 Eylül 2014 tarihinde yapılan toplantısında, Kızamık Eliminasyon Programı kapsamında yürütülen çalışmalar değerlendirilmiştir. Kızamık vaka sayılarında son aylarda belirgin azalma izlenmiş olsa da dolaşımın bazı illerimizde devam etmesi nedeniyle önümüzdeki aylarda karşı karşıya kalınabilecek olası bir salgını önlemek amacıyla; 9-11 ay ve anasınıfı aşılamasına 2014-2015 sonbahar ve kış aylarında da devam edilmesine karar verilmiştir.
• Buna göre: BDK taralından daha sonra belirlenecek bir tarihe kadar; 9 aydan büyük ve 12 aydan küçük olan tüm bebeklere bir doz KKK aşısı uygulamasına devam edilecektir. Bu doz rutin aşı şeması içerisindeki doz yerine geçmediğinden; (kızamık aşısı uygulamasından en az dört hafta sonra olacak şekilde) 12. ay dolduktan sonra KKK aşısı tekrarlanmalıdır. Bu karar, Makamın 04.11.2014 tarihli ve 2014.5766.609/131.10.02 sayılı olurları ile uygulamaya girmiştir.
• 9-11 ay arası uygulanan aşıların Takvim Dışı KKK aşısı şeklinde veri girişinin AHBS'ye yapılması, ayrıca Türkiye Sağlık İstatistikleri Modülü (TSİM)'e herhangi bir veri girişi yapılmaması gerekmektedir.
• 9-11 ay aşılaması uygulamasının kapsayıcılığının istenen düzeyde olmadığı izlenmektedir. Bu yaş grubunda eksik aşılı bebek bırakılmamalıdır.
6. 1-4 yaş Eksik Aşıların Tamamlanması: 1-4 yaş kohortunda eksik aşılanma durumu kontrol edilerek kayıtlı (aşı kartı veya AHBS) bir doz aşısı olmayanlara bir doz KKK aşısı uygulanmalıdır.
7. Ana Sınıfı Aşılaması (48-66 ay):
• BDK'nın tavsiyeleri doğrultusunda. 2014-2015 eğitim ve öğretim yılında, söz konusu aşı uygulamalarına ilave olarak anasınıflarında eğitim alan çocuklara bir doz kızamık- kızamıkçık-kabakulak (KKK) aşısı uygulanmasına Makamın 04.11.2014 tarihli ve 2014.5766.609/131.10.02 sayılı olurları ile karar verilmiştir.
• Anasınıfına uygulanacak olan KKK aşısı Halk Sağlığı Bilgi Sisteminde (HSBS) yer alan Koruyucu Sağlık Hizmetleri Modülüne girilmesi zorunludur. Aşı uygulaması sonrasında sisteme veri girişlerinin hemen yapılması ve Sağlık.Net'e en geç 10 gün içerisinde gönderilmesi gerekmektedir. Anasınıflarında tekli kızamık aşısı uygulanmış olan çocukları HSBS'ye kaydı yapılırken tekli kızamık aşısı seçimi yapılmalıdır.
Bu çocuklara kızamıkçık ve kabakulak aşıları yapılmamış olacağından 1. Sınıfa başladıklarında KKK aşısı uygulanacaktır. Anasınıfında KKK aşısı uygulanmış olan çocuklara ise 1. Sınıfa başladıklarında KKK aşısı uygulanmayacaktır.
• Ana sınıfı aşılamaları en kısa sürede tamamlanmalıdır.
8. Okul Aşılamaları:
• Okul aşılamaları en kısa sürede tamamlanmalıdır.
• Bir okulda vaka çıktığı takdirde, başka bir bölgede ikamet eden öğrenciler dâhil bütün öğrenciler ile bu okulların öğretmenlerinin aşılanması gerekmektedir. En az iki doz aşısı olduğuna ilişkin kaydı bulunanların aşılanmasına gerek yoktur.
9. Riskli Bölge Aşılaması:
• Sağlık hizmetine ulaşabilirlik, göç alma durumu ve sosyoekonomik durum halk sağlığı müdürlükleri ve toplum sağlığı merkezleri tarafından değerlendirilerek riskli bölgeler belirlenmelidir. Bu riskli bölgelerde 6 ay-15 yaş arası herkese aşılanma durumu sorgulanmaksızın kızamık içeren aşı (6-9 ay arasına sadece kızamık içeren aşı. 9 ayın üzerine KKK şeklinde) uygulanması gerekmektedir.
10. Sağlık Çalışanı Aşılaması:
• Bildirilen vakaların büyük bir kısmı epidemiyolojik olarak sağlık kurumu ile ilişkili vakalar olduğu görülmekte olup erişkin yaş grubundaki vakaların %8'ini (129 vaka) sağlık çalışanlarının oluşturduğu izlenmektedir.
• Sağlık çalışanları arasında görülen kızamık vakaları göz önüne alındığında; enfeksiyon kontrol komiteleri koordinasyonunda; çocuk hastalıkları, enfeksiyon hastalıkları, 112 ve acil servis çalışanları başta olmak üzere tüm sağlık çalışanlarının KKK aşılarının ivedilikle tamamlanması gerekmektedir.
• Aşılama öncesinde serolojik değerlendirmeye gerek yoktur. Aşı en az bir ay ara ile iki doz olarak uygulanmalıdır.
• Yeni doğan ve bağışıklık sistemi baskılanmış olan hastaları takip eden servis çalışanlarının aşılanmalarında herhangi bir sakınca bulunmamaktadır. Bu personelin aşılanma sonrasında, hizmetten geri çekilmesine de gerek yoktur.
11. Kohort Aşılaması:
• Talep halinde. 1980-1991 yılları arasında doğmuş ve aşılanma durumunu bilmeyen tüm vatandaşların, aile hekimliği birimlerine başvurmaları halinde, aşılama takvimine uygun şekilde bağışıklanmaları sağlanmalıdır.
12. Asker Aşılaması:
• Kızamık Bilim Kurulu tarafından, askeri birliklerde, 1 Ocak 1980-31 Aralık 1991 arası doğumlular askere alındığında: rutin kızamık içeren aşı uygulaması yapılması tavsiye edilmiştir.
• Askeri birliklerde vaka çıktığı andan itibaren ise; kızamık içeren aşı uygulamasının 1 Ocak 1972-31 Aralık 1991 doğumluları kapsayacak şekilde genişletilmesi uygundur.
• Ayrıca Kurul tarafından, askeri birliklerde kızamık vakası saptanması durumunda; vakalar 5 gün boyunca izole edilmelidir. Ayrıca, acemi birliklerinde, hali hazırda hastalığın kuluçka döneminde olan bulaştırıcı kişiler bulunabileceğinden; ilgili birliğin dağıtımının iki hafta süresince ertelenmesi, bu süre içerisinde terhis edilenlere durumu açıklayan bir bilgi notu tebliğ edilmesi tavsiye edilmiştir.
13. Sağlık Kurumlarında Alınacak Önlemler:
Hastane enfeksiyonu aracılığıyla yayılımın önlenmesi konusunda hastanelerle işbirliği güçlendirilmelidir.
Sağlık kuruluşuna başvurduğu ilk anda ateş ve döküntü sorgusu yapılmalı, döküntü ve ateş şikâyeti olan hastalar bekleme anında ve muayene sırasında ayrı bir odaya yönlendirilmelidir.
Bebek dışındaki olası vaka tanımına uyan hastalara, sağlık kurumuna başvuru anından itibaren cerrahi maske takmaları önerilmelidir.
Muayene sonrasında aynı odaya şüpheli vaka tanımına uymayan başka bir hasta alınacaksa oda en az iki saat süre ile hava akımı yapacak şekilde havalandırılmalıdır.
Hastaneye yatışı gereken vakalar için döküntünün başlamasından itibaren 5 (beş) gün süreyle solunum izolasyonu gereklidir. Bu izolasyonda;
• İzolasyon için tercih edilmesi gereken mekân tercihen negatif basınçlı odadır.
• Negatif basınçlı oda yoksa hasta özel bir odaya tek başına olacak şekilde yerleştirilmelidir.
• İlave özel odanın bulunmadığı durumlarda, doğrulanmış olan vakalar başka bir kesin kızamık vakasıyla aynı odaya yerleştirilebilir (kohortlama). Tanı doğrulanana kadar bu vakalar ayrı izole edilmelidir.
• Kayıtlı en az iki doz aşısı olduğu bilinmeyen kişilerin hastayı ziyareti engellenmelidir.
• Hastanın zorunlu haller dışında odadan çıkışı sınırlanmalıdır. Çıkmak zorundaysa, virüs yayılımını azaltmak için hastaya mutlaka maske takılmalıdır.
• Hastaya bakım veren aşısız sağlık personeli maske kullanmalıdır.
• Hastanın kullandığı kişisel/tıbbi araç gereç ayrı tutulmalı ve kullanım sonrası dezentekte edilmelidir.
14. Lojistik Yönetimi:
• Kesin tanı alan vaka ile karşılaşıldığında; gerekli olan incelemelerin yapılması ve önlemlerin alınması için hazırlıklı olunmalıdır.
• Şüpheli/olası vaka tanımına uyan tüm vakalardan gerekli laboratuvar örneğinin alınabilmesi için tüm lojistik ihtiyaç (nazofarengeal sürüntü örneği için uygun vasat bölge laboratuvarlarından teinin edilmelidir) gözden geçirilmelidir.
• 9-11 ay aşılamalarında, temaslı aşılamalarında, askeri personel aşılamalarında ve riskli bölge aşılamalarında, lojistik durumunuz değerlendirilerek KKK aşısı yerine tekli kızamık aşısı kullanılabilir. Anasınıfı aşı uygulamalarında ise öncelikle KKK aşısı uygulanmalı lojistik durumunuz değerlendirildiğinde KKK yapılamıyor ise tekli kızamık aşısı tercih edilmelidir.
15. Aşı Sonrası Döküntü Vakalarına Yaklaşım:
• Aşılamadan sonra, döküntü ortaya çıkabilir. Bu durumda, döküntü hafifse, ateş ve üst solunum yolu semptomları gibi diğer bulgular eşlik etmiyorsa ve vakalarla epidemiyolojik ilişki saptanmamışsa, kişinin üç gün sonra tekrar değerlendirilmesi; semptomlar geçmiş ise vaka olarak kabul edilmemesi, semptomlar devam ediyorsa, kişinin laboratuvar testleriyle değerlendirilmesi gereklidir.
Bilindiği gibi; Türkiye'de, Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesinin Kızamık Eliminasyon hedefine paralel olarak 2015 yılı sonuna kadar kızamık ve kızamıkçığın eliminasyonu hedef olarak benimsenmiştir. Bu nedenle 2015 yılı, Ülkemizin bu hedeflere ulaşabildiğini belgeleme sürecinin başlamış olması açısından önem arz etmektedir. Tüm iller tarafından il düzeyinde şimdiye kadar yaptıkları hastalık kontrol çalışmalarına ilişkin faaliyetlerin, yürütülen sürveyansın kalitesine ilişkin ölçütlerin ve verilerin raporlanması gereken bir döneme girilmiştir. Bu nedenle. İlinizde eliminasyon hedefleri konusundaki raporlamaların da titizlikle yürütülmesi gerekmektedir.
Müdürlüğünüzün bulaşıcı hastalıklar ve aşıyla ilgili birimlere, ihtiyaç halinde, teknik personel desteği yapılmalıdır. Halk Sağlığı Müdürü, programın yürütülmesinden ve hedeflere ulaşılmasından birinci derecede sorumludur.
Konu hakkında, en kısa sürede sahanızın bilgilendirilmesi, yeni bir talimata kadar uygulamaya bu şekilde devam edilmesi, aşılanan kişilere aşı kartlarının verilmesi ve haftalık olarak belirtildiği biçimde bildirim yapılmasına devam edilmesi hususlarında gereğini önemle
rica ederim.
Ekler