İyi Farmakovijilans Uygulamaları (İFU) Kılavuzu Modül X - Pazarlama Öncesi Yarar/Risk Değerlendirmesi
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
BÖLÜM I
Giriş ve Kapsam
1.1. Giriş
Tıbbi ihtiyacı yararlar ve kabul edilebilir riskler açısından belirlemek için hastalığın arka planını ve tedavilerini (örn; yaşamı tehdit eden versus (vs.) spesifik tedavi ile veya tedavi olmaksızın kendiliğinden düzelen bir hastalık, farklı tedavilerin mevcudiyeti) kısaca özetleyin. Endikasyon, farklı yarar/risk kategorilerine sahip farklı durumları (birden fazla endikasyon, popülasyon veya dozaj) içeriyorsa bu durum karmaşıklık yaratabilir.
• Sorunu kısaca belirtin. Talep edilen terapötik endikasyonun açıkça belirtildiğinden emin olun. Diğer tedavi yöntemleri, bunların amaçları veya amaçlanan sonuçları da dâhil olmak üzere bu yarar/risk değerlendirmesiyle ilgili terapötik alternatifleri belirtin (Yeni tedavi, mevcut tedavi seçenekleri ve standart tedaviye göre değerlendirilir).
• Tedavilerin amaçlarını genel terimlerle tartışın ve kabul edilebilirlik sınırlarını, yani bir ilacın yerine getirmesi gereken değerlendirme ölçütlerini belirlemeye çalışın.
1.2. Amaç
Bu kılavuzun amacı, yarar/risk değerlendirmesini yönlendiren temel gözlemleri ve belirsizlikleri belirlemektir. Özellikle çeşitli testlerin ve araştırmaların yöntemleri ve sonuçlarıyla ilgili olarak, başka yerlerde zaten açıklanan teknik ayrıntıların gereksiz tekrarından kaçınmak önemlidir. Burada sadece kilit bulgular kısaca tanımlanmalı, ancak kapsamlı bir açıklama yapılmamalıdır.
• İlk olarak, yarar/risk değerlendirmesi için kilit olarak kabul edilen ana kanıtların ve belirsizliklerin tespit edilmesi tavsiye edilir. Bu doğrultuda bir yarar ve risk kriterleri listesi sunulmaktadır. Liste kapsamlıdır ve dâhil edilmesi gerekenler duruma göre değerlendirilmelidir.
• İkinci olarak, önemli yararlar ve riskler spesifik terapötik bağlamda birbirleriyle karşılaştırılır ve yarar/risk dengesi hakkında, mümkün olduğu kadar, ilkeler, veriler ve sonuçlar arasındaki ilişkiler ve çözülmemiş konular açıklanarak bir sonuca varılır.
Sonuçları desteklemek için kullanılan kanıtlar hakkında tarafsız ve açık olunmalı, sonuçlarla açıkça belirtilen ilişki olmaksızın, kalite konularının, klinik dışı konuların, klinik etkililik ve güvenlilik sonuçlarının tekrarından ve ayrı ayrı sayılmasından kaçınılmalıdır. Bunun yerine, yararların ve risklerin değerlendirilmesi üzerindeki etkileri açısından önemli bulguların ve belirsizliklerin tanımına yer verilmelidir.
1.3. Gösterilen yararlar ve belirsizlikler
Bu bölümün amacı yararları belirlemek ve bunları eleştirel olarak tartışmaktır. Yalnızca yarar/risk dengesi üzerinde etkisi olan önemli sonuçlar ve konular açıklanmalıdır. Ayrıca, çözülmemiş sorunlar veya belirsizlikler tespit edilmeli ve bunların denge değerlendirmesi üzerindeki etkileri açıkça belirtilmelidir.
Birincil gereklilik, etkililiğin ikna edici bir şekilde kanıtlanmış olmasıdır. Yararlar genellikle bir birey veya toplum için olumlu sonuçlar ve bu sonuçlara ulaşma olasılığı olarak tanımlanır. Bu bölüm için aşağıdaki noktalardan herhangi birini açıklayın (Bu, açıklanacak zorunlu noktaların bir listesi değildir. Her bir noktanın tartışılıp tartışılmaması gerektiği, duruma göre değerlendirilmelidir).
Ana araştırmalar için,
• Karşılaştırma ürününe (Klinik araştırmada referans olarak kullanılan ürün veya plasebo) kıyasla temel yararları, örneğin birincil sonlanım noktalarını ve temel ikincil sonlanım noktaları açısından tanımlayın. Etkinin büyüklüğünü ve istatistiksel kanıtları (güven aralıkları ve p-değerleri) tartışın. Yararları ilgili alt gruplarda (örn; yaş, cinsiyet, etnik köken, organ fonksiyonu, hastalık şiddeti ve genetik polimorfizm) tanımlamayı düşünün
Diğer yararlar için, eğer bunlar yarar/risk değerlendirmesinde kilit öneme sahipse, aşağıdakileri göz önünde bulundurun:
• Pivotal olmayan araştırmalarda ve uzatmalarında gözlemlenen yararları açıklayın.
• Diğer mevcut yarar sonuç ölçütlerini tanımlayın (hasta tarafından bildirilen sonuçlar, hastanın tercihi vb. dâhil).
• Klinik araştırmalarda gözlemlenen hasta uyumunu tanımlayın.
• Yeni tedavinin yarar potansiyelini tanımlayın. (örn; farmasötik sınıfı için bilinen herhangi bir yarara dayalı olarak)
Sonuçları eleştirel bir şekilde gözden geçirin. Etkililiğin (efficacy) bilimsel değerlendirmesinin en önemli bulgularını özetleyin. Burada amaç, kanıtların gücünü ve belirsizlikleri tanımlamaktır. Aşağıdakilerden herhangi birini göz önünde bulundurun:
• Doz, karşılaştırma ürünü ve sonlanım noktalarının seçimini tartışın (uygunsa yerini tutucular (surrogates) dâhil).
• Önemli metodolojik kusurları veya eksiklikleri tanımlayın. Kılavuzlara veya bilimsel literatüre başvurun ve varsa kılavuzlardan veya bilimsel tavsiyelerden sapmaların nasıl gerekçelendirildiğini açıklayın.
• Metodolojik eksikliklerin tahmini yarar üzerindeki etkisini tanımlayın, örn; çokluk (multiplicity) , keşif teknikleri, post hoc analizler vb. konuları dikkâte alın.
• Ölçümler ve ölçeklerin validasyonu yapıldı mı? Çözülemeyen konular nelerdir? Daha ileri çalışmalara ihtiyaç var mı?
• Negatif çalışmaları ve fark göstermeyen çalışmaları tanımlayın.
• Destekleyici bilimsel literatürün kalitesini açıklayın.
• Tahmini yararlar üzerinde etkisi olabilecek diğer konuları açıklayın.
• Sonuçlar farklı faktörler arasında tutarlı mı? pivotal araştırmalar ve destekleyici çalışmalar, sunulan tüm çalışmalar ve literatür, farklı popülasyonlar, merkezler, dozlar, vb.?
1.4. Gösterilen riskler ve belirsizlikler
Bu bölümün amacı, önemli negatif olayların meydana gelme olasılığının yüksek düzeyde bir özetini vermektir. Yalnızca yarar/risk dengesinin parçası olan risklere ve barındırılan isklere atıfta bulunulmalıdır. Farklı olayların önemi düşünüldüğünde, advers olayın yoğunluğuna (örneğin şiddeti), olayın zamanına (başlangıç, süre) ve olasılığın geçerli olduğu zaman dilimine atıfta bulunmak faydalı olabilir. Bu, başka bir yerde açıklanan güvenlilik profilinin ayrıntılı bir açıklaması olmamalıdır.
Ayrıca, çözülmemiş sorunlar veya potansiyel risklere ilişkin belirsizlikler tanımlanmalıdır.
• Klinik veriler tarafından yeterince ele alınmamış en önemli klinik dışı güvenlilik bulgularını sunun. Varsa, örneğin toksisite (tekrarlanan doz toksisitesi, üreme/gelişimsel toksisite, nefrotoksisite, hepatotoksisite, genotoksisite, karsinojenisite vb. dâhil), genel farmakoloji (QT aralığı uzaması dâhil kardiyovasküler; sinir sistemi vb.) ve ilaç etkileşimleri açısından temel bulgulara bakın. Bulguların insanlarda kullanımla ilişkisi tartışılmalıdır.
• Klinik bulgularla ilgili olarak, raporun klinik güvenlilik bölümünde açıklanan en önemli toksisite ve diğer risklere bakın, yani en önemli advers ilaç reaksiyonlarının (veya olaylarının) neler olduğunu özetleyin. Bu risklerin, risk profiline ne ölçüde katkıda bulunduğunu belirtin.
• Durum bazında, örneğin aşağıdaki güvenlilik hususlarının etkisini tartışmayı düşünün:
o Advers etkilerin genel insidansı.
o En ciddi/önemli tanımlanmış riskler.
o Durasyon ve gözlemlenen reaksiyonların tersine çevrilebilir olup olmadığı.
o Olası mekanizmalar (toksisite ve genel farmakoloji hakkında klinik öncesi veriler).
o Bilinen ve potansiyel etkileşimler.
o Veri setinin sınırlamaları (örn; eksik veriler, olası risk faktörleri, araştırılmamış ancak potansiyel olarak olumsuz etkilere duyarlı hasta alt grupları). İlacın güvenliliğini tahmin etmede bu tür sınırlamaların etkisini tartışın.
o Gerçekleştirilen/devam eden güvenlilik çalışmalarının süresi ve uzun dönem çalışmalardan elde edilen sonuçlara duyulan ihtiyacın değerlendirilmesi. Güvenlilik profilinin, amaçlanan kullanımla tutarlı olarak uygun bir süre boyunca nicelleştirilip nicelleştirilmediğini ve tanımlanıp tanımlanmadığını tartışın.
o Sınıf etkilerini tartışın.
Risk vs. standart tedavi
Risk vs. aynı farmakolojik sınıftan karşılaştırma ilaçları
o Ruhsat dışı kullanım potansiyelini ve bu kullanımla ilişkili riskleri tartışın.
• Tanımlanmış ve potansiyel farmakokinetik ve farmakodinamik etkileşimleri, aşırı doz potansiyeli, kötüye kullanım ve yanlış kullanım potansiyeli, bulaşıcı ajanların bulaşma potansiyeli, yasa dışı amaçlarla kötüye kullanım potansiyeli, ruhsat dışı kullanım potansiyeli, vb. unsurların yarar/risk dengesini önemli ölçüde etkilemesi koşuluyla tartışmayı düşünün.
1.5. Yarar/risk dengesi
Bu bölümün amacı, alternatif tedavileri veya müdahaleleri (mümkün ve ilgili olduğunda) perspektife koyarak yukarıda açıklanan yararları ve riskleri karşılaştırmak ve belirtilen hedef popülasyon(lar)da yarar/risk dengesinin pozitif olup olmadığı konusunda sonuca varmaktır.
Dengenin değerlendirilmesinde, gözlemlenen yararlar ve zararlar ile belirsizlikler ve riskler dikkâte alınmalıdır.
Ruhsatlandırma kararları alınırken yapılan değerlendirme sırasında, ilgili tıbbi ürünün kalitesi, güvenliliği ve etkililiğine ilişkin nesnel bilimsel kriterler temelinde alınmalı, maliyet- etkinlik gibi ekonomik hususlar dışlanmalıdır.
Yarar/risk dengesinin değerlendirilmesi, ürünün normal kullanım koşulları altında etkililiğini ve güvenliliğini belirlemek için tasarlanmış ve genellikle ideal koşullar altında gerçekleştirilen mevcut test ve araştırmalara dayanmalıdır.
Yarar/risk dengesinin değerlendirilmesinde dikkâte alınan farklı paydaşların bakış açıları, özellikle hastaların ve tedavi eden hekimlerin bakış açıları hakkında açık olmak önemlidir.
Yarar ve risk dengesinin değerlendirilmesi için tavsiye edilecek standart nicel yöntemler yoktur. Genel olarak, dengenin değerlendirilmesi, her biri farklı öneme sahip birkaç farklı olaydan oluşan ve değişken kesinlikte tahmin edilen, yarar ve zararları olabildiğince tarafsız olarak dengelemeye dayanır.
Dengenin tahmini genellikle kesin değildir ve genellikle geniş tahminler kullanılır. Yararlar risklerden açıkça çok daha büyük olduğunda (veya tam tersi) bu genellikle bir sorun değildir. Yararlar ve riskler aynı olay (örneğin ölümler) açısından ifade edilirse, denge de kolaylıkla niceliksel olarak ifade edilebilir. Benzer şekilde, farklı tedaviler yalnızca bir olay türü (örn; bir etkinin büyüklüğü veya bir advers olayın sıklığı) açısından farklılık gösteriyorsa, diğer tedavilerle karşılaştırıldığında denge kolayca ölçülebilir.
Bununla birlikte, fark daha az belirgin olduğunda ve yararlar ve riskler farklı olay türlerinden oluşuyorsa, katkıda bulunan tüm faktörleri mümkün olduğunca kesin bir şekilde belirlemek ve tahmin etmek ve çeşitli faktörlere verilen önemi mümkün olduğunca fazla ayrıntıyla tanımlamak önemlidir. Ayrıca, herhangi bir önemli kestirimin sonuçlar üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi de önemlidir.
Ruhsatlandırma için farklı düzenleyici seçeneklerini (standart pazarlama izni, şartlı pazarlama izni, istisnai durumlarda ruhsatlandırma) dikkâte almak da önemlidir. Varsa, bu farklı düzenleyici seçenekler için uygunluğu ve gereksinimleri tartışın.
Genel olarak, aşağıdakileri açıklamak önemli olacaktır (ayrıntı düzeyi, duruma göre değerlendirilmelidir):
• Yarar-risk dengesini karakterize etmek için mevcut kanıt miktarı. Karşılaştırmalı verilerin mevcudiyeti, karşılaştırmalı analizlerin sınırlamaları ve potansiyel tuzakları.
• Temel yararların ve risklerin büyüklüğünü farklı paydaşların, özellikle de hastaların ve tedavi eden doktorların bakış açılarından yorumlayın.
• Spesifik bir bağlamda algılanan klinik yarar derecesine karşılık gelen risklerin kabul edilebilirlik düzeyini tartışın.
• Mümkün olan her yerde ilgili yararları risklerle karşılaştırılabilir bir şekilde belirtin (örn; tedavi sonucu kurtarılan olası hayatlar vs. advers reaksiyon sonucu kaybedilen olası hayatlar)
• Yarar/risk dengesinin farklı faktörler, örneğin farklı hasta veya hastalık özellikleri arasında nasıl değişebileceğini tanımlayın. Genel risk veya yarar ifadesinin eleştirel olmayan bir şekilde kullanılmasına karşı ihtiyatlı olun.
• Yarar/risk dengesi değerlendirmesinin farklı varsayımlara duyarlılığını tartışın. Örneğin, varsayımlar ihlal edilirse “en kötü durum senaryosunu” tanımlayın.
• Aşağıdaki potansiyel noktalar uygun şekilde dikkâte alınmalıdır. Bu, açıklanması gereken zorunlu noktaların bir listesi değildir. Her bir noktayı tartışmak ya da tartışmamak, duruma göre değerlendirilmelidir.
o Önerilen tedavi mevcut seçeneklere kıyasla daha az etkili olduğunda, etkililik kaybının etkisini tartışın.
o Denge negatif olarak değerlendirilirse, ilacın iddia edilen endikasyonda kullanılması halinde neden olabileceği zararı (örneğin, etkisizlik, toksisite açısından) tanımlayın (bkz. aşağıda açıklandığı gibi duyarlılık analizlerinin önemi).
o Yarar/risk dengesinin zaman içinde nasıl gelişmesinin beklendiğini açıklayın (örneğin, geç yan etkiler ortaya çıktığında veya uzun dönemde etkililik azaldığında).
o Bekleyen sorunları, bu sorunlara cevap olmak üzere şirket tarafından sunulması gereken ek raporları tanımlayın.
o Farmakovijilans planının ve (varsa) risk minimizasyon planının değerlendirilmesine atıfta bulunun. Sağlık mesleği mensuplarına, hastalara veya halka önemli bilgilerin duyurulması için yapılacak işlemleri tanımlayın. Ürün bulunabilirliği veya kullanımına ilişkin kısıtlamaları açıklayın.
o Daha ileri çalışmalara duyulan ihtiyacı tanımlayın (örneğin, ileri optimizasyon çalışmaları ile yarar/risk dengesini iyileştirmek için yapılacak çalışmalara duyulan ihtiyaç, yoğun ek takip önlemleri veya özel yükümlülüklere duyulan ihtiyaç ve herhangi bir pediyatrik gelişim planı dâhil olmak üzere daha fazla geliştirme ihtiyacı) .
o Yarar-risk değerlendirmesine bilimsel uzmanların, hastaların, tüketicilerin ve diğer paydaşların katılımını tanımlayın.
• İddia edilen her endikasyon için yarar/risk dengesinin pozitif olup olmadığına dair net bir sonuç verin.
YARAR/RİSK DEĞERLENDİRMESİ ŞABLONU