KolayuyumGiriş yap

Güney Afrika Cumhuriyeti Pazara Giriş Rehberi

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.

1. GENEL BİLGİLER

1.1. Coğrafi Konum

Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC), Afrika Kıtası’nın en Güney ucunda yer almakta olup, Namibia, Bostwana, Mozabik, Eswatini, Zimbabwe ile sınır komşusudur. Lesotho ise tamamen Güney Afrika Cumhuriyeti sınırları içerisinde kalan bağımsız bir ülkedir.

Ülkenin, Batı’dan Atlas okyanusu, Doğu’dan ise Hint Okyanusuna kıyısı vardır.

1.2. Siyasi ve İdari Yapı

Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC) demokratik değerlere dayanan anayasal düzeni ve gelişmiş ekonomisiyle günümüzde Afrika kıtasındaki en güçlü ve istikrarlı ülkelerden biridir. Şubat 1997’de yürürlüğe giren GAC Anayasasında temel hak ve özgürlükler teminat altına alınmıştır.

Başkanlık sistemine dayanan parlamenter demokrasiyle yönetilen GAC'da ilk serbest ve demokratik seçimler 1994 yılında yapılmış, ırkçı beyaz rejime karşı mücadelenin bayraktarlığını yapan ANC (African National Congress) seçimlerden büyük başarıyla çıkmıştır. ANC, 1999, 2004, 2009 ve 2014 yıllarında düzenlenen seçimleri tek başına hükümet kurabilecek çoğunlukla kazanmıştır. Son olarak 8 Mayıs 2019 tarihinde yapılan seçimlerde oyların %62,15’ini alarak yeniden iktidara gelen Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa liderliğindeki ANC Hükümeti Mayıs 2019’da göreve başlamıştır.

28 Milyon seçmenin bulunduğu Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC)’nde 29 Mayıs 2024 tarihinde gerçekleştirilen genel ve eyalet seçimlerinin resmî sonuçları, 2 Haziran 2024 tarihinde GACUlusal Seçim Komisyonu tarafından düzenlenen açıklanmıştır. Söz konusu seçimde sandık katılım oranı % 58,6 olarak kaydedilmiştir.

Ulusal düzeyde en çok oy alan ilk beş partinin oy oranları aşağıdaki gibidir:

- ANC, %40,18- DA, %21,81- M.K., %14,58- EFF, %9,52- IFP, %3,85

Eyalet düzeyinde ANC 9 eyaletin 7'sinde seçimi kazanmış olup, eyaletlere göre birinci çıkan partiler aşağıda sunulmaktadır:

- Eastern Cape, ANC (%62,16)- Free State, ANC (%51,87)- Gauteng, ANC (%34,76)- Kwazulu- Natal, M.K. (%45,35)- Mpumalanga, ANC (%51,15)- Northern Cape, ANC (%49,34)- Limpopo, ANC (%73,30)- North West, ANC (%57,73)- Western Cape, DA (%55,30)

GAC Ulusal Seçim Komisyonunun açıkladığı nihai sonuçlara göre, 1994 seçimlerinden bu yana iktidarda olan ve o dönem Nelson Mandela'nın başkanlık yaptığı ANC (Afrika Ulusal Kongresi) 2019 genel seçiminde % 57 oy oranına sahip iken bu seçimde % 40 seviyesine gerilemiştir. Bu sonuçlara göre, ANC Ulusal Meclisteki 400 sandalyeden 159'una sahip olurken, 1994'ten beri ilk kez meclis çoğunluğunu kaybetmiştir.

Ana muhalefet partisi DA (Demokratik İttifak) ise % 22'ye yakın oy oranıyla parlamentoda 87 sandalye elde etmiştir.

GAC başkanlık sistemine dayanan parlamenter demokrasi ile yönetilmekte olup Cumhurbaşkanı Ulusal Meclis tarafından salt oy çoğunluğu esasına göre seçilmektedir.

1994'ten beri elinde bulundurduğu meclis çoğunluğunu kaybeden ANC, cumhurbaşkanı seçimi için en az 42 sandalyeye sahip bir ittifak desteğine ihtiyaç duymaktadır. Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC)'nde 29 Mayıs tarihinde gerçekleşen seçimlerin ardından Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa'nın 19 Haziran'daki yemin törenini müteakip partiler arasında devam eden Ulusal Birlik Hükümeti'ni (Government of National Unity - GNU) kurma çalışmaları tamamlanmış olup 30 Haziran akşamı yeni kabine açıklanmıştır. Bu kapsamda;

• Önceki hükümette Cumhurbaşkanı Yardımcısı olarak görev yapan Paul Mashatile, yeni hükümette de yerini korumuştur.

• Yeni kabine listesi ekte sunulmakta olup 30 Bakandan oluşan kabinede bu kez KİT'lerle ilgili Bakanlığın (Department of Public Enterprises) kaldırıldığı ve bazı Bakanlıkların ikiye bölündüğü dikkat çekmektedir. Kabine listesinin incelenmesinden, önceki ANC hükümetinden bazı Bakanların (Turizm Bakani Patricia de Lille gibi) yerlerini korurken, bazılarının da yerlerinin değiştiği (Temel Eğitim Bakanı Angie Motshekga'nın Savunma Bakanlığına geçmesi gibi) görülmektedir.

• Hükümetin ikinci büyük ortağı ve eski ana muhalefet partisi Demokratik İttifak (Democratic Alliance - DA)'ın lideri John Steenhuisen Tarım Bakanı, Inkatha Özgürlük Partisi (Inkatha Freedom Party - IFP) lideri Velinkosi Hlabisa Ortak Yönetişim ve Geleneksel İşler Bakanı (COGTA), Yurtsever İttifak (Patriotic Alliance - PA) lideri Gayton McKenzie Spor, Sanat ve Kültür Bakanı olarak görevlendirilmiştir. Toplam 32 Bakanlıktan oluşan yeni kabinede 20 Bakanlık ANC'de kalirken 12'si GNU'daki diğer partilere (DA - 6 Bakanlık) verilmiştir.

• Önceki hükümette Adalet ve Islah Hizmetleri Bakanı olarak görev yapan Ronald Lamola'ya yeni kabinede Uluslararası İlişkiler ve İşbirliği Bakanı görevi verilmiştir. Emekli olan Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanı Ebrahim Patel'in yerine ise yine ANC'den (önceki COGTA Bakan Yardımcısı) Parks Tau getirilmiştir.

Ülke Eyalet sistemine göre yürütülmekte olup ülkede, Gauteng, Kwazulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga, Norht-West, Free State, Nothern Cape, Eastern Cape ve Western Cape olmak üzere 9 Eyalet vardır. Her Eyaletin ayrı bir Başbakanı ve Bakanlar Kurulu bulunmaktadır. Johannesburg, Durban, Cape Town, Port Elizabeth ve Pretoria ülkenin en önemli şehirleri ve ticaret merkezleridir.

Ülkede 3 farklı Başkent bulunmakta olup ülkenin yürütme başkenti Pretoria, yargı başkenti Bloemfontein, yasama başkenti ise Cape Town’dır. Cape Town’da bulunan Parlamento, Hükümeti denetleme görevini, Anayasanın çizdiği sınırlar içinde yapmaktadır.

Büyükeliçiliğimiz ve Ticaret Müşavirliği Ofisimiz ülkenin Yürütme Başkenti olan Pretoria olup 2023 yılı Ocak Ayı içerisinde ise Cape Town Başkonsolosluğumuz açılmıştır.

Devlet Başkanı Hükümet üyelerini atadığı gibi, aynı zamanda iktidardaki ANC’nin de (African National Congress) Genel Başkanıdır. Parlamento ise, Ulusal Meclis (National Assembly) ve Ulusal Eyaletler Konseyinden (National Council of Provinces) oluşmaktatır.

Ulusal Meclis üyeleri nispi temsil sistemine göre beş yılda bir yapılan genel seçimlerle belirlenmektedir. Son olarak Mayıs 2024 tarihinde yapılan genel seçimler sonrasında göreve gelen Ulusal Meclis’te milletvekili sayısı 400’dür. Meclis üyeleri, parti listelerindeki sıraya göre nispi temsil sistemi ile seçildiklerinden, mensup oldukları parti yönetiminin tam kontrolündedirler.

Parlamentonun diğer kanadı olan Ulusal Eyaletler Konseyi (National Council of Provinces) dokuz eyaletin her birinin Eyalet Meclisi tarafından seçilen 10’ar kişilik heyetlerden olmak üzere, toplam 90 temsilciden oluşmaktadır.

G20, BRICS, Afrika Birliği gibi uluslararası kuruluşlara üye olan GAC’ta, African National Congress (ANC), Democratic Alliance (DA), Congress of the People (COPE), Inkatha Freedom Party (IFP), Independent Democrats (ID) ve Patriotic Alliance ülkedeki önemli siyasi partilerdir.

1.3. Nüfus ve İstihdam

2024 itibarıyla 64,1 milyon nüfusa ulaşan ülkede % 80,2 oranında siyahiler, % 8,4 beyazlar, %8,8 melezler ve % 2,5 Hint-Asya asıllılar olmak üzere farklı ırk grupları yaşamaktadır.

Ülkenin yüzölçümü 1.219.090 km2 olup, ülke nüfusunun büyük kısmı Guateng (%24), Kwazulu- Natal (%20), Eastern Cape (%12) ve Western Cape (%12 ) Eyaletlerinde yaşamaktadır. Limpopo, Mpumalanga, Norht-West, Free State ve Nothern Cape ülkenin diğer Eyaletleridir.

GAC’ta konuşulan yerel dil sayısının çok daha fazla olmasına rağmen Anayasa tarafından resmi dil olarak tanınan 12’dil; Afrikaans, İngilizce, IsiNdebele, Sepedi, Sesotho, Swazi, Xitsonga, Setswana, Tshvenda, IsiXhosa, IsiZulu ve işaret dilleridir.

Ülkenin Milli Marşı Xhosa, Zulu, Sesotho, Afrikaans ve İngilizce gibi 5 farklı dilden oluşmaktadır.

1.4. Doğal Kaynaklar ve Çevre

Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC) dünyanın en büyük platin, krom, manganez ve vanadyum üreticisi olmasının yanında önemli altın, kömür, demir ve değerli taşlar üreticisidir.

Kömüre dayalı bir enerji üretim yapısı bulunan GAC ayrıca, iklim değişikliği taahhütleri çerçevesinde temiz ve karbon salınımı düşük enerji üretim yapısının oluşturulmasına yönelik planlamalarını güncellemiş ve bu kapsamda uluslararası finansman olanaklarından yararlanma imkanını sağlamıştır. Bu çerçevede, 2050 yılına kadar net sıfır karbon seviyesine ulaşma hedefini ortaya koyan GAC hükümeti, ABD, Almanya, Fransa, İngiltere ve Avrupa Birliği ile imzaladığı Adil Dönüşüm Programı (Just Energy Transition Partnership /JETP) kapsamında önümüzdeki 20 yıl içinde 1-1,5 gigaton miktarında karbon emisyonunu önlemeyi ve kömüre dayalı teknolojilerden temiz enerji kaynaklarına dönüşümü planlamaktadır. Programın ilk ayağında 8,5 milyar ABD Doları tutarında finansman kaynağının devreye sokulması planlanmaktadır. Temiz enerji kaynaklarına dönüşüm sürecinde yeni ve yüksek nitelikli iş olanaklarının oluşması beklentisi mevcut olmakla birlikte, kömür madenciliği ve kömüre dayalı sektörlerde oluşabilecek istihdam kayıplarının doğru yönetilebilmesi ülke açısından önem arz eden bir husustur.

2. MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER VE TAHMİNLER

2.1. Ülkenin Genel Ekonomik Görünümü

Genel olarak ekonomik büyüme performansı düşük olan GAC ekonomisi 2024 ikinci çeyrekte %0,4 büyümüştür. Ülkenin 2024 yılı tamamında ise %1-1,5 büyümesi beklenmektedir.

Enflasyon oranlarını %4,8’e kadar düşürmeyi başaran ülkede işsizlik %33,5 ile en önemli problemdir.

Genel olarak dış ticaret fazlası veren ülkede son yıllarda dış ticaret fazlasında düşüşler gözlenmektedir.

2.2. Temel Ekonomik Göstergeler

Ülke Adı | 2022 | 2023 | 2022/2023% Değişim | 2023 2.Çeyrek | 2024 2.Çeyrek GSYİH (Cari Fiyatlar -Milyar $) | 405.8 | 380,9 | -6,1 % | | - GSYİH Büyüme (Sabit Fiyatlar -%) | 2 | 0,6 | -70,0% | 0,4 | 0,4 Kişi Başına Düşen GSYİH (CariFiyatlar - $) | 6980 | 6770 | -3,0% | 6980 | - Tüketici Fiyat Enflasyonu (ort, %) | 7,4 | 6 | -18,9% | 6,1 | 5,1 İşgücü (Milyon) | 22,2 | 22,5 | 1,4% | 23,6 | 24,9 İşsizlik Oranı (%) | 32,7 | 32,1 | -1,8% | 32,9 | 33,5 Cari İşlemler Dengesi (milyar $) | 112Milyar Rand | 30Milyar Rand | -73,2% | | İhracat (Milyar $) | 123,3 | 110,5 | -10,4% | 27,7 | 28 İthalat (Milyar $) | 111,3 | 107.1 | -3,8% | 27,1 | 25

2.3. Sektörel Gelişmeler

Ülkede son zamanlarda gözlenen en önemli sektörel gelişmeler enerji, otomotiv, liman işletmeciliği, bankacılık ve tarım alanlarında yaşanmıştır. Bu gelimeler;

• Yenilenebilir enerji alanında önemli mesafa kaydeden ülkede 2024 itibarıyla elektrik kesintileri yok denecek kadar azalmıştır.

• Ekim 2024 tarihinde Cumhurbaşkanı Ramaphosa tarafından ülkedeki 7 OEM araç ürecisine elektirkli araçlar için yeni teşvikler verileceği ilan edilmiştir.

• Durban limanının işletme ihalesi Yerel mahkeme tarafından ihale süreci durdurulmuştur.

• Botwana ve Namibia Güney Afrika’da narenciye ithalatını askıya almıştır.

• HSBC, Güney Afrika pazarından çıkma kararı aldı. Britanya merkezli çok uluslu banka HSBC, yerel bankaların hâkim olduğu bir piyasada önemli bir varlık oluşturma mücadelesi veren uluslararası oyuncular arasında, Güney Afrika'dan çıkma kararı alan en son offshore bankacılık devi oldu. HSBC, yaptığı açıklamada, ülkedeki faaliyetlerini sonlandırma kararı aldığını duyurdu. Bu süreçte, HSBC, müşterilerini ve banka varlıklarını FirstRand ve daha küçük rakibi Absa'ya devredecek. Güney Afrika'daki HSBC şubesi çalışanları da FirstRand'a geçiş yapacak.

GAC Ekonomisi ve sektörlerindeki diğer gelişmeler;

Hazine Müsteşarlığı, SA'nın Haziran 2025'e kadar FATF gri listesinden çıkmak için çalışmalar yürüttüğünü söyledi. 2 Temmuz 2024

Hazine, Afrika'nın en sanayileşmiş ve en büyük ekonomilerinden biri olan Güney Afrika’nın, Haziran 2025’e kadar Mali Eylem Görev Gücü (FATF) gri listesinden çıkma yolunda ilerlediğini söyledi. Bu açıklama, Haziran ayında Singapur’da yapılan FATF genel kurul toplantılarının ardından geldi. Hazine, toplantıların sonuçlarından memnun olduğunu ve Güney Afrika’nın, gri listeden çıkış için belirlenen süreler dahilinde 22 maddeden sekizini yerine getirdiğini veya “büyük ölçüde yerine getirdiğini” belirtti.

Afrika Kalkınma Bankası Transnet'e 18,5 milyar Rand krediyi onayladı. 18 Temmuz 2024

Afrika Kalkınma Bankası (AfDB), devletin sahip olduğu liman ve demiryolu işletmecisi Transnet'e, toparlanma planını desteklemek amacıyla 18,5 milyar randlık bir kredi onayladı. 12 Temmuz’da onaylanan bu 25 yıllık kredi, hükümet tarafından garanti altına alındı. Kredi, devlete ait limanların ve demiryolu operatörünün kurtarma planını destekleyecek.

BRICS Bankası New Development Bank'tan TRANSNET'e 5 Milyar Rand Kredi - 04 Eylül 2024

BRICS Bankası New Development Bank ve Güney Afrika Cumhuriyeti Liman ve Demiryolları İdaresi TRANSNET arasında 5 milyar Rand'lik kredi anlaşması imzalandı. New Development Bank'ın bu yıl Cape Town'da 9. su yapılan yıllık toplantısında imzalanan kredinin demiryolları ve limanların rehabilitasyonlarında kullanılacağı açıklandı.

Güney Afrika Cumhuriyeti İhracatçıları komşu ülke limanlarını tercih ediyor. - 16 Eylül 2024

SA Transport and Logistics 2024 Research Report'a göre Güney Afrika Cumhuriyeti limanlarında özelleştirme ve rehabilitasyon süreçlerinin sürekli ertelenmesi sonucu GAC ihracatçıları Mozambik ve Namibia gibi komşu ülke limanlarına yönelmeye devam ediyor.

Örneğin kömür sevkiyatı giderek daha fazla Maputo üzerinden yapılırken, yerel narenciye ihracatçıları ve Botsvana'dan elmas ihracatçıları Durban yerine Namibia Walvis Körfezi'ni tercih ediyor.

AB, Güney Afrika'ya Transnet ve yeşil hidrojen için 630 milyon Rand hibe verdi. 10 Eylül 2024

AB, Transnet'in dönüşüm stratejisinin uygulanması ve Güney Afrika'da yeşil hidrojen değer zincirinin geliştirilmesi için toplamda 32 milyon € (yaklaşık 630 milyon R) hibe fonu ayırdığını taahhüt etti. Bu girişim, AB'nin Güney Afrika'nın kalkınma hedeflerine verdiği sürekli desteği ve sürdürülebilirlik ile ekonomik dayanıklılığı teşvik eden ortaklıkları geliştirme konusundaki kararlılığını yansıtmaktadır.

Avrupa Yatırım Bankası, Güney Afrika'daki bankalara 6 milyar R tutarında yenilenebilir enerji finansmanı sağladı. 11 Eylül 2024

Güney Afrika’yı ziyaret eden Avrupa Yatırım Bankası (EIB), iki ayrı duyuruda, Güney Afrika'daki yenilenebilir enerji yatırımlarını artırmak amacıyla Gelişim Bankası'na (DBSA) ve FirstRand Bank'a toplam 300 milyon € (yaklaşık 5,95 milyar R) değerinde kredi vereceğini açıkladı.

EIB'den alınacak 200 milyon € tutarındaki kredi, FirstRand Bank tarafından yenilenebilir enerjiye, özellikle güneş fotovoltaik ve rüzgar enerjisi ile enerji verimliliği projelerine yatırmak üzere eşleştirilecektir.

Bakan Lamola, 2025'te Güney Afrika'nın ev sahipliğini yapacağı G20 zirvesinin maliyetinin yaklaşık 700 milyon Rand olacağını açıkladı. 13 Eylül 2024

Güney Afrika, Kasım ayında Brezilya'da düzenlenecek zirvenin ardından 1 Aralık'tan itibaren G20'nin döngüsel başkanlığını üstlenecek. Güney Afrika'daki G20 zirvesi ise 27-28 Kasım 2025 tarihlerinde gerçekleştirilecek.

Fitch, Güney Afrika'nın kredi notunu değiştirmedi. 13 Eylül 2024

Fitch'in kredi notu BB- olarak kalmaya devam ediyor. Fitch, NHI'nin finansman yapısı ve uygulanabilirliği ile ilgili endişeleri dile getirerek, bu sistemin ülkenin mali durumunu ve ekonomik büyüme potansiyelini etkileyebileceği uyarısında bulundu. Bu durum, ülkenin kredi notunu etkileyebilecek önemli bir faktör olarak değerlendiriliyor.

Tüketici güveni, son beş yılın en yüksek seviyesine geri döndü. 17 Eylül 2024

Faiz indirimine dair umutlar ve enflasyondaki sürdürülebilir düşüş, özellikle yüksek gelir gruplarındaki tüketicilerin harcama yapma istekliliğini artırdı. Tüketiciler, faiz oranlarının düşmesiyle borçlanmanın daha ucuz hale geleceğini ve bu durumun, harcama yaparken daha rahat hareket etmelerini sağlayacağını düşünüyor.

Merkez Bankası, enflasyon görünümündeki iyileşme ile birlikte faiz indirim döngüsüne girmeye hazırlanıyor. 19 Eylül 2024

Beklenen bir adım olarak, Merkez Bankası'nın para politikası kurulu (MPC), Perşembe günü gösterge repo faiz oranını 25 baz puan düşürerek %8'e indirdi. Son birkaç ayda enflasyondaki sürekli ılımlı seyir, enflasyon görünümünde belirgin bir iyileşme ve büyük merkez bankalarının faiz indirim döngülerine başlaması, Merkez Bankası'nın bu kesintiyi yapması için bir zemin oluşturdu. Bu, MPC'nin Mayıs 2023'te faizi 50 baz puan artırarak %8.25'e çıkardığı tarihten bu yana yapılan ilk faiz indirimi oldu. Bu adım, hanehalkları ve işletmeler için borçlanma maliyetlerini azaltarak ekonomik büyümeyi desteklemeyi amaçlıyor. Uzmanlar, bu değişikliğin tüketici güveni ve harcamaları üzerinde olumlu bir etki yaratmasını bekliyor.

3. GÜNEY AFRİKA PAZARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

3.1. Dağıtım Kanalları

Güney Afrika Cumhuriyeti’nde özellikle Johannesburg ve Pretoria’yı kapsayan Gauteng eyaleti, Kwa-Zulu Natal eyaletinin başkenti Durban, Western Cape Eyaletinin başkenti Cape Town ve Eastern Cape Eyaletinin başkenti Port Elizabeth ticaretin canlı ve tüketicilerin satın alma gücünün nispeten yüksek olduğu belli başlı ekonomik merkezlerdir. GAC İstatistik Ofisi (STATS- SA) tarafından yapılmış olan bir çalışma, 2016 yılındaki GSYİH verileri itibarıyla, GAC eyaletleri ayrı ülkeler olsa, GSYİH büyüklüğü itibariyle Afrika kıtası içinde Gauteng eyaletinin 7. büyük ekonomi olarak konumlanacağına işaret etmektedir. İlave olarak 9 Güney Afrika eyaletinin ayrı ekonomiler olması halinde ise, kişi başı düşen milli gelir rakamları baz alındığında 9 Eyaletin de Afrika Kıtası içerisinde ilk 20'de olacağı ifade edilmektedir (http://www.statssa.gov.za/?p=11092).

Ülkede modern bir arz zincirinin ve lojistik altyapısının olduğu söylenebilir. GAC, Dünya Bankası Küresel Lojistik Performans Endeksi (Logistics Performance Index-LPI) 2023 yılı sıralamalarına göre, 3.7 olan LPI puanı ile dünya genelinde 19. sırada yer almaktadır. Endekste ilk 3 sırada sırasıyla Singapur, Finlandiya ve Danimarka bulunmaktadır.

Pazarda tüketici ürünlerinin satışında büyük alışveriş merkezleri, zincir mağazalar ve market zincirlerinin payı önemlidir. Ülkede, arz zinciri içinde rekabetin yetersiz olduğu, dağıtım kanallarında geçmiş dönemde avantajlı konumdaki beyazlarin halen hakim olduğu ve siyah nüfusun dağıtım kanallarına erişmekte güçlük çektiği gibi hususlar zaman zaman gündeme gelmektedir. Ayrıca, ticari ilişkilerin oturmuş olduğu pazarda, mevcut tedarikçilerinden memnun olan işletmelerin tedarikçi değiştirme ve piyasadaki alternatifleri inceleme anlamında aktif araştırma içerisinde olmadığı da genel olarak gözlemlenmektedir.

Pazara girişte ihracatçılarımızın, pazarın büyük ölçüde oturmuş olduğunu, başta Avrupa Birliği ülkelerinin piyasada hem mevcut yatırımları hem de tercihli ticaret düzenlemeleri itibariyle avantajlı konumda bulunduğunu ve İngiltere, AB, ABD ve ÇHC ürünlerinin piyasada rekabetçi olduğunu bilmelerinde fayda vardır.

Yeni ürünlerin piyasaya arzında pazarlama ve marka/ürün tutundurma çalışmaları önem arz etmektedir. Fiyat bazında rekabetçilik de piyasada yer bulabilmek açısından önemli bir etmendir. Piyasaya ilk girişte distribütörlük ve acentelik gibi kanallar üzerinden yerel işletmelerle işbirliği geliştirilmesi faydalı olacaktır. Distribütör ve acente seçiminde, yerel ortakların sadece GAC piyasasına değil Sahra-altı Afrika piyasasına hakimiyeti ve çevre ülkelere satış kapasitesi de dikkate alınmalıdır.

3.2. Fikri Sınai Mülkiyet Hakları

Güney Afrika Cumhuriyeti’nde fikri mülkiyet hakları koruması, Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı uhdesinde faaliyet gösteren Şirketler ve Fikri Mülkiyet Hakları Komisyonu (Companies and Intellectual Property Commission-CIPC) eliyle yürütülmektedir. (http://www.cipc.co.za/)

Ülkede korumaya tabi olan fikri mülkiyet hakları ve konuya ilişkin temel mevzuat aşağıdadir:

- Patentler (1978/57 sayılı Patent Kanunu (Patents Act)

- Tescilli Tasarımlar (1993/195 sayılı Tasarımlar Kanunu (Designs Act)

- Ticari markalar, ticaret unvanları, alan adları (1993/194 sayılı Ticari Markalar Kanunu (Trademarks Act)

- Telif hakları (1978/98 sayılı Telif Hakları Kanunu (Copyrights Act)

- Bitki ıslahçı hakları (1976/5 sayılı Bitki Islahçı Hakları Kanunu (Plant Breeders’ Rights Act)

Sahte/taklit mallarla mücadele ise 1997/37 sayılı Sahte Mallar Kanunu (Counterfeit Goods Act)

çerçevesinde yapılmaktadır.

Ülke aynı zamanda aşağıdaki uluslararası anlaşmalara da taraftır:

- DTÖ Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması (TRIPS)

- Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) Anlaşma ve Konvansiyonları

- Paris Konvansiyonu

- Bern Konvansiyonu

- Patent İşbirliği Anlaşması (Patent Cooperation Treaty)

- Budapeşte Anlaşması

Ülkenin Lahey Anlaşması ve Madrid Protokolüne üyelik süreci ise halen sonuçlanmamıştır.

3.3. Tüketici Eğilimleri

64 milyon nüfusa sahip bulunan ülkede yaklaşık %10’luk kısmı oluşturan bir kitle yüksek gelir düzeyi ile refah içerisinde yaşamaktadır. Öte yandan, dünyada gelir dağılımı eşitsizliğinin en yüksek olduğu ülke olan GAC’ta nüfusun en az yarısının ise fakirlik sınırının altında yaşadığı tahmin edilmektedir.

Tüketim mallarının ve özellikle lüks tüketim mallarının büyük kısmı yüksek gelir grubuna dahil tüketiciler tarafından satın alınmaktadır. Ülkenin toplam ithalat hacmi 2023 yılı sonu itibarıyla 107 milyar dolar olup, orta sınıfı geliştirecek ve siyahların ekonomiye katılımını güçlendirecek dönüşüm politikalarının başarıya ulaşması halinde piyasa hacminin artması mümkün olabilecektir.

Piyasaya giriş çalışmalarında, gelir dağılımı eşitsizliği ve alım gücü yüksek olan kesimin nüfus içinde oransal olarak düşüklüğü dikkate alınmalı; fiyatlandırma ve ürün tutundurma çalışmaları hedef kitle göz önünde bulundurularak yapılmalıdır.

Covid-19 salgını öncesine kadar tüketicilerin ağırlıklı olarak geleneksel pazarlama kanalları üzerinden, fiziki olarak ürünü görüp test ederek satın alma tercihi bulunduğu gözlenmekle birlikte, salgın döneminde elektronik-ticaret ve hızlı teslimat hizmetlerinin payının arttığı görülmüştür. E-ticaret işlemlerindeki artışın belirli ölçüde kalıcılık arz etmesi beklenmekle beraber, ülkede kullanımı yaygın olan e-ticaret dağıtım kanallarına katılımın yerleşik firmalarca yapıldığı; sınır-ötesi e-ticaret olanaklarının sınırlı olduğu; gümrükleme ve lojistik altyapısının yönetilebilmesi için ya yerleşik bir yapının kurulmasının ya da yerel şirketlerle distribütörlük gibi somut işbirliği altyapısının kurulmuş olmasının gerektiği anlaşılmaktadır.

3.4. Perakande Ticaret

Satış teknikleri ürün bazında değişiklik arz edebilmekte olup, ürüne göre, fiyatlandırma, teknik servis ve satış sonrası bakım-onarım, marka ve ürün bilinirliğini artırmaya yönelik reklam ve pazarlama faaliyetleri, ürün kalitesi, zincir mağazalar ve büyük alışveriş merkezlerinde konumlanma, dağıtım kanalı geniş distribütör ve acentelerle çalışma gibi birçok unsur satış oranını etkileyebilecek geleneksel etmenlerdir.

Ülke, Sahra-altı Afrika’nın, bazı sektör gruplarında ise Afrika Kıtası’nın en önde gelen fuar merkezleri arasında olup, Covid-19 döneminde ertelenen birçok fuar ve konferans etkinliği 2022 yılı başı itibarıyla tekrardan fuar takvimlerinde yerlerini almaya başlamıştır. Alıcıların fuarlarda birebir ürünü görerek karar alma tercihinde bulundukları ve ülke ticaret erbabının önde gelen uluslararası fuarları yakından takip ettiği görülmektedir.

Firmalarla temasta, masa başı pazar araştırması yapılıp hedef firmalar tespit edildikten sonra salt e-posta ile temas kurma çabasından ziyade telefonla da ulaşılarak satın alma yetkililerine erişilmesi; İngilizce’ye hakimiyet ve ürün hakkında kısa sürede yeterli teknik bilgilendirmenin yapılabilmesi; ülkedeki ziyaretlerde yerinde firma ziyaretlerinin yanı sıra öğle ve akşam yemeği toplantıları gibi sosyal etkileşimi artıracak yöntemlerin tercih edilmesi de faydalı olabilecektir.

3.5. Kamu İhaleleri

GAC’ta kamu ihalelerinde dikkate alınması gereken en önemli unsur, siyahların ekonomiye katılımını güçlendirmeye yönelik B-BBEE (Broad-Based Black Economic Empowerment) politikası ile ilgilidir.

2003/53 sayılı Siyahların Ekonomiye Geniş Çaplı Katılımının Sağlanması ve Ekonomik Açıdan Güçlendirilmesi Yasası (Broad-Based Black Economic Empowerment Act (B-BBEE)), ülkede ırkçı rejim döneminde dezavantajlı konumda bırakılmış kesimin ekonomiden daha fazla pay alabilmesi, servet dağılımındaki adaletsizliğin giderilmesi, işsizliğin azaltılması gibi gayeler doğrultusunda yürütülen “ekonomik dönüşüm” programının temel politika araçlarından birisidir.

Yasa çerçevesinde, ırkçı rejim döneminde ayrımcılığa maruz kalmış siyahi nüfus, özellikle Asya’dan köle olarak getirilenler ve melezleri de kapsayan “renkli (coloured)” kategorisindeki kişiler ile 1994 öncesinde ülkede doğmuş veya sonrasında vatandaşlık hakkını kazanmış Hintli nüfus “siyah” kategorisinde değerlendirilmektedir.

Geçmişte ekonomik olarak geride kalmış “kadınlar” ile “kooperatifler” de ayrı ekonomik güçlendirme programları çerçevesinde tercihli muameleye tabi tutulmaktadır.

B-BBEE yasası, gerek kamu alımlarına katılım gerekse devlet desteklerinden yararlanılabilmesi açısından belirleyici role sahiptir. Yasa çerçevesinde, ülkede kurulu tüm şirketler belirli BEE kriterleri temelinde puanlanmakta ve sınıflandırılmaktadır. Siyahların ekonomiye katılımına yönelik bahse konu değerlendirme ölçütleri şunlardır:

Değerlendirme Kriteri | Puan Mülkiyet (Ownership) | 20 Yönetimde kontrol gücü (Management control) | 10 İstihdama katkı (Employment equity) | 15 Yetkinlik geliştirme (Skills development) | 15 Siyah işyerlerinden tedarik (Preferentialprocurement) | 20 Kurumsallaşma/şirket kurma (Enterprisedevelopment) | 15 Sosyo-ekonomik gelişmeye katkı (Socio-economic development) | 5 Toplam | 100

Bu çerçevede, kamu ihalelerinde fiyat büyük ölçüde belirleyici olmakla birlikte, B-BBEE kriterleri de ihaleye katılım ve ihalenin kazanılabilmesi açısından önemlidir. Genel olarak yabancı bir şirketin ihaleye girebilmesi için GAC’da bir ortağının bulunması yanı sıra BEE mevzuatı gereğince ihaleye giren işletmelerde belirli oranda siyahi ortaklık, sermaye, ve istihdam oranlarının sağlanması da gerekmektedir. Ayrıca, ihalenin kazanılması durumunda ilave olarak yetkinlik ve teknoloji transferi, siyahların istihdamının ve şirketteki ortaklık oranının artırılması, malzeme ve hizmet alımlarında siyah tedarikçilerin tercih edilmesi, sosyal hizmetler yoluyla çevredeki toplumun yararına projeler üstlenilmesi gibi ilave B-BBEE taahhütlerinin üstlenilmesi de beklenmektedir.

Ülkede ihale duyuruları, sonuçlanmış ihaleler de dahil olmak üzere, aşağıdaki linkten takip edilebilir.

https://etenders.treasury.gov.za/content/advertised-tenders https://www.etenders.gov.za/

https://www.sa-tenders.co.za/

Bunun dışında liberal bir ekonomik yapıya sahip olan GAC'ta kamu ve belediye idareleri özellikle altyapı projeleri ve kamu alımları alanında uluslararası şirketlere oldukça iyi iş fırsatları sunmaktadır. Bu kapsamda dikkat edilecek hususlardan birisi, ihaleyi açan belediyelerin bütçe olanaklarının yeterliliği ve proje finansmanında alternatif kaynaklara erişiminin olup olmadığıdır. Zira, ülkede kamu idarelerinde tahsilatlarda zaman zaman sorunlar yaşandığı sıkça gözlenen bir durumdur.

Öte yandan, ülkede, Covid-19 salgını öncesinde başlamış ve salgınla beraber daha da ağırlaşmış olan düşük büyüme ve yüksek işsizlik sarmalından çıkılabilmesi amacıyla altyapı yatırımları, enerji ve iletişim altyapısı projeleri önem kazanmış olup, bu alanlarda son dönemde kamu-özel sektör işbirliklerini de artıracak somut projeler öne çıkartılmaktadır.

Bu amaçla GAC Cumhurbaşkanlığı bünyesinde “GAC Altyapı Yatırımları (Infrastructure SA)” birimi teşkil edilmiş olup, altyapı yatırımları kapsamında, kentsel dönüşüm, şehirlerin ve kırsal alanların geliştirilmesi amaçlarıyla bir proje portföyü oluşturulmuştur. Bu kapsamda, 2020 Haziran sonu itibariyle toplam yatırım değeri 2,3 trilyon Rand civarında 276 adet proje tespit edilmiş; Temmuz ayında ise 50 adet stratejik entegre proje ve 12 özel proje resmi gazetede yayımlanarak duyurulmuştur.

https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/202007/43547gon812.pdf

Halihazırda, büyük ölçekli su altyapısı ve ulusal yol altyapısının güçlendirilmesine yönelik projelerin hayata geçirilebilmesini teminen kredi geliştirme imkanları araştırılmaktadır. Altyapı yatırımları programının; okullar, su, kanalizasyon ve toplu konut gibi sosyal projeler ile limanlar ve kara ve demiryolları gibi ekonominin rekabetçiliğinin artırılması için kilit önemde olan kritik altyapı alanlarına yoğunlaşması beklenmektedir.

Altyapı yatırımları hamlesi, emek yoğun inşaat projelerini öne çıkartacak; kamu mali dengelerindeki bozulma nedeniyle özel sektör fonlama imkanlarını kamu-özel sektör işbirlikleri yoluyla harekete geçirecektir. Bu kapsamda, ülkede gerçekleştirilen 2010 Dünya Futbol Şampiyonası hazırlıkları sırasında zirve noktasına ulaşan ancak son yıllarda önemli ölçüde daralan yerel inşaat sektörünü ön planda tutacak yaklaşımların benimsenmesi öngörülmekle birlikte, yabancı inşaat firmalarının da finansman imkanları dahilinde yerli firmalarla ortaklıklar geliştirmesi beklenmektedir. Önümüzdeki dönemde ayrıca enerji ve telekomünikasyon sektörlerindeki kamu ihalelerin takibi de önemli olacaktır.

(https://www.ipp-rm.co.za/)

Enerji sektöründe bağımsız enerji üreticilerine yönelik açılan ihaleler hakkındaki duyurular

(https://www.ipp-projects.co.za/) adresinde yayımlanmaktadır.

Telekomünikasyon ve bilgi-iletişim alanında ise dijital dönüşümün sağlanması, internet erişiminin artırılması ve veri maliyetlerinin düşürülmesi hedefi kapsamında GAC Bağımsız

İletişim Kurumu (Independent Communications Authority of South Africa-ICASA) tarafından Mart 2021’e kadar mobil iletişime yönelik yüksek frekans spektrum tahsislerinin yapılmış olması hedeflenmiş olmakla birlikte ihale süreci Telcom ve MTN şirketleri tarafından açılan dava nedeniyle sürümcemeye girmiştir. https://www.icasa.org.za/pages/invitations-to-apply

Son yıllarda Enerji alanında önemli sorunlar yaşayan Güney Afrika Cumhuriyeti güneş ve rüzgardan sonra yeşil hidrojen alanında da ciddi projeler açıklamaya devam etmektedir. Aralık 2022’de ise Güney Afrika Cumhuriyeti Kamu İşleri ve Altyapi Bakanlığı 9 adet yeşil hidrojen projesi açıklamıştır.

Söz konusu projeler:

• The Prieska Power Reserve in the Northern Cape

• The Ubuntu Green Energy Hydrogen Project in Northern Cape

• Boegoebaai Green Hydrogen Development Programme in the Northern Cape

• Atlanthia Green Hydrogen in the Western Cape

• Upilanga Solar and Green Hydrogen Park in the Northern Cape

• Sasolburg Green Hydrogen Programme in the Free State

• SASOL HySHiFT (Secunda) in Mpumalanga

• HIVE Ammonia in the Eastern Cape

• Hydrogen Valley Programme of Anglo-American and their JV Partners chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://gazettes.africa/archive/za/2022/za- government-gazette-dated-2022-12-06-no-47658.pdf

https://businesstech.co.za/news/energy/649351/9-new-mega-projects-coming-to-south- africa/ Güney Afrika'ya 26 mega projenin geleceği duyuruldu. 13 Ağustos 2024

26 mega projesinin incelenmesi, ulaşım sektöründe, özellikle havaalanları alanında dikkat çekici bir ivme olduğunu gösteriyor. Havaalanları Şirketi Güney Afrika (ACSA), sektördeki en büyük yatırımcı olarak, planlanan projelerin toplam değeri 22,4 milyar R'nin %55'ini oluşturuyor.

Sektördeki diğer önemli bir proje ise 7 milyar R maliyetle planlanan Cape Winelands Havaalanı.

Diğer dikkat çekici mega projeler arasında Volkswagen'in Kariega tesisinin 4 milyar R değerindeki yenileme projesi ve Eskom'un Tubatse'deki 35 milyar R maliyetli pompalı hidro depolama projesi yer alıyor.

Güney Afrika için planlanan 26 mega projenin tam listesi şu şekildedir:

Proje Adı | Şirket Adı | Tahmini Tamamlanma Tarihi | Tahmini Değer(Rand milyon) Yapısal Reform Altyapısı(Kamu Konut Projesi) | İnsani Yerleşim ve Altyapı Bakanlığı | Aralık 2028 | 43,700 Eskom Tubatse Pompalı HidroDepolama Projesi | Eskom | Aralık 2028 | 35,800 Rooiwal Aşama 2 Atık SuProjesi | Tshwane Şehri | Aralık 2028 | 35,800 Özel Sektör Katalitik Proje | Konut Geliştirme Ajansı | Aralık 2028 | 34,000 Eskom Mossel Bay Gaz Projesi | PetroSA | Aralık 2028 | 30,000 Güney Tarım İnsan YerleşimProjesi | Johannesburg Şehri | Aralık 2028 | 27,000 Johannesburg Şehri Sermaye Harcama Bütçesi | Johannesburg Şehri | Mayıs 2025 | 22,000 Bankenveld Bölgesi Şehir Geliştirme | Calgro M3 & Eris Property Group | Aralık 2026 | 18,000 Sağlık Tesislerini YenilemeProjesi | İnsani Yerleşim ve Altyapı Geliştirme | Aralık 2028 | 16,000 Umoyilanga Enerji Projesi | EDF Renewables ve Perpetua Holdings | Mart 2025 | 14,600 ACWA Power Projesi DAO | ACWA Power | Haziran 2026 | 14,480 ACSA Altyapı Yatırım Planı | Havaalanları Şirketi Güney Afrika | Aralık 2028 | 12,220 Mulilo Total Hydra Depolama Projesi | Total Energies, Hydra Storage Holdings & Reatile | Ocak 2025 | 10,000 Impofu Rüzgar Enerji Tesisleri Kümesi | Enel Green Power South Africa | Ocak 2026 | 9,000 First Land Karma Kullanım ve Tarım Merkezi | Tshwane Şehri | Aralık 2028 | 8,500 Limpopo ve KwaZulu- Natal'daki Okul Projeleri | Temel Eğitim Bakanlığı | Aralık 2028 | 8,500 Mpumalanga'daki NkhomaziÖzel Ekonomik Bölgesi (SEZ) | Ticaret ve SanayiBakanlığı | Aralık 2028 | 8,400 Mponeng Genişletme Projesi | Harmony Gold | Aralık 2027 | 7,900 Bengwenyama Platin Grup Metaller | Bengwenyama Platin Grup Metaller | Temmuz 2026 | 7,385 Cape Winelands Havaalanı | RSA. Aero | Aralık 2027 | 7,000

Proje Adı | Şirket Adı | Tahmini Tamamlanma Tarihi | Tahmini Değer(Rand milyon) Volkswagen Kariega ÜretimTesisi | Volkswagen Group South Africa | Aralık 2027 | 4,000 Witberg Rüzgar Enerji Projesi | Red Rocket | Aralık 2025 | 3,400 Namakwa Özel Ekonomik Bölgesi (SEZ) | Ticaret ve SanayiBakanlığı | Aralık 2028 | 2,900 Springbok Güneş FotovoltaikTesisi (PV) | SOLA Group | Temmuz 2025 | 2,800 Teraco Güneş FotovoltaikTesisi | Teraco | Eylül 2025 | 2,000 Bayside Kanal Yenileme | Cape Town Şehri | Haziran 2025 | 87.5

4. GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ DIŞ TİCARETİ

4.1. Genel Ekonomik Görünümü

Tablo 2- Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Dış Ticaretinin Genel Görünümü (2024) | Ülkenin İhracatı ($) | Türkiye'nin Ülkeden İthalatı ($) | Türkiye Pay (%) | Ülkenin İthalatı ($) | Türkiye'nin Ülkeye İhracatı ($) | Türkiye Pay (%) | Türkiye- Ülke Arası Toplam Dış Ticaret Hacmi ($) 2022 | 123,369,000 | 542,495 | 0,4 | 111,313,000 | 1,814,654 | 1,6 | 2.357.149 2023 | 110,467,329 | 424,140 | 0,4 | 107,169,323 | 915,895 | 0,9 | 1.340.035 2024 / 2. Çeyrek | 28,001,027 | 84,968 | 0,3 | 25,040,085 | 208,914 | 0,8 | 293,882

Kaynak: GAC Gelir İdaresi Başkanlığı (South African Revenue Service-SARS) tarafından yayımlanan resmi istatistikler temelinde Trade Map verileri.

Dünyanın en büyük platin, krom, manganez, vanadyum, altın, kömür, demir ve değerli taşlar üreticilerinden biri olan GAC ekonomisin maden ve değerli taşlar ihracatına yoğun bağımlılığı ülkenin ihracat performansını bu ürünlerdeki fiyat değişimlerine bağlı olarak doğrudan etkilemektedir. Bankacılık ve finans sektörünün oldukça gelişmiş olduğu, telekomünikasyon ve ulaştırma altyapısının kuvvetli olduğu ülkede otomotiv, tüketim malzemeleri, hazır-giyim ve tarım gibi pek çok sanayi sektörü ile turizm ve film endüstrisinin geliştirilmesine yönelik destek mekanizmaları mevcuttur.

Esasen, GAC gelişmiş ekonomisi, finansman ve sanayi altyapısı ve alım gücünün yanında bölgedeki merkezi konumu ve tercihli ticaret anlaşma ve düzenlemeleri ile Sahra Altı Afrika ülkelerine, AB ve ABD pazarlarına gümrüksüz ve daha kolay giriş olanağı sağlaması nedeniyle önem verilmesi gereken bir ülkedir. GAC, Sahra Altı Afrika için ticari, ekonomik ve kültürel merkez konumundadır.

Dünyanın en eski gümrük birliği olan, Güney Afrika Gümrük Birliği (Southern African Customs Union - SACU) üyesi diğer ülkelerin (Namibia, Botswana, Svaziland ve Lesotho) ekonomi ve dış ticaretleri ise neredeyse tamamen GAC’ye bağımlıdır. Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Alanı (AfCFTA) tam olarak işlemeye başladığında, kıtada ekonomisi en fazla çeşitlenmiş ve sanayi altyapısı güçlü ülke olan GAC’ın oluşacak serbesti ortamından en fazla menfaat sağlayacak ülkeler arasında olacağı değerlendirilmektedir. Nitekim Afrika kıtası, halen ülkenin dünyada dış ticaret fazlası verdiği tek coğrafi bölgedir. GAC 1 Ocak 2021 tarihi itibariyle, mütekabiliyet esasında uygulanmak üzere, AfCFTA kapsamındaki gümrük vergisi indirim taahhütlerini ulusal mevzuatına yansıtarak yürürlüğe sokmuştur.

GAC ayrıca, İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden (AB) ayrılmasının ardından AB-SADC Serbest Ticaret Anlaşmasının sağladığı avantajlar korunacak şekilde SACU üyeleri ve Mozambik ile İngiltere arasında imzalanan STA’nın yürürlüğe girişini de 1 Ocak 2021 tarihi itibariyle başlatmıştır.

Öte yandan, ülkenin dış ticareti, ihracat ayağında maden ve metaller ile otomotiv sektörünün ağırlıklı olduğu; ithalatta ise petrol ürünlerinin, otomotiv ve yedek parçalarının, cep telefonları ve elektronik ev aletleri gibi tüketim ürünlerinin, ilaç ve eczacılık ürünlerinin, makine ve teçhizat gibi ürün gruplarının öne çıktığı bir yapıdadır.

Yukarıdaki tablolarda, GAC Gelir İdaresi (South African Revenue Service-SARS) tarafından tutulan istatistikler temelinde, ülkenin dünya ve ülkemiz ile dış ticaretinin gelişimi ve ticarette öne çıkan ürünler gösterilmektedir.

Ülke, ihracatçısı olduğu birçok kıymetli maden ve metale yönelik emtia fiyat artışlarına bağlı olarak 2021, 2022 v2 2023 yılllarınad güçlü bir ihracat performansı sergilemiş ve cari fazla kaydetmiştir. Ancak son yıllarda GAC’ın dış ticaret fazlasının yıldan yıla düştüğü gözlenmektedir. 2022 yılında ülke, 123,3 milyar USD ihracata karşılık, 111,3 milyar USD ithalat, 2023 yılında ise 110,6 milyar USD ihracat, 107,2 milyar USD ithalat yapmıştır.

Öte yandan, ülkenin hem ihracatında, hem de ithalatında ilk sırada gelen Çin Halk Cumhuriyeti’nin (ÇHC) ülke dış ticaretinde ağırlığı devam etmektedir. Özellikle Covid-19 salgını itibariyle ÇHC’den kişisel koruyucu ürünler, cep telefonları, bilgisayarlar, vb. bilgi iletişim teknolojisi ürünleri gibi ürünlerin ithalatında artış gözlemlenmektedir.

GAC’nin önde gelen ticaret ortakları incelendiğinde, 2023 yılında ülkenin en fazla ihracat gerçekleştirdiği ilk beş ülke ve bunların GAC’nin toplam ihracatının içindeki payı aşağıda sıralanmaktadır:

Sıra | Ülke | 2023 Pay 1 | ÇHC | %11,3 2 | ABD | %7,6 3 | Almanya | %7,1 4 | Mozambik | %5,6 5 | Japonya | %5,2

Ülkenin, 2023 yılında en fazla ithalat yaptığı ülkeler ile bunların GAC’nin toplam ithalatı içindeki payı ise aşağıdaki gibidir:

Sıra | Ülke | 2023 Pay 1 | ÇHC | %20,5 2 | ABD | %8,6 3 | Almanya | %8,1 4 | Hindistan | %7 5 | Birleşik Arap Emirlikleri | %3,7

4.2. İhracat

2023 Yılında En Çok İhracat Yapılan Ürün Grupları (USD)

Ülkenin Dünyaya İhracatında İlk 10 Ürün Tarife Pozisyonu (6Basamaklı) | Tarife Pozisyonu Adı (Türkçe) | 2022 ($) | 2023 ($) | 2023 2. Çeyrek ($) (Kümülatif Dönem) | 2024 2.Çeyrek ($)(Kümülatif Dönem) 270112 | Bitümlü kömür (toz haline getirilmiş olsun olmasın,aglomere edilmemiş) | 11,838,173 | 6,892,357 | 1,761,437 | 710813 | Altın dahil. parasal olmayan amaçlar için yarı işlenmişformlarda platinle kaplanmışaltın | 5,281,479 | 5,618,857 | 1,271,880 | 870421 | Malların taşınmasına yönelik, yalnızca sıkıştırma ateşlemeliiçten yanmalı motorlu taşıtlar... | 3,635,002 | 5,400,569 | 1,146,819 | 720241 | Ferro-krom (ağırlıkça > %4karbon içeren) | 3,632,569 | 4,235,633 | 1,043,038 | 260111 | Aglomere edilmemiş demircevherleri ve konsantreleri(kavrulmuş demir piritler hariç) | 2,379,883 | 4,153,373 | 589,333 | 261000 | Krom cevherleri vekonsantreleri | 2,462,520 | 3,931,330 | 862,712 | 271012 | Petrol veya bitümlü minerallerden oluşan hafifyağlar ve müstahzarlar,hacimce >=% 90 "dahil. . . . | 2,575,439 | 2,711,258 | 633,939 | 260200 | Manganez cevherleri ve konsantreleri, dahil. demirli manganez cevherleri ve konsantreleri. .. | 2,907,568 | 2,666,735 | 665,142 | 870323 | Motorlu otomobiller ve esas olarak <10 kişinin taşınması için tasarlanmış diğer motorlutaşıtlar. . . | 2,957,484 | 2,530,532 | 385,615 | 260112 | Aglomere demir cevherleri vekonsantreleri (kavrulmuş demir piritler hariç) | 4,310,812 | 2,372,475 | 589,333 |

Kaynak:

GAC Gelir İdaresi Başkanlığı (South African Revenue Service-SARS) tarafından yayımlanan resmi istatistikler temelinde Trade Map verileri.

*Rapor hazırlandığı tarihte ilgili tarihlere ilişkin veriler açıklanmamıştır.

4.3. İthalat

2023 Yılında En Çok İthalat Yapılan Ürün Grupları (USD)

Ülkenin Dünyadan İthalatında İlk 10 Ürün Tarife Pozisyonu (6Basamaklı) | T Tarife Pozisyonu Adı(Türkçe) | 2022 ($) | 2023 ($) | 2023 2. Çeyrek ($) (Kümülatif Dönem) | 2024 2.Çeyrek ($) (Kümülatif Dönem) 271012 | Petrol veya bitümlü minerallerden oluşan hafifyağlar ve müstahzarlar,hacimce >=% 90 "dahil. . . . | 18,507,007 | 15,004,107 | 3,318,955 | 999999 | Başka yerde belirtilmeyenmallar | 7,494,618 | 8,832,064 | 2,206,535 | 270900 | Petrol yağları ve bitümlüminerallerden elde edilenyağlar, ham | 4,411,801 | 4,807,194 | 988,176 | 490700 | Bulundukları ülkedegeçerli veya yeni basılmış, kullanılmamış posta, damga veya benzeri pullar.. | 1,888,728 | 1,795,714 | 430,644 | 850760 | Lityum-iyon akümülatörler(… hariç) | 761,490 | 1,749,073 | 822,889 | 851713 | Kablosuz ağlar için akıllıtelefonlar | 2,041,875 | 1,716,067 | 407,799 | 300490 | Tedavi veya profilaktik amaçlı karışık veya karışımsız ürünlerdenoluşan ilaçlar. . . | 1,446,927 | 1,384,435 | 352,060 | 870322 | Motorlu otomobiller ve esas olarak <10 kişinin taşınması için tasarlanmışdiğer motorlu taşıtlar. . . | 1,587,633 | 1,251,686 | 287,275 | 850440 | Statik dönüştürücüler | 655,773 | 1,077,861 | 464,459 | 851762 | Sesin, görüntülerin veya e- postaların alınması,dönüştürülmesi ve iletilmesi veya yeniden oluşturulması içinkullanılan makineler. . . | 962,359 | 1,020,133 | 286,470 |

Kaynak: GAC Gelir İdaresi Başkanlığı (South African Revenue Service-SARS) tarafından yayımlanan resmi istatistikler temelinde Trade Map verileri.

*Rapor hazırlandığı tarihte ilgili tarihlere ilişkin veriler açıklanmamıştır.

4.4. Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA)

4.4.1. Yürürlükteki Serbest Ticaret Anlaşmaları

Dünya Bankası Ağustos 2024 tarihinde yayınladığı Raporda, Güney Afrika'ya Ticaret Politikalarını Revize Etmeyi ve Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler ile Ticaret Anlaşmaları İmzalamayı Tavsiye Etti. Raporda, Güney Afrika'ya ticaret politikalarında köklü bir revizyona gitmesi çağrısında bulunarak, ülkeyi Doğu Asya'daki ülkeler de dahil olmak üzere gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerle yeni ticaret anlaşmaları yapmayı değerlendirmeye çağırdı.

Yürürlükteki STA ve Çok Taraflı Anlaşmalar

• GAC, 13 Haziran 1948 tarihinde Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’na (GATT) taraf olarak çok taraflı ticaret sistemindeki yerini almıştır.

Ülke 1 Ocak 1995 tarihinden bu yana Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) kurucu üyesidir.

(https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/south_africa_e.htm)

• Bölgesel düzeyde, hâlihazırda Botsvana, Lesotho, Namibya ve Esvatini ile birlikte dünyanın en eski gümrük birliği olan Güney Afrika Gümrük Birliği’nin (Southern African Customs Union-SACU) üyesidir.

1969 yılı Aralık ayında üyeler arasında imzalanan gümrük birliği anlaşması 1 Mart 1970’den beri yürürlüktedir. Halihazırdaki SACU Gümrük Birliği uygulaması, 2002 yılında imzalanan SACU Anlaşma metni esas alınarak yürütülmektedir. Sekreteryası Namibya’dadır.

(SACU: http://www.sacu.int)

Gümrük birliği üyeleri arasındaki ticaret gümrük vergisinden muafken, birlik dışındaki ülkelere ortak gümrük tarifesi uygulanmaktadır. GAC, SACU gümrük birliği içinde gerek ihracat gerekse ithalat açısından merkezi konumda olup, diğer SACU üyelerinin ticaret ve ekonomileri GAC ile ticari ilişkilerine bağımlılık arz etmektedir.

SACU ülkeleri halihazırda ABD pazarına “African Growth and Opportunity Act” ile gümrük vergisi olmaksızın erişebilmektedir.

• SACU üyelerinin tümü aynı zamanda Güney Afrika Kalkınma Topluluğu’nun (Southern African Development Community-SADC) üyesi olup, Eswatini’nın ise SACU ve SADC üyeliklerinin yanı sıra Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu’na (Economic Community of West African States -ECOWAS) üyeliği bulunmaktadır.

GAC, yukarıda da belirtildiği üzere, Angola, Botsvana, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Esvatini, Komor Adaları, Lesoto, Madagaskar, Malavi, Moritus, Mozambik, Namibya, Seyşeller, Tanzanya, Zambiya ve Zimbabve ile birlikte Güney Afrika Kalkınma Birliği’nin (Southern African Development Community-SADC) üyesidir. Birliğin merkez ofisi Botsvana’dadır.

1996 yılında üyeler arasında imzalanan Ticaret Protokolünü, 2008 yılında yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması takip etmiştir. STA uyarınca birlik üyelerinden Angola, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Komor Adaları dışındaki 13 üye arasında gümrük vergilerinin ve tarife dışı engellerin kaldırılması kabul edilmiştir. Hedef, Gümrük Birliği ve Ortak Pazarın tesisidir.

(SADC: http://www.sadc.int)

• GAC ve AB arasında 1999 yılı Ekim ayında imzalanan Ticaret, Kalkınma ve İşbirliği Anlaşması (TDCA) 1 Mayıs 2004 tarihinde bütünüyle yürürlüğe girmiştir. (Belirli maddelerin uygulaması ise 1 Ocak 2000 itibariyle başlamıştır). (http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/south-africa/).

• Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılması (Brexit) sonrasında SADC-AB arasındaki Ekonomik Ortaklık Anlaşması’nın (EPA) koşullarının İngiltere ile SACU üyeleri ve Mozambik arasında devamına yönelik olarak yürütülen müzakereler 2019 yılında tamamlanmıştır.

• Buna ilaveten, SADC ile AB; SACU ile EFTA ve SACU ile MERCOSUR arasında STA’lar da mevcuttur.

• GAC tercihli ticaret anlaşmaları kapsamında muhatap ülkelere avantajlı pazara giriş koşulları sağlamaktadır. Bu çerçevede, ortak ticaret politikasının uygulandığı SACU üyelerinin ardından ülkeye en avantajlı gümrük vergisi hadlerine tabi olarak ithal edilen ürünler AB ürünleridir.

• GAC ayrıca Afrika Birliği üyeleri arasında malların, hizmetlerin, sermayenin ve kişilerin serbest dolaşımını öngören ve Afrika Birliği’nin 21 Mart 2018’de Ruanda’da gerçekleştirilen zirvesinde imzaya açılan Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Alanının (African Continental Free Trade Area-AfCFTA) kurulmasına ilişkin Kigali Deklarasyonunu da imzalamış ve meclis onay sürecini tamamlamıştır. Anlaşma minimum yürürlüğe giriş kıstası olan, imzacı ülkelerden 22’sinin meclis onay sürecini tamamlamasının ardından 30 Mayıs 2020 tarihinde yürürlük kazanmıştır. Bahse konu STA’nın, hedeflenen serbestinin gerçekleştirilebilmesi halinde Afrika-içi ticarete önemli ölçüde ivme kazandıracağı düşünülmektedir. Bununla birlikte, anlaşmanın işlerliğinin sağlanması için halen gümrük tarife indirimleri ve hizmet ticareti taahhütleri gibi alanlarda müzakerelerin tamamlanması gerekmektedir. Anlaşma Ocak 2021 itibariyle hayata geçirilmiş olup GAC 1 Ocak 2021 tarihi itibarıyla anlaşma kapsamındaki gümrük vergisi indirimlerini iç mevzuatına yansıtarak anlaşmayı uygulamaya sokmuştur. Anlaşmanın fiiliyatta uygulaması tüm taraf ülkelerin tarife indirim taahhütlerini ulusal mevzuatlarında yayımlaması ve menşe kurallarının tüm ürünler için netlik kazanmasıyla daha fazla yaygınlaşacaktır. Anlaşma kapsamında kişilerin serbest dolaşımı gibi belirli başlıklar altında taahhüt üstlenilmesi de ihtiyaridir. Anlaşmanın Sekretarya’sı Gana’da bulunmaktadır.

• GAC’nin ÇHC ile arasında ikili ticaret ve ekonomik işbirliğinin teşvikine yönelik bir mutabakat zaptı; ABD ile arasında ise iki ülke gümrük idarelerinin karşılıklı işbirliğine yönelik bir anlaşma bulunmaktadır.

• Türkiye’nin, GAC ile Serbest Ticaret Anlaşması (STA) henüz bulunmamaktadır. Bu itibarla, ülkemizden GAC’ne gerçekleştirilen ithalat SACU ortak gümrük vergilerine tabidir.

• GAC’nin tercihli ticaret anlaşmaları hakkında güncel bilgiye Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı internet sitesi üzerinden erişilebilmektedir:

http://www.thedtic.gov.za/sectors-and-services-2/1-4-2-trade-and-export/market- access/trade-agreements/

• BRICS: Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika Cumhuriyeti’nden müteşekkil, yükselen ekonomilerden oluşan bir politik entegrasyondur (http://brics.itamaraty.gov.br/). GAC bu gruba 2010 yılında dahil olmuştur. BRICS bünyesinde, siyasi, ekonomik ve ticari alanlarda işbirliği ve ortak anlayış zemini oluşturulmakta; birlik bünyesinde tesis edilen Yeni Kalkınma Bankası (New Development Bank) tarafından üye ülkelerin kalkınma ve altyapı projelerine finansman sağlanmakta; keza BRICS İş Konseyi marifetiyle üye ülke özel sektörlerinin koordinasyonu ve işbirliği sağlanmaktadır.

• G-20: Ülkemiz gibi G-20 üyesi olan GAC, oluşumda yer alan tek Afrika ülkesidir. Bu kapsamda, G-20’nin Afrika’ya yönelik politikalarının şekillendirilmesinde etkin rol almaktadır.

• Ülke aynı zamanda aşağıdaki uluslararası anlaşmalara da taraftır:

- DTÖ Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması (TRIPS)

- Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) Anlaşma ve Konvansiyonları

- Paris Konvansiyonu

- Bern Konvansiyonu

- Patent İşbirliği Anlaşması (Patent Cooperation Treaty)

- Budapeşte Anlaşması

Ülkenin Lahey Anlaşması ve Madrid Protokolüne üyelik süreci ise halen sonuçlanmamıştır.

4.4.2. İmzalanan Ancak Henüz Yürürlüğe Girmemiş Serbest Ticaret Anlaşmaları

2000 yılında ABD ve Afrika Ülkeri arasında imzalanan AGOA Anlaşması 2025 yılında yenilenecektir.

5. DIŞ TİCARET POLİTİKASI VE UYGULAMALARI

5.1. Dış Ticaret Mevzuatı (İthalat Rejimi, İhracat Rejimi)

Genel olarak açık bir dış ticaret rejimi bulunan, bankacılık, iletişim ve ulaştırma altyapısının güçlü olduğu Güney Afrika Cumhuriyeti, doğal kaynakların ülke ekonomisindeki öneminin yanında, sanayi altyapısının, sektörel çeşitliliğin ve araştırma-geliştirme kapasitesinin gelişmişliği ile Afrika kıtası içinde ayrışan bir ekonomidir. Bununla birlikte, ülkenin, geçmişte ırkçı rejim döneminde dezavantajlı konumda bırakılan kesimin ekonomiden dışlanmışlığına bağlı olarak halen devam etmekte olan yüksek işsizlik rakamları, gelir ve mal varlığı dağılımındaki ciddi eşitsizlik, siyahların ekonomiye katılımında yaşanan güçlükler gibi ciddi yapısal sorunları bulunmaktadır. Bu itibarla, ülkenin dış ticaret, sanayi, yatırım ve ekonomik kalkınma politikaları, geçmişte yaşanmış ayrımcılığın etkilerinin giderilmesine dönük ekonomik dönüşüm hedefleri gözetilerek geliştirilmektedir. Ülke, söz konusu yapısal sorunların aşılması ve istihdam yaratacak büyümenin sağlanmasını teminen, yerelleşme/yerli girdi kullanımı hedeflerine giderek daha fazla yönelmekte, yurtiçinde üretimi teşvik edecek ticaret ve sanayi politikalarını devreye sokmaktadır.

Güney Afrika Cumhuriyeti’nde dış ticaret, yatırım, sınai kalkınma ve rekabet politikaları ülkenin Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı (Department of Trade, Industry and Competition -the DTIC) tarafından, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile koordinasyon halinde geliştirilmektedir. Ticaret politikalarının geliştirilmesinde özel sektör görüşlerine de kamuoyu danışma süreçleri çerçevesinde başvurulmaktadır. (www.thedtic.gov.za)

Ülkede, özellikle ithalatta uygulanacak gümrük vergisi oranlarının tespiti, ithalatı ve ihracatı kontrole tabi ürünlerin belirlenmesi ve gerekli izin süreçlerinin yürütülmesi ile anti-damping, telafi edici vergiler ve korunma önlemleri gibi ticaret politikası önlemlerinin tespitine yönelik dış ticaret politikalarının belirlenmesi konusunda yetkili kuruluş Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren Uluslararası Ticaretin İdaresi Komisyonu’dur (International Trade Administration Commission/ITAC). (www.itac.org.za)

Özel sektör, ITAC tarafından belirlenen gümrük tarifelerinin gözden geçirilerek artırılması veya azaltılması talebinde bulunabilmektedir.

Keza 2002 tarihli ve 71 sayılı “International Trade Administration Act” yasası uyarınca belirli ürünlerin GAC’ne ithalatı ve ihracatı kontrol önlemlerine tabidir. Ayrıca, Zirai Haşere Kanunu (Agricultural Pests Act, 1983/36); Gıda, Kozmetik ve Dezenfektanlar Kanunu (Foodstuffs, Cosmetics and Disenfectants Act, 1972/54); Hayvan Hastalıkları Kanunu (Animal Diseases Act, 1984/35); Canlı Hayvan Geliştirme Kanunu (Livestock Improvement Act, 1977/25); Et Ürünleri Güvenliği Kanunu (Meat Safety Act, 2000/40); Ticaret Ölçü bilimi Kanunu (Trade Metrology Act, 1977/73); Teknik Düzenlemeler Ulusal İdaresi Kanunu (National Regulator for Compulsory Specifications Act, 2008/5); Deniz Canlıları Rezervleri Kanunu (Marine Living Resources Act, 1998/18); Ulusal Çevre Yönetimi ve Biyoçeşitlilik Kanunu (National Environmental Management and Biodiversity Act, 2004/10), Tarımsal Ürün Standartları Kanunu (Agricultural Product Standards Act, 1990/119); İhracat Yasakları Kanunu (Export Prohibition Act, 1963/18); Deniz Balıkçılığı Kanunu (Sea Fisheries Act, 1973/58) gibi yasalar çerçevesinde de ithalat ve ihracat kontrollerine başvurulmaktadır.

Bu kapsamda, ITAC ithalat ve ihracat kontrollerine ilişkin görevlerini Çevre (Department of Environmental Affairs); Maden ve Enerji (Department of Mineral Resources and Energy); Sağlık (Department of Health); Tarım, Arazi Reformu ve Kırsal Kalkınma (Department of Agriculture, Land Reform and Rural Development) Bakanlıkları, Teknik Düzenlemeler Ulusal İdaresi (National Regulator for Compulsory Specifications-NRCS) ve GAC Polis Kuvvetleri (South African Police Services-SAPS) gibi diğer kamu kurumları ile işbirliği halinde yürütmektedir.

Halihazırda GAC’a ithalatı izne tabi olan ürünler ana hatlarıyla et, süt, balık ve balıkçılık ürünleri ve taze sebze, meyve ve bitkisel ürünler gibi tarım ürünleri; ilaç, eczacılık ürünleri, medikal ürün ve cihazlar; hidrokarbonlar, radyoaktif kimyasal elementler, petrol ürünleri, lastikler, adi metaller, ateşli silahlar ve mühimmatlar, kumar makineleri, çeşitli kimyasal maddeler ve karboksilik asittir. Ayrıca, tüm kullanılmış ve ikinci el ürünlerle birlikte, hurda ve döküntülerin Güney Afrika’ya ithalatı kontrol önlemlerine tabi bulunmaktadır. (http://www.itac.org.za/pages/services/import--export-control/import-control/regulations)

Öte yandan, Güney Afrika’dan ihracatı kontrole tabi ürünler ise ana hatlarıyla ormancılık, madencilik, sınai ürünler, motorlu araçlar, sağlık ve mineral yakıtlar sektörlerinde yer almaktadır. Özellikle demir ve demir dışı hurda atıkları, hurda pil ve bataryalar ve bazı kıymetli taşların ihracatında kontrol ve izin prosedürleri bulunmaktadır.

http://www.itac.org.za/pages/services/import--export-control/export-control/regulations

İhracatı kontrole tabi ürünler için doldurulması gereken İhracat İzin Formlarına aşağıdaki linkten ulaşılabilir.

http://www.itac.org.za/pages/services/import--export-control/export-control/application- forms

Sağlık, çevre, güvenlik ve emniyet önlemleri ile teknik düzenleme ve standartlar ve Ozon Tabakasını İncelten Maddelere ilişkin Montreal Protokolü ithalat ve ihracat kontrollerinin ana gerekçeleri olarak gösterilmektedir.

Tehlikeli Maddelerin İthalatı ve ihracatı yasak veya izne tabi olan ürünlerin birleştirilmiş listesine ise sınır kontrollerinden sorumlu Gelir İdaresi Başkanlığının (SARS) internet sitesinden de erişilebilmektedir. Söz konusu listede GTİP kodu bazında belgelendirme şartları, ilgili kurum ve mevzuat bilgilerine yer verilmektedir:

https://www.sars.gov.za/customs-and-excise/prohibited-restricted-and-counterfeit-goods/

Bu politikalar çerçevesinde Sınır-ötesi Taşınması ve İmhasına ilişkin Basel Sözleşmesi, 1988 tarihli Uyuşturucu ve Psikotrop Maddelerin Kaçakçılığına Karşı BM Sözleşmesi gibi çeşitli uluslararası düzenlemelerin uygulanmasının sağlanmasının amaçlandığı ve ITAC tarafından, bu önlemlerin ilgili DTÖ Anlaşma hükümleri gözetilerek uygulandığı belirtilmektedir.

ITAC’in yetki alanı kapsamında, yerli sanayiyi ithalat baskısına karşı korumak amacıyla özel sektör başvurusu üzerine gümrük vergilerinin DTÖ bağlı MFN hadlerine yükseltilmesi gibi

hususlar da bulunmakta olup ayrıca ülkenin sınai kalkınma planları kapsamında, DTÖ yükümlülüklerine uyum da dikkate alınmak kaydıyla, kritik hammaddenin önce ülke içindeki üreticilere arzının sağlanmasına yönelik ticareti kısıtlayıcı önlemlerin de uygulanabildiği görülmektedir.

Özel sektör temsilcilerinin, gümrük işlemlerinin ağırlığı ve liman ücretlerinin nispeten pahalılığı, standardizasyon ve teknik düzenlemelere yönelik belgelendirme işlemlerinde süreçlerin uzunluğu, ihracatta risk finansmanı konusunda ülkede Eximbank benzeri bir yapının bulunmayışı gibi alanlarda da zaman zaman sorunlar yaşadığı gözlenmektedir.

Taraf Olduğu Anlaşmalar/Üyesi Olduğu Uluslararası Kuruluşlar:

GAC, 13 Haziran 1948 tarihinde Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’na (GATT) taraf olarak çok taraflı ticaret sistemindeki yerini almıştır.

Ülke 1 Ocak 1995 tarihinden bu yana Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) kurucu üyesidir.

(https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/south_africa_e.htm)

Bölgesel düzeyde, hâlihazırda Botswana, Lesotho, Namibia ve Eswatini ile birlikte dünyanın en eski gümrük birliği olan Güney Afrika Gümrük Birliği’nin (Southern African Customs Union- SACU) üyesidir.

1969 yılı Aralık ayında imzalanan anlaşma 1 Mart 1970’den beri yürürlüktedir. Halihazırdaki SACU Gümrük Birliği uygulaması, 2002 yılında imzalanan SACU Anlaşma metni esas alınarak yürütülmektedir. Sekretaryası Namibia’dadır (SACU: http://www.sacu.int).

Gümrük birliği üyeleri arasındaki ticaret gümrük vergisinden muafken, birlik dışındaki ülkelere ortak gümrük tarifesi uygulanmaktadır. GAC, SACU gümrük birliği içinde gerek ihracat gerekse ithalat açısından merkezi konumda olup, diğer SACU üyelerinin ticaret ve ekonomileri GAC ile ticari ilişkilerine bağımlılık arz etmektedir.

SACU ülkeleri halihazırda ABD pazarına “African Growth and Opportunity Act” ile gümrük vergisi olmaksızın erişebilmektedir.

SACU üyelerinin tümü aynı zamanda Güney Afrika Kalkınma Topluluğu’nun (Southern African Development Community-SADC) üyesi olup, Eswatini’nın ise SACU ve SADC üyeliklerinin yanı sıra Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu’na (Economic Community of West African States -ECOWAS) üyeliği bulunmaktadır.

GAC, yukarıda da belirtildiği üzere, Angola, Botswana, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Eswatini, Komor Adaları, Lesotho, Madagaskar, Malawi, Moritus, Mozambik, Namibia, Seyşeller, Tanzanya, Zambiya ve Zimbabve ile birlikte Güney Afrika Kalkınma Birliği’nin (Southern African Development Community-SADC) üyesidir. Birliğin merkez ofisi Botswana’dadır.

1996 yılında üyeler arasında imzalanan Ticaret Protokolünü, 2008 yılında yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması takip etmiştir. STA uyarınca birlik üyelerinden Angola, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Komor Adaları dışındaki 13 üye arasında gümrük vergilerinin ve tarife dışı engellerin kaldırılması kabul edilmiştir. Hedef, Gümrük Birliği ve Ortak Pazarın tesisidir.

(SADC: http://www.sadc.int)

GAC ve AB arasında 1999 yılı Ekim ayında imzalanan Ticaret, Kalkınma ve İşbirliği Anlaşması (TDCA) 1 Mayıs 2004 tarihinde bütünüyle yürürlüğe girmiştir. (Belirli maddelerin uygulaması ise 1 Ocak 2000 itibariyle başlamıştır).

http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/south-africa/

Bu anlaşmanın yerini daha sonra SADC ve AB arasında imzalanan EPA anlaşması almıştır.

Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılması (Brexit) sonrasında SADC-AB arasındaki Ekonomik Ortaklık Anlaşması’nın (EPA) koşullarının İngiltere ile SACU üyeleri ve Mozambik arasında devamına yönelik olarak yürütülen müzakereler 2019 yılında tamamlanmıştır.

Buna ilaveten, SADC ile AB; SACU ile EFTA ve SACU ile MERCOSUR arasında STA’lar da mevcuttur.

Hindistan-GAC arasında bir Tercihli Ticaret Anlaşması ve COMESA (Common Market for Eastern and Southern Africa), EAC (East Africa Community) ve SADC Tripartite arasında bir Serbest Ticaret Anlaşması imzalanması için görüşmeler devam etmektedir. Tripartite 26 ülkeyi kapsayan ve 3 bölgesel ekonomik örgütten oluşan şemsiye bir kuruluştur.

GAC tercihli ticaret anlaşmaları kapsamında muhatap ülkelere avantajlı pazara giriş koşulları sağlamaktadır. Bu çerçevede, ortak ticaret politikasının uygulandığı SACU üyelerinin ardından ülkeye en avantajlı gümrük vergisi hadlerine tabi olarak ithal edilen ürünler AB ürünleridir.

GAC ayrıca, Afrika Birliği üyeleri arasında malların, hizmetlerin, sermayenin ve kişilerin serbest dolaşımını öngören ve Afrika Birliği’nin 21 Mart 2018’de Ruanda’da gerçekleştirilen zirvesinde imzaya açılan Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Alanının (African Continental Free Trade Area- AfCFTA) kurulmasına ilişkin Kigali Deklarasyonunu da imzalamış ve meclis onay sürecini tamamlamıştır. Anlaşma minimum yürürlüğe giriş kıstası olan, imzacı ülkelerden 22’sinin meclis onay sürecini tamamlamasının ardından 30 Mayıs 2020 tarihinde yürürlük kazanmıştır. Bahse konu STA’nın, hedeflenen serbestinin gerçekleştirilebilmesi halinde Afrika-içi ticarete önemli ölçüde ivme kazandıracağı düşünülmektedir. Bununla birlikte, anlaşmanın işlerliğinin sağlanması için halen gümrük tarife indirimleri ve hizmet ticareti taahhütleri gibi alanlarda müzakerelerin tamamlanması gerekmektedir. Anlaşma Ocak 2021 itibariyle hayata geçirilmiş olup GAC 1 Ocak 2021 tarihi itibarıyla anlaşma kapsamındaki gümrük vergisi indirimlerini iç mevzuatına yansıtarak anlaşmayı uygulamaya sokmuştur. Anlaşmanın fiiliyatta uygulaması tüm taraf ülkelerin tarife indirim taahhütlerini ulusal mevzuatlarında yayımlaması ve menşe kurallarının tüm ürünler için netlik kazanmasıyla daha fazla yaygınlaşacaktır. Anlaşma kapsamında kişilerin serbest dolaşımı gibi belirli başlıklar altında taahhüt üstlenilmesi de ihtiyaridir. Anlaşmanın Sekretarya’sı Gana’da bulunmaktadır. Aralık 2022 itibarıyla 43 Afrika ülkesi kendi iç onay süreçlerini tamamlamıştır.

GAC’nin ÇHC ile arasında ikili ticaret ve ekonomik işbirliğinin teşvikine yönelik bir mutabakat zaptı; ABD ile arasında ise iki ülke gümrük idarelerinin karşılıklı işbirliğine yönelik bir anlaşma bulunmaktadır.

Türkiye’nin, GAC ile Serbest Ticaret Anlaşması (STA) henüz bulunmamaktadır. Bu itibarla, ülkemizden GAC’ne gerçekleştirilen ihracat SACU ortak gümrük vergilerine tabidir.

GAC’nin tercihli ticaret anlaşmaları hakkında güncel bilgiye Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı internet sitesi üzerinden erişilebilmektedir:

http://www.thedtic.gov.za/sectors-and-services-2/1-4-2-trade-and-export/market- access/trade-agreements/

BRICS: Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika Cumhuriyeti’nden müteşekkil, yükselen ekonomilerden oluşan bir politik entegrasyondur. (http://brics.itamaraty.gov.br/) GAC bu gruba 2010 yılında dahil olmuştur. BRICS bünyesinde, siyasi, ekonomik ve ticari alanlarda işbirliği ve ortak anlayış zemini oluşturulmakta; birlik bünyesinde tesis edilen Yeni Kalkınma Bankası (New Development Bank) tarafından üye ülkelerin kalkınma ve altyapı projelerine finansman sağlanmakta; keza BRICS İş Konseyi marifetiyle üye ülke özel sektörlerinin koordinasyonu ve işbirliği sağlanmaktadır.

G-20: Ülkemiz gibi G-20 üyesi olan GAC, oluşumda yer alan tek Afrika ülkesidir. Bu kapsamda,

G-20’nin Afrika’ya yönelik politikalarının şekillendirilmesinde etkin rol almaktadır.

Bir sonraki G-20 toplantısı 2025 yılında Güney Afrika Cumhuriyeti’nde yapılacaktır.

5.2. İthalat İçin Gerekli Belgeler

Güney Afrika Cumhuriyeti’ne ithalat gerçekleştirecek firmaların ithalatı kotaya tabi veya ithalatı sınırlı olan ürünler için ITAC’ten ithalat izin belgesi alması ve GAC gelir idaresine ithalatçı kaydı yaptırması gerekmektedir.

İthalat için gerekli belgeler:

• NRSC -Letter of Authority (LOA):

Otomotiv, kimyasallar, elektronik ürünler gibi bir takım ürünün uygunluğunu gösterir belge. LOA gerekliliği olan ürünler listesine ve LOA başvuru formlarına aşağıdaki link aracılığıyla ulaşılabilir:

https://www.nrcs.org.za/about-us/about-compulsory-specification

• EMC Certificate (CoC) :

Güney Afrika pazarına giren tüm telekomünikasyon dışı elektronik ürünler için elektromanyetik uyumluluk (EMC) uygunluk sertifikası (CoC) gereklidir.

• ITAC İthalat İzin Belgesi:

İthalat Kontrolüne tabi olan ürünler için alınması gerekli belgedir. Belgeye ve tabi ürün gruplarına aşağıdaki link aracılığıyla ulaşılabilir:

https://www.itac.org.za/pages/services/import-control

• Phytosanitary Certificate:

Sebze ve meyveler ve diğer bitkisel gıdalar için bitki sağlığı sertifikası gereklidir. Bu sertifika menşei ülkenin Tarım Bakanlığı tarafından verilir.

• Veterinary Health Certificate:

Canlı hayvan ve taze, dondurulmuş veya konserve et ithalatında veteriner sertifikası zorunludur.

İlaç ve Tıbbi Cihazlar için İzin Kayıt Süreci: Güney Afrika Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (SAHPRA), Güney Afrika Cumhuriyeti'ne tıbbi ürünlerin ithalatı için gerekli izin süreçlerini yürütmektedir.

https://www.sahpra.org.za/importation-of-medical-products-border-control/

https://www.itac.org.za/pages/services/import-control

5.3. Gümrük Giriş Beyannamesi, Gümrük Değeri ve Gümrük Vergileri

GAC’ne ithalatta ödenecek gümrük vergileri, ülke ile tercihli veya serbest bir ticaret anlaşmasının bulunup bulunmadığına göre değişmektedir. Türkiye ve Güney Afrika Cumhuriyeti arasında gümrük vergisi indirimi sağlayan bir ticaret anlaşması bulunmadığından, ülkemiz menşeli ürünler, Güney Afrika Cumhuriyeti'ne genel (MFN) gümrük vergisi oranlarına (general rate of duty) tabi olarak ithal edilebilmektedir. Öte yandan, gümrük birliği çerçevesinde SACU ülkelerinden GAC’ne yapılan ithalat gümrük vergisinden muaftır. Avrupa Birliği, EFTA, SADC ve MERCOSUR üyesi ülkelerin ise tercihli ticaret düzenlemeleri çerçevesinde GAC (ve SACU) pazarına farklılaşan oranlarda avantajlı erişim imkânı bulunmaktadır.

GAC’nin gümrük vergisi oranları ve diğer sınır vergileri ile vergi iadesi imkânlarını içeren gümrük tarife cetveli, GAC Gelir İdaresinin (South African Revenue Service-SARS) aşağıda yer alan internet sayfasında yayımlanmaktadır. Geçerli gümrük vergisi oranları, tarife cetvelinin 1 No’lu Listesinin "Olağan Gümrük Vergileri (Ordinary Customs Duties)" başlıklı 1. Kısmında (Schedule No.1, Part 1) listelenmektedir.

https://www.sars.gov.za/legal-counsel/primary-legislation/schedules-to-the-customs-and- excise-act-1964/

Gümrük tarifelerine ilaveten, tüketim vergileri (excise), belirli ürünlere yönelik çevre vergisi, yakıt vergisi, karayolu kazaları vergisi, sağlık vergisi, olağan vergi (ordinary levy) gibi başlıklar altında ilave vergi ve harçlar da toplanmaktadır. Söz konusu vergilerin yanı sıra anti-damping, telafi edici önlemler ve korunma önlemleri kapsamındaki vergiler ile vergi iadesi sağlanan ürünler gümrük tarife cetvelinde yayımlanmaktadır.

Bu kapsamda Liste 2 (Schedule No.2) altında anti-damping ve korunma önlemlerine bağlı olarak alınan telafi edici vergiler listelenmektedir.

https://www.sars.gov.za/legal-counsel/primary-legislation/schedules-to-the-customs-and- excise-act-1964/

Tarife cetvelinin 3 no’lu listesinde (Schedule No.3) yer verilen “industrial rebates” listesi ise yerel üretimde girdi olarak kullanılan belirli ürünlerin ithalinde geçerli vergi iadesi imkânlarını göstermektedir.

https://www.sars.gov.za/legal-counsel/primary-legislation/schedules-to-the-customs-and- excise-act-1964/

(Belirli bir ürün ile ilgili tüm vergileri ve vergi iade olanaklarını görebilmek için gümrük tarife cetveli altında yer alan tüm listelerin incelenmesi önem arz etmektedir. Bu kapsamda, “.pdf” formatında olan listelerin CTRL+F arama fonksiyonu kullanılarak GTİP kodu ile taranması mümkündür.)

Diğer taraftan, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) istatistiklerine göre, 2022 yılı itibariyle, GAC tarafından uygulanan MFN gümrük vergisi oranı (MFN applied rates) basit ortalama alındığında %7,8 olup, tarımsal ürünlerde söz konusu ortalama gümrük vergisi %8,8 iken tarım-dışı ürünler için bu oran %7,6’dır.

Ülkenin uygulayabileceği azami gümrük vergisi oranlarını gösteren bağlı MFN hadlerinin ortalaması ise %19 olup, bu oran tarımsal ürünler için %39; tarım-dışı ürünler için ise %15,6’dir. GAC, DTÖ bünyesinde tüm ürünlerin %93,8’inde, tarım-dışı ürünlerin ise %92,9’unde taahhüt üstlenerek uygulayabileceği en yüksek MFN hadlerini kapsamlı bir şekilde bağlamıştır.

DTÖ taahhütleri itibariyle tarımsal ürünlerin %37,3’ü tarife kontenjanlarına, %37,3’i özel korunma önlemlerine tabidir.

Uygulanan en yüksek ortalama MFN gümrük vergisi %41 ile hazır giyim (clothing) sektörüne yöneliktir (sektörde azami gümrük vergisi %45’dir). Ortalama oranlar itibariyle, tekstil ürünleri %17,1; deri, ayakkabı vb. ürünler ise %13,3 MFN hadlerine tabidir.

Hazır giyimin ardından uygulanan en yüksek ortalama MFN hadleri ise %20,1 ile içecek ve tütün sektörüne yöneliktir. Şeker ve şekerleme sektörü %19,9’luk, hayvansal ürünler ise %11,2’lik ortalama uygulanan MFN hadlerine tabidir.

chrome- extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/ daily_update_e/tariff_profiles/ZA_e.pdf

5.4. İç Vergiler ve Oranları

Mal ve hizmet tüketimi ile ithal ürünlere yönelik standart KDV oranı, 1 Nisan 2018'den itibaren %15’dir. Öte yandan, Sınırlı sayıda ürün ve hizmet KDV’den muaf veya %0 KDV oranına tabidir.

(https://www.sars.gov.za/legal-counsel/legal-counsel-publications/find-a-guide/value-added- tax-vat/)

Ülkeye ithal edilen ürünlere yönelik %15 oranındaki KDV oranının uygulanacağı vergi matrahının hesaplanmasında kullanılan formül şu şekildedir:

[gümrük değeri (customs value) + gümrük değeri üzerinden hesaplanan tüm geçerli sınır vergileri (ürüne göre bu vergiler gümrük vergisine ilave olarak varsa anti-damping vergileri ve korunma önlemleri, özel tüketim (excise) vergisi, çevre vergisi, karayolları güvenliği vergisi gibi diğer ek vergileri içerir) - (yine ürüne göre varsa gümrük vergisi iadeleri) + (0.1 x gümrük değeri (gümrük değerinin yüzde 10'u))].

(https://www.sars.gov.za/faq/faq-how-is-vat-calculated-on-imported-goods/)

Öte yandan, şirketlerden tahsil edilen kurumlar gelir vergisi oranı %27’dir. Serbest bölgelerde (special economic zones) kurulmuş olan şirketlere kurumlar vergisi %15 olarak uygulanmaktadır.

https://www.sars.gov.za/types-of-tax/corporate-income-tax/

Gerçek şahıslar, gelir gruplarına göre %18-45 aralığında gelir vergisine tabidir.

https://www.sars.gov.za/tax-rates/income-tax/rates-of-tax-for-individuals/

Vergi türleri ve oranları hakkında ilave bilgiye GAC Gelir İdaresinin internet sayfasından erişilebilmektedir.

https://www.sars.gov.za/tax-rates/

Sosyal güvenlik kesintisi (skills development levy) oranı işveren için, çalışanın brüt maaşının %1’idir. Ayrıca, işsizlik fonuna katkı payı (unemployment insurance contributions) olarak, çalışanın brüt maaşı üzerinden hem işverenden hem de çalışandan %1 oranında kesinti yapılmaktadır.

(https://www.sars.gov.za/businesses-and-employers/)

Asgari ücret 2022 yılı için 23,19 Rand/saat olarak belirlenmiştir. (haftalık çalışma süresi azami 40 saattir). 2023 yılı için bu rakamın %8’lik bir artışa 25,05 Rand’e çıkarılması beklenmektedir. Bu durumda hafta’da 40 saat çalışan bir asgari ücretlinin 4000 Rand üzerinde gelir elde etmesi beklenmektedir.

5.5. Ürün Standartları ile ilgili Uygulamalar

Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC), teknik düzenlemeler, uygunluk değerlendirme prosedürleri ve standartlar itibariyle gelişmiş bir düzenleme altyapısına sahiptir. Söz konusu mevzuat, DTÖ

Ticarette Teknik Engeller (TBT) Anlaşması hükümleri gözetilerek geliştirilmekte ve uygulanmaktadır.

Bu alanda, kamu sağlığı, emniyeti ve çevrenin korunması gibi amaçlar çerçevesinde gerekçelendirilebilen acil bir durum olmadığı müddetçe, mevzuat taslakları en az 60 gün süreyle ilgililerin görüşüne açılmakta; mevzuatın kabulü ve yürürlüğe girişi arasında ise en az 6 aylık bir uyum süresi tanınmaktadır.

Ülkede, “teknik altyapı kuruluşları (technical infrastructure entities)” olarak da adlandırılan, konuya ilişkin temel sorumlu kurum ve kuruluşlar aşağıda sıralanmaktadır:

 Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı (Department of Trade, Industry and Competition- the DTIC): Bakanlık, ulusal mevzuatın ülkenin DTÖ TBT Anlaşmasından kaynaklanan yükümlülüklerine uyumunu ve bu kapsamda ulusal düzenleyici idarelerin koordinasyonunu sağlamaktan sorumludur. Bakanlık, bu kapsamdaki koordinasyon görevini “Bakanlıklar Arası Ticarette Teknik Engeller Koordinasyon ve Danışma Komitesi (Interdepartmental Coordination and Advisory Committee on Technical Barriers to Trade (TBT))” aracılığıyla yürütmektedir. Bakanlık ayrıca, ülkenin TBT Anlaşması kapsamındaki “bildirim temas noktasıdır (notification point)”. (www.thedtic.gov.za/sectors-and-services-2/industrial-development/technical- barriers-to-trade/)

Ülkede “Teknik Altyapı Kuruluşları (Technical Infrastructure Instituons)” olarak ise Güney Afrika Standartlar Ofisi (South African Bureau of Standards (SABS)), Ulusal Teknik Düzenlemeler Kurumu (National Regulator for Compulsory Specifications (NRCS)), Güney Afrika Ulusal Akreditasyon Sistemi (South African National Accreditation System (SANAS)) ve Güney Afrika Ulusal Metroloji Enstitüsü (National Metrology Institute of South Africa (NMISA)) faaliyet göstermektedir. SABS, NRCS, SANAS ve NMISA, Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı’nın bağlı kuruluşlarıdır.

 Güney Afrika Standartlar Ofisi (South African Bureau of Standards-SABS): 1945 yılında kurulmuş olan Güney Afrika Standartlar Ofisi (SABS), Güney Afrika’da standartlardan sorumlu yasal kuruluş konumunda olup, standartların geliştirilmesi ve ürünlerin standartlara uygunluğuna yönelik test ve belgelendirme işlemleri alanındaki faaliyetlerini 2008/8 sayılı Standartlar Kanunu (Standards Act) çerçevesinde sürdürmektedir. SABS ayrıca, DTÖ TBT Anlaşmasının 10.1 Maddesi uyarınca “bilgi edinme temas noktasıdır (enquiry point)”. https://www.sabs.co.za/)

SABS’nin görevleri; ulusal standartları yayımlamak, ürün ve hizmetlerin standartlara uygunluğunu test etmek ve belgelemek, yasal mevzuatı uygulamak ve denetlemek, standartlarla ilgili eğitim vermek olarak belirlenmiştir.

SABS tarafından sunulan hizmetler ve kurumun yayımladığı standartlara ilişkin bilgiye kurumun web adresinden erişilebilmektedir.

https://www.sabs.co.za/Sectors-and-Services/index.asp

• Teknik Düzenlemeler Ulusal İdaresi (National Regulator for Compulsory Specifications- NRCS): Toplumun sağlık, emniyet, çevrenin korunması ve aldatıcı/yanıltıcı uygulamalara karşı korunma gibi haklarının gözetilmesini teminen, teknik düzenlemelerin (compulsory specifications/technical regulations) geliştirilmesi ve uygulanmasından sorumludur. Kurum, görevlerini 2008/5 sayılı Teknik Düzenlemeler Ulusal İdaresi Kanunu (National Regulator for Compulsory Specifications Act), 2014/9 sayılı Metroloji Kanunu (Legal Metrology Act), 1977/103 sayılı Ulusal Yapı Düzenlemeleri ve Yapı Standartları Kanunu (National Building Regulations and Building Standards Act) çerçevesinde ifa etmektedir. (https://www.nrcs.org.za/)

NRCS halen aşağıdaki bağlantıdan erişilebilen teknik düzenlemeler kapsamında, düzenlemeye tabi ürünlerin piyasaya girişine yönelik yetki belgesini (Letter of Authority- LOA) vermektedir.

https://www.nrcs.org.za/business-units/automotive/letter-of-authority

 Güney Afrika Ulusal Akreditasyon Sistemi (South African National Accreditation System- SANAS): 2006/19 sayılı Uygunluk Değerlendirme, Kalibrasyon ve İyi Laboratuvar Uygulamalarının Akreditasyonu Kanunu (Accreditation for Conformity Assessment, Calibration and Good Laboratory Practice Act) çerçevesinde, sertifikasyon, inceleme, test ve analiz kuruluşları ile laboratuvarlar gibi uygunluk değerlendirme kuruluşlarının teknik yetkinliklerinin resmen tanınmasından sorumludur. (http://www.sanas.co.za)

 Güney Afrika Ulusal Metroloji (Ölçübilim ) Enstitüsü (National Metrology Institute of South Africa-NMISA): 2006/18 sayılı Ölçü Birimleri ve Ölçüm Standartları Kanunu (Measurement Units and Measurement Standards Act) çerçevesinde ulusal ölçü standartlarının geliştirilmesi, izlenmesi ve yaygınlaştırılması ile bunların uluslararası standartlarla uyumluluğunun gözetilmesinden sorumludur. (http://www.nmisa.org/)

Söz konusu kurumların internet sayfalarından ilgili teknik düzenlemeler ve uygulama rehberlerine erişme imkânı bulunmaktadır.

Ayrıca aşağıda sıralanan bakanlık, kurum ve kuruluşların da ulusal mevzuattan kaynaklanan teknik düzenleme yapma ve uygulama yetkisi vardır:

 Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı (DTIC) - (http://www.thedtic.gov.za)

 Tarım, Arazi Reformu ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı (Department of Agriculture, Land Reform and Rural Development) - (https://www.dalrrd.gov.za/)

 Sağlık Bakanlığı (Department of Health) - http://www.health.gov.za/

 Güney Afrika Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (South African Health Products Regulatory Authority-SAHPRA) - (https://www.sahpra.org.za/)

 Çalışma Bakanlığı (Department of Labor) -(http://www.labour.gov.za)

 Çevre, Ormancılık ve Balıkçılık Bakanlığı (Department of Environment, Forestry and Fisheries) - (http://www.environment.gov.za)

 Ulaştırma Bakanlığı (Department of Transport) - (http://www.transport.gov.za )

- Sivil Havacılık İdaresi (Civil Aviation Authority-CAA)

- Denizcilik Emniyeti İdaresi (South African Maritime Safety Authority- SAMSA)

- Demiryolları Düzenleme İdaresi (The Railway Regulator-RSR)

 Maden ve Enerji Bakanlığı (Department of Mineral Resources and Energy) - (www.dmr.gov.za & http://www.energy.gov.za1)

- Ulusal Enerji Düzenleme Kurumu (National Energy Regulator-NERSA) - (https://nersa.org.za/)

 Haberleşme ve Dijital Teknolojiler Bakanlığı (Department of Communications and Digital Technologies) - (http://www.doc.gov.za & www.dtps.gov.za)

- Güney Afrika Bağımsız İletişim Kurumu (Independent Communications Authority of South Africa-ICASA)

 Su İşleri ve Sanitasyon Bakanlığı (Department of Water and Sanitation) - (http://www.dws.gov.za)

 Council for Scientific and Industrial Research (CSIR) - (https://www.csir.co.za/)

 Engineering Council of South Africa (ECSA) - (www.ecsa.co.za)

 Human Science Research Council (HSRC) - (www.hsrc.ac.za)

 Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC) - (https://www.sadc.int/)

Teknik mevzuat ve ulusal standartların geliştirilmesinde, öncelikle ISO (International Standards Organization), IEC (International Electrotechnical Commission), ETSI (European Telecommunications Standards Institute), Codex Alimentarius ve Avrupa Ekonomik Komisyonu (ECE) gibi kuruluşların geliştirdiği uluslararası standartlar dikkate alınmakta; bunlar, mümkün olduğu ölçüde ulusal mevzuata yansıtılmaktadır. Ancak iklim, coğrafi özellikler vb. ülke koşullarının gerektirdiği durumlarda uluslararası standartlar bire bir alınmak yerine, iş çevrelerine gereksiz maliyet yaratmama ilkesi de gözetilerek ülkeye uyarlanmaktadır. Geliştirilen tüm standartların benimsenmesi, söz konusu standartlar ulusal düzenleyici otoritelerce kamu sağlığı ve emniyeti, çevrenin korunması gibi amaçlarla özel mevzuata aktarılarak teknik düzenleme haline getirilmediği müddetçe ihtiyaridir.

SANAS, NRCS, NMISA ve SABC gibi teknik düzenleme kuruluşlarının Uluslararası Akreditasyon Forumu (IAF), Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon İşbirliği (ILAC), Uluslararası Metroloji Örgütü (OIML), Uluslararası Ağırlık ve Ölçü Bürosu (Bureau International des Poids et Mesures- BIPM), OECD Kimyasallar Programı, ISO Uygunluk Değerlendirme Komitesi (CASCO) gibi uluslararası akreditasyon kuruluşlarına üyelikleri de bulunmaktadır.

Uygunluk değerlendirme prosedürleri itibariyle SANAS’ın Avrupa Laboratuvar Akreditasyon İşbirliği (European Accreditation Laboratories Cooperation) ile test ve kalibrasyon alanlarında karşılıklı tanıma anlaşması bulunmaktadır.

Uygulamada, kapasite eksikliği gibi sebeplerle test, analiz ve sertifikasyon hizmetlerinin zaman aldığı yönündeki kaygılar özel sektörümüz tarafından zaman zaman gündeme getirilmektedir. Özellikle, NRCS tarafından elektronik ev aletleri/elektrikli aletler alanında yetki belgelerinin 1 Haziran 2019’da Madencilik ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı ile Enerji Bakanlığının birleştirilmesinin ardından henüz ortak internet sitesi tesis edilmemiştir.

(LOA) düzenlenmesinin 120 iş gününü bulan sürelere yayılmasının pazara giriş önünde engel yarattığı sektör temsilcilerince ilgili otoriteler nezdinde dikkate getirilmektedir.

5.6. Test Etme, Muayene ve Belgelendirme

Güney Afrika Cumhuriyeti’nde uygunluk değerlendirme, test ve belgelendirme hizmetlerini veren kuruluşlar Güney Afrika Ulusal Akreditasyon Sistemi (SANAS) kurumu tarafından akredite edilmektedir. Ülkede, gıda güvenliği, tıbbi ve kimyasal test ve analiz hizmetleri, elektro-mekanik testleri, malzeme testleri gibi alanlarda gerekli test, kalibrasyon ve belgelendirme hizmetleri gerek Güney Afrika Standartlar Ofisi (SABS) gerekse özel sektör laboratuvarları tarafından yürütülmektedir.

SANAS’a akredite olan laboratuvar ve belgelendirme kuruluşlarının bilgisine SANAS resmi internet sitesinde yer alan akredite edilmiş kuruluşlar (Accredited Organizations) sayfasından erişilebilmektedir: https://www.sanas.co.za/Pages/index.aspx

Ayrıca ülkedeki Ulusal Laboratuvar Birliği (National Laboratory Association South Africa-NLA) internet sitesinden de test, muayene ve belgelendirme hizmetlerini veren laboratuvarların iletişim bilgilerine erişmek mümkündür:

- https://www.home.nla.org.za/

- http://www.apps.nla.org.za/nla_members/nla_members_list.php

Ülkede metrik sistem kullanılmaktadır.

5.7. İthalat Lisanları ve İthalatı Kontrole Tabi Ürünler

Et, süt, balık ve balıkçılık ürünleri ve taze sebze, meyve ve bitkisel ürünler gibi tarım ürünleri; ilaç, eczacılık ürünleri, medikal ürün ve cihazlar; hidrokarbonlar, radyoaktif kimyasal elementler, petrol ürünleri, lastikler, adi metaller, ateşli silahlar ve mühimmatlar, kumar makineleri, çeşitli kimyasal maddeler ve karboksilik asit GAC’a ithalatı izne tabi olan ürünler arasındadır.

Ayrıca, tüm kullanılmış ve ikinci el ürünlerle birlikte, hurda ve döküntülerin Güney Afrika’ya ithalatı kontrol önlemlerine tabi bulunmaktadır. (http://www.itac.org.za/pages/services/import--export-control/import-control/regulations)

Öte yandan, Güney Afrika’dan ihracatı kontrole tabi ürünler ise ana hatlarıyla ormancılık, madencilik, sınai ürünler, motorlu araçlar, sağlık ve mineral yakıtlar sektörlerinde yer almaktadır. Özellikle demir ve demir dışı hurda atıkları, hurda pil ve bataryalar ve bazı kıymetli taşların ihracatında kontrol ve izin prosedürleri bulunmaktadır.

http://www.itac.org.za/pages/services/import--export-control/export-control/regulations

5.8. Ambalaj, Paketleme ve Etiketleme

Ülkede NRCS tarafından gözetilen uygulaması zorunlu teknik düzenlemeler kapsamında piyasaya girişi yetkilendirmeye tabi olan ürünler; Tarım, Arazi Reformu ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı’nın denetimine tabi olan çeşitli gıda ürünleri; Güney Afrika Sağlık Ürünleri Düzenleyici Kurumu (SAHPRA) denetimine tabi ilaçlar, tıbbi ve medikal cihaz ve ürünler; ICASA yetkilendirmesine tabii telekomünikasyon cihazları gibi piyasaya arzı yetkilendirmeye tabi birçok ürün için ilgili teknik düzenlemelerde ortaya konulan veya ürün bazında lisanslama sürecinde belirlenen etiketleme, ambalaj ve paketleme şartları bulunmaktadır.

Ayrıca, 2008/68 sayılı Tüketicinin Korunması Kanunu çerçevesinde de tüketicinin doğru bilgilendirilmesini ve yanıltılmamasını sağlamaya yönelik etiketleme düzenlemeleri getirilmiştir. Bu çerçevede, ürün etiketlerinin tüketiciyi yanıltıcı unsurlar içermemesi; üretici ve ithalatçıların ürün etiketinde muhakkak menşe ülke bilgisine, ayrıca ürün etiketinde yer alması gerekli diğer bilgilere yer vermesi; üründe genetiği değiştirilmiş organizma bulunması halinde bu bilginin de etikette yer alması gerekmektedir.

Tüketicinin Korunması Yasası: https://www.gov.za/sites/default/files/32186_467.pdf

Ülkede, etiketler genel olarak ülkenin 11 resmi dilinden birisi olan İngilizce dilinde düzenlenmektedir.

5.9. Geçici İthalat

Güney Afrika, ATA Konvansiyonu'nun bir üyesidir ve genel olarak ticari numuneler, Uluslararası fuarlar ve sergiler için gerekli ticari ürünler, profesyonel ekipman (araçlar ve gereçler dahil, ancak işleme veya onarım için mallar hariç).

Bu tür ürünlerin için KDV ve Gümrükleri ödenmeden ülkeye girişi yapılabilir.

5.10. Devlet Alımları

GAC’ta kamu alımları Bakanlıklar, Belediyeler, KİT’ler tarafından ihale usulleri çerçevesinde yapılmaktadır.

GAC’ta kamunun ihtiyaçları için toplu alım yapacak DMO tarzı bir kurum/kuruluş bulunmamaktadır.

5.11. Teknik Engeller

Güney Afrika Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı, Resmi Gazete’de yayımlamak suretiyle, bazı spesifik ürünler veya ürün gruplarının ülkeye ithalatını, ITAC tarafından düzenlenen izin belgelerinde belirtilen koşullara uygun olarak kontrol edebilmekte ve sınırlayabilmektedir.

(http://www.sars.gov.za)

Bu çerçevede, ithalatı izne tabi olan ana ürün kategorileri aşağıda yer almaktadır:

• Kullanılmış eşya ithalatı için ITAC tarafından düzenlenecek ithal izin belgesi gerekmekte, özellikle yerel üreticileri korumak için bir nevi ‘de facto’ olarak yasaklanmaktadır.

• Her türlü hurda, döküntü, artık ve atıklar.

• Kalite standartlarına tabi ürünler: Söz konusu kısıtlama insan sağlığını korumak ve araçlardaki güvenliği artırmak amacıyla üretim kalitesinin denetlenmesini amaçlamaktadır.

Anti-Damping Uygulamaları ve Korunma Önlemleri: Güney Afrika, anti-damping soruşturması açan ve uygulayan ülkeler sıralamasında ön sıralarda yer almaktadır. Güney Afrika Hükümeti anti-damping uygulamalarına ilişkin düzenlemeyi 2003 yılında, telafi edici vergilere ilişkin düzenlemeyi ise 2004 yılında yürürlüğe koymuştur.

GAC tarafından ülkemiz ihraç ürünlerine yönelik olarak yürürlükte olan tek anti-damping vergi uygulaması bulunmaktadır. Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC) Uluslararası Ticaret İdaresi Komisyonu (International Trade Administration Commission-ITAC) tarafından Türkiye, Mısır, Litvanya ve Letonya'dan yapılan makarna ithalatına yönelik anti-damping soruşturması kapsamında 6 Nisan 2021 tarihinde bir ön karar verilmişti.

Ön kararda, ilgili ürün grubunda damping tespiti sonrası, 1 Nisan 2021 tarihinden başlamak üzere ve 16 Eylül 2021 tarihine kadar uygulanabilecek şekilde, ülkemiz menşeli GTİP 1902.11 ve 1902.19 başlıkları altındaki makarnaların GAC'a ithalatında %367.25, Mısır'dan ithalatında %43,7, Litvanya'dan ithalatında %12, Letonya'dan ithalatında ise %4 geçici anti-damping ödeme yükümlülüğü getirilmişti.

17 Mart 2022 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan nihai Karar ile ülkemiz menşeli GTİP 1902.11 ve 1902.19 başlıkları altındaki makarnaların GAC'ne ithalatında %367.25 geçici anti- damping ödemesi uygulaması kesinleşmiştir.

Geçici AD Ödemesi Duyurusu:

https://www.sars.gov.za/wp-content/uploads/Embargo/Tariffs/2021/LSec-CE-TA-2021-18- Notice-R304-GG44384-6-5-2021-10-Pasta-PP-1-April-2021.pdf

Korunma önlemleri soruşturmaları çerçevesinde, yerli endüstrinin ithalat baskısına karşı korunmasını teminen tüm ülkelere yönelik olarak DTÖ bağlı gümrük vergisi oranlarının üzerine telafi edici vergi getirilebilmektedir. Bu konuda dikkat edilmesi gereken bir husus, DTÖ bünyesinde gelişme yolundaki ülkeler arasında yer alan ülkemizin, DTÖ Korunma Önlemleri Anlaşması kapsamında gerekli şartlar oluştuğunda getirilen önlemden muaf tutuluyor olduğudur. Bu tür durumlarda, korunma önleminden (telafi edici vergiden) muaf olan ülkemiz ihracatçıları, önleme tabi rakip ülke ihracatçıları karşısında vergi avantajı yakalamaktadır.

ITAC tarafından yürütülmekte olan soruşturma süreçleri hakkındaki duyurulara http://www.itac.org.za/pages/services/trade-remedies/government-gazette-notices adresinden ulaşılabilmektedir.

Mevcut anti-damping vergileri ve telafi edici vergilerin listesi ise SARS tarafından yayımlanan gümrük tarife cetvelinden incelenebilmektedir. https://www.sars.gov.za/legal- counsel/primary-legislation/schedules-to-the-customs-and-excise-act-1964/ (Schedule No.2)

5.12. E-Ticaret

5.12.1. E-Ticarete Yönelik Düzenlemeler

Güney Afrika’da mal ithal eden bir kişi ithalatçı olarak kayıt yaptırmak zorundadır. Ancak, Güney Afrika’da yurtdışındaki bir e-ticaret platformundan kişisel kullanım amaçlı eşya alan bir kişinin bir takvim yılında 150.000 randı aşmayacak şekilde 1 veya daha fazla işlem yapması koşuluyla ithalatçı olarak kaydolmasına gerek yoktur.

Tahsil edilecek vergiye ilişkin posta idaresi ve hızlı kargo firmaları alıcıya bilgi vermekte olup, vergilerin ödeneceğinin alıcı tarafından kabul edilmesi halinde gönderi alıcının kapısına teslim edilirken vergi tahsil edilmektedir.

Gümrükten geçirme (İşleme ücreti):

Gelen tüm paketler için 50,10 Rand ve diğer tüm posta öğeleri için 25,85 Rand tutarında bir gümrükten geçirme ücreti alınır. Bu ücret, Postane tarafından muhatap adına paket/posta öğesinin gümrükten geçirilmesinde oluşan masrafları karşılamak için alınır.

Bu ücret, SARS veya diğer kuruluşlar tarafından tahsil edilen herhangi bir gümrük vergisi, KDV vb.'nin üzerine başka hiçbir ücret ödenmese bile alınır.

https://www.sars.gov.za/faq/faq-what-is-the-r2585-fee-that-the-south-africa-post-office- charges-on-postal-items/

Bazı ürünler, gümrükten geçirilmeden veya hedeflenen varış noktasına gönderilmeden önce ilgili Kamu kuruluşu tarafından denetlenir. Tüm İlaçlar (reçeteli ilaçlar, vitaminler, güçlendiriciler, cilt beyazlatıcı kremler, bitkisel ürünler, çay ve kahveler dahil zayıflama ürünleri vb.) Güney Afrika Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (SAHPRA) tarafından, Bitkiler, sebzeler vb. Tarım Bakanlığı tarafından, hayvanlar ve bunlardan yapılan ürünler Eyalet Veterineri tarafından denetlenmektedir.

Denetim süreci genel olarak 48 saat içinde tamamlanmaktadır.

Güney Afrika’da sadece e-ticarete yönelik özel bir yasak eşya bulunmamakta olup ülkeye ithalatı yasak olan eşyalar aşağıda sıralanmıştır:

• Herhangi bir biçimde narkotik ve alışkanlık yapan ilaçlar

• Tam otomatik, askeri ve numarasız silahlar

• Patlayıcılar ve havai fişekler

• Zehir ve diğer toksik maddeler

• 1000'de 2 kg'dan fazla kütleye sahip sigaralar

• Herhangi bir Kanuna aykırı olarak bir ticari tanım veya ticari markanın uygulandığı mallar (örneğin, sahte mallar)

• Telif hakkına tabi herhangi bir eserin yasadışı çoğaltılması

• Hapishane veya cezaevinde üretilen mallar

https://www.sars.gov.za/customs-and-excise/travellers/arrival-in-sa/

5.12.2. Yurtiçi E-Ticaret (B2C)

COVID-19 salgını ile desteklenen e-ticaret pazarı tüketici tercihlerinin hızlı bir şekilde değişmesine neden olarak online ticaret hacminin artmasındaki en önemli etkenlerden biri olarak ortaya çıkmıştır.

Güney Afrika'da çevrimiçi perakende sektörü üç farklı biçimde müşteri ile buluşmaktadır. İlki, herhangi bir fiziksel mağaza varlığı olmadan satış yapan çevrimiçi perakendecilerdir. İkincisi, gerçek bir fiziksel varlığı olan ve ilave olarak çevrimiçi mağazalar ile müşterilerine hibrit seçenekler sunan çok kanallı perakendecilerdir. Üçüncüsü ise, diğer satıcıların mallarını satmaları için altyapı sağlayan pazar yerleridir.

Güney Afrika e-ticaret pazarı her geçen yıl bir önceki döneme göre büyümeye ve perakende ticaret pazarından daha fazla pay almaya devam etmektedir. Ülkede 2019 yılında 17 Milyar Rand olan e-ticaret hacminin 2021 yılında 25 Milyar Rand'e, 2024 yılı sonunda ise 37 milyar Rand'e ulaşması bekleniyor. Araştırmalar, ülkede online satış rakamlarının son 10 yıldır sürekli olarak %20-30 oranında artış gösterdiğini ve hiç bir zaman %20 altına düşmediğini göstermektedir.

Bugün itibarıyla online ticaret, Güney Afrika'nın 1 trilyon R'lik toplam perakende ticaretinin %3'ünü oluşturuyor, ancak rakamlar e-ticaret pazarının beklenenden de hızlı büyüdüğüne işaret ediyor.

Online ticarette en çok tercih edilen ürünler olarak cep telefonu kontör yüklemeleri, tekstil, mutfak gıdaları ve pandemi etkisiyle artan fast-food ve diğer hazır gıda tüketimleri öne çıkıyor.

Başka bir araştırmaya göre ise; giyim ve ayakkabı, elektronik, medya, mobilya, ev aletleri, yiyecek ve içecek ve ilaç gibi geleneksel perakendeyi oluşturan ürünlerde oransal dağılım şu şekilde;

• Tüketici elektroniği ve medya (%25 - %30).

• Mücevherat dahil moda ve güzellik (%20 - %30)

• Hobi, hırdavat ve DIY, ev ve bahçe (%20 - %25)

• Mobilya ve ev aletleri (%15 - %20)

• Gıda (%8 - %10)

Güney Afrika'da online satışlar için 2021 yılı itibarıyla ortalama kişi başı harcamanın 109 USD, 1.500 R civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Rakamlar 3-8 milyon Güney Afrikalı'nın düzenli olarak online alışveriş yaptığını gösteriyor. 2020 yılı itibarıyla internet penetrasyonu %55 civarında olduğu ülkede, yaklaşık 30 milyon Güney Afrikalı'nın herhangi bir cihaz aracılığıyla şimdiye kadar en az bir online alışveriş yaptığı tahmin ediliyor. Online alışveriş yapanların 3-8 milyon arasında olduğu düşünüldüğünde, online alışveriş yapanların toplam nüfusa oranının %8-10 arasında olduğu söylenebilir.

2020 yılı ilk üç ayında Online Satış Mağazlaraının Toplam Ziyaret Sayısı:

Takealot : 25.4 milyon

Makro (Massmart) : 11,2 milyon Game (Massmart) : 4,8 milyon Bidorbuy : 4,9 milyon

Takealot, oldukça önemli bir farkla Güney Afrika'daki en büyük çevrimiçi perakendecidir ve %20 ile %30 arasında bir tahmini pazar payına sahiptir.

Ikinci sıradaki Amazon dışında başka hiçbir online platform 2020 itibariyle pazarın %10'undan fazlasına hakim değildir.

Pazardaki diğer online platformlar ise; Massmart, Superbalist (Takealot'un bir parçası), The

Foschini Group, Woolworths, Zando, Bidorbuy ve OneDayOnly.

Online fast food, paket servis ve içecek pazarında ise pazarın %80 ila %90'ını kontrol eden Mr D ve UberEats bulunmaktadır. Mr D food bu alanda pazar lideridir ve çevrimiçi fast food satışlarının 2019'da 713 milyon ABD Doları olduğu tahmin edilmektedir.

2020 itibariyle, Güney Afrika'nın Pick n Pay, Woolworths ve Checkers gibi üç büyük süpermarketi, çevrimiçi sipariş ve planlı yiyecek teslimat hizmeti sunmaktadır. Pick n Pay ve Woolworths bu pazarın en büyük iki oyuncusudur.

Ülkede önde gelen çok kanallı perakendecilere baktığımızda takealot'dan sonra Massmart, çevrimiçi perakende pazarındaki en büyük ikinci oyuncudur. Makro, Game, Builders gibi markaları bünyesinde bulunduran Massmart, online ticaret pazarının yaklaşık %10'unu elinde bulundurmaktadır.

Büyük süpermarketlerin, giyim perakendecilerinin, elektronik mağazaların, yapı marketlerin ve eczanelerin oluşturduğu çok kanallı prekandeciler pazarında Makro'nun toplam satışlarının yaklaşık %3,5'i 2020 yılında online olarak gerçekleşmiştir. Builders ise, yapı ve donanım malzemeleri pazarındaki en büyük online satış perakendecisi konumundadır.

Superbalist, Mr Price, Truworths, Woolworths, Mr D, Ubereats ve Dis-Chem (Eczane) pazardaki diğer önemli oyunculardır.

E-ticaret Pazarındaki Önemli Oyuncular:

• Takealot Online (RF) Bidorbuy (Pty) Ltd

• Bolt Services ZA (Pty) Ltd

• Cotton On South Africa (Pty) Ltd

• Dis-Chem Pharmacies Ltd

• Evetech (Pty) Ltd

• JD Consumer Electronics and Appliances (Pty) Ltd, /a Hi Fi Corporation / Incredible Connection

• Massmart Holdings Ltd

• NetFlorist (Pty) Ltd

• OneCart (Pty) Ltd

• Parcelninja (Pty) Ltd

• Zara Retail South Africa (Pty) Ltd

• Mr Price Group Ltd

• ShopLi (Pty) Ltd

• The SPAR Group Ltd

• Bubblestorm Management (Pty) Ltd t/a WooCommerce.com

• Clicks Group Ltd

• Fashion United SA (Pty) Ltd t/a Superbalist.com

• The Foschini Group Ltd

• Gumtree South Africa (Pty) Ltd

• HomeChoice (Pty) Ltd

• Jade E-Services South Africa (Pty) Ltd t/a Zando

• Loot Online (Pty) Ltd t/a loot.co.za

• Munyhub Online Ticketing Services (Pty) Ltd t/a Quicket

• Naspers Ltd (Incorporates OLX)

• Onedayonly Offers (Pty) Ltd

• OrderIn (Pty) Ltd

• Pick n Pay Stores Ltd (Incorporates Bottles)

• Quench Delivery (Pty) Ltd

• Shoprite Holdings Ltd (Incorporates Computicket)

• Spoiler Tags (Pty) Ltd t/a Raru

• (Pty) Ltd t/a TAKEALOT.COM (Incorporates Mr Delivery)

• Truworths International Ltd

• Woolworths Holdings Ltd

• Wootware Computers (Pty) Ltd

• Yuppiechef Online (Pty) Ltd

Güney Afrika perakende sektöründeki büyük oyuncular, online ticareti gelecek için yatırım yapılacak bir alan olarak görüyor ve bu alandaki yatırımlarını her geçen gün artırıyorlar. Artan internet ve mobil cihaz penetrasyonu, internet hizmetinin ucuzlaması, teknolojik yeniliklerin online ticareti her geçen gün daha da kolaylaştırması, lojistik sektörünün online ticaret hacmine hızlı uyum sağlaması, online alışverişe artan güven, güvenli ödeme araçlarındaki gelişim, genç ve orta sınıfın online alışverişi daha fazla tercih ediyor olması gibi sebepler nedeniyle sektöre yönelik olumlu beklentiler devam etmektedir.

Araştırmalar, online satışlardaki yıllık büyümenin gelecekte %30'un üzerinde olacağını öngörüyor. Online perakendenin toplam pazardaki payının 2022'de %2'yi aşarak 2023'e kadar yaklaşık %4'e yükselmesi bekleniyor.

Zaman içerisinde Güney Afrika'nın bölge ve komşu ülkeler için bir e-ticaret lojistik merkezi olarak ortaya çıkması beklenmesine ragmen GAC e-ticaret pazarının bazı giriş engellerini de bünyesinde barındırdığı söylenebilir.

Öncelikle, Güney Afrika'da çevrimiçi perakende pazarı hala oldukça küçüktür. İlave olarak ürünlerin maliyetine göre teslimat giderleri oldukça yüksektir. Kargo hizmetlerinin güvenilmezliği ve nakliye sırasındaki kayıp ve çalıntı ürün oranlarının yüksekliği pazarın diğer önemli bir dezavantajıdır.

5.12.3. Sınır Ötesi E-Ticaret

Güney Afrika KDV Kanuna göre (Madde 1, paragraf (1)(v)'ye göre), gümrük değeri 500 Güney Afrika Randı'nı (R500) aşmayan mallar KDV’den muaf ve %20 sabit (flat rate) ithalat vergisine tabidir.

Güney Afrika KDV Kanunu'na göre, (Madde 1, paragraf 2'ye göre) posta yoluyla ithal edilen ve değeri 100 Güney Afrika Randı'nı (R100) aşmayan basılı kitaplar, gazeteler, dergiler ve periyodik yayınlar gümrük vergilerinden muaftır.

Sınır Ötesi Ticarette Büyük Oyuncular

• TEMU

• SHEIN

• Alibaba Group Holding Ltd

• Amazon.com Inc

• Carbonite Inc

• Shopify Inc

• Uber Technologies Inc

Güney Afrika e-ticaret pazarının diğer bir özelliği ise çevrim içi alışverişin genellikle gençler ve toplumun varlıklı kesimlerince tercih ediliyor olmasıdır. Ülkenin e-ticaret pazarının hızlı ve gelişime açık olması, çevrim içi satışlardaki yıllık büyümenin gelecekte %30'un üzerinde olacağını öngörmektedir.

Takealot, MassMart ve Amazon’un, hedef pazaryerleri olarak belirlenmesi yerinde olacaktır.

Hazır giyim sektörünün, son yılların büyüme lideri elektronik sektörünü geride bırakarak en hızlı büyüyen kategori olduğu görülmektedir. Ancak, Güney Afrika'nın Madrid Protokolü'ne üye olmaması nedeni ile firmalarımızın bu pazara girişlerinde muhakkak markalarını tescil ettirmeleri gerektiği unutulmamalıdır.

5.12.4. Ödeme Yöntemleri

PayPal, en çok tercih edilen dijital ödeme yöntemidir. Ülkedeki en çok kullanılan ödeme yöntemleri banka kartı (%58), dijital cüzdan (%47), kredi kartı (%30), kapıda ödemedir (%29).

Ülkede yer alan diğer dijital ödeme sistemleri, Mastercard Click to Pay, Ozow, Google Pay, PayFast, 1ForYou ve VodoPay’dir.

Takealot'un eski adı Mr D Courier olan kurye ekibi ülkede çevrim içi ticaret alanındaki en büyük kargo hizmetidir. Takealot, her ay ortalama 1,6 milyon teslimat yapmaktadır.

Güney Afrika'da teslimat pazarının neredeyse tamamı özel kurye şirketleri tarafından kontrol edilmektedir. 2019 yılında Ulusal Posta Ofisi çevrim içi satın alımların sadece %10'unu teslim etmiştir.

DHL, Fedex, TNT, UPS, Postnet, Aramex, The Courier Guy, MDS Collivery, Dawn Wing, Fastway ve SendR ülkenin diğer önemli hızlı kargo firmalarını oluşturmaktadır. Ülkede tercih edilen pazaryerleri olan Takealot, Amazon ve Zalando’nun sipariş karşılama hizmetleri mevcuttur.

5.12.5. Mobil E-Ticaret

Araştırmalar yalnızca Takealot'un 2020'da 2,9 milyon, Mr D Food'un 750.000 tekil kullanıcısı olduğunu göstermektedir.

Güney Afrika'da artan internet ve cep telefonu penetrasyonunun etkisiyle pazarın mobil uygulama kullanım oranı da çok hızlı büyümektedir. Pazarın diğer önemli bir özelliği ise online alışverişin genellikle gençler ve toplumun varlıklı kesimlerince tercih ediliyor olmasıdır.

Araştırmalara göre 2020 yılında ülkedeki genel web trafiğinin %75'inden fazlası mobil cihazlarda gerçekleşmiştir.

Ancak Mobil uygulamalarda online alışveriş için ürün arama trafiğinin yoğun olmasına rağmen, alışveriş oranı düşüktür. Bu durum ise daha ziyade, ülkedeki dolandırıcılık ve sahte işlem sayısının fazla olması nedeniyle ödeme noktasında kişilerin hala masa üstü bilgisayarlarını kullanmayı tercih ettmesinden kaynaklanmaktadır.

Ülkede e-ticaret alanında en çok kullanılan mobil uygulamalar:

Mr D Food, Güney Afrika'daki en büyük dağıtım platformu olarak Apple ve Google mobil uygulamalarından iki milyondan fazla indirilmiştir.

Debonairs Pizza (bir milyonun üzerinde yükleme), McDonald's (500.000 yükleme),

Steers (500.000 yükleme),

ve Nando's (100.000 yükleme).

5.12.6. E-Ticarete Yönelik Beklenti ve Öngörüler

GAC e-ticaret pazarında son zamanlarda Çinli Pazar yerleri TEMU ve SHEIN’e yönelik eleştiriler artmaktadır. Özellikle GAC perakande sektörünün TEMU ve SHEIN tarafından pazara sokulan ürünler tarafından olumsuz etkilendiği ve hükümetin bu duruma müdahale etmesi gerektiği savunulmaya başlanmıştr.

Elektronik İletişim ve İşlemler Yasası (ECTA), e-ticaret ve elektronik kayıtlar hakkında yasal altyapıyı kurmak amacıyla Güney Afrika'da e-ticaret düzenlemesinde birincil mevzuat görevi görmektedir. ECTA, tüketicinin korunması, elektronik imzalar, elektronik kanıtlar ve siber suçlar dâhil olmak üzere elektronik iletişim ve işlemlere ilişkin usul ve esasları belirlemektedir. Bunun dışında yer aşağıdaki mevzuat listesinde e-ticarete yönelik aşağıdaki düzenlemeler bulunmaktadır:

Elektronik İletişim ve İşlemler Yasası (ECTA): https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/a25-02.pdf Tüketiciyi Koruma Yasası (CPA): https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/321864670.pdf Kişisel Bilgilerin Korunması Yasası (POPIA):

https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/3706726- 11act4of2013protectionofpersonalinforcorrect.pdf

Ulusal Kredi Yasası 2005 (NCA):

https://www.justice.gov.za/mc/vnbp/act2005-034.pdf

İletişimin Dinlenmesi ve İzlenmesi ve İletişimle İlgili Bilgi Yasasının (RICA) Sağlanmasına İlişkin Yönetmelik:

https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/a70-02.pdf

6. GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ ÖNEMLİ SEKTÖRLER

6.1. Tarım ve Hayvancılık

Ülkede üretimi yapılan başlıca tarım ürünleri; mısır, şekerkamışı, patates ve buğdaydır. Soya fasulyesi, ayçiçek tohumu ve sorghum ise üretimi yapılan diğer önemli tarımsal ürünlerdir. Meyve üretiminde ise narenciye ve üzüm başı çekmektedir. Ülkede elma, muz, greyfurt, armut ve şeftali üretim miktarı da kayda değer seviyelerdedir.

Tarımsal ürünlerde GAC ithalatının önemli bir kısmını oluşturan tahıl ürünlerinde, kuraklık ve sezonluk hasat rekolteleri ticarette yıllık bazda dalgalı bir seyre yol açmaktadır. Özellikle 2020 yılında Covid-19’a bağlı olarak neredeyse tüm sektörlerde daralma gözlenirken, 2020 yılı tarım sektörünün büyüme kaydettiği, ürün rekoltesinin arttığı bir yıl olarak öne çıkmıştır. Sektör 2021 ve 2022 yıllarında da büyümeye devam etmiştir.

Benzer şekilde büyük ve küçükbaş hayvancılık (koyun, büyükbaş, keçi, domuz), tavukçuluk ve balıkçılık sektörde önde gelen faaliyetlerdendir (www.dalrrd.gov.za).

Gıda ürünlerinin ithalinde, etiketleme standartlarına uyum aranmakta, ithalatına izin verilmeyen gıdalar ile katkı maddelerini içeren gıdaların ülkeye girişine izin verilmemektedir. Bu çerçevede, etiketlenmemiş/işaretlenmemiş konteynerlerdeki gıdaların ithaline izin verilmemekte ve gıda ürünlerinin ithalatında gümrükte sağlık kontrolleri yapılmaktadır.

Güney Afrika Cumhuriyeti, tarım sektöründe rekabetçi, büyük ölçüde kendine yeterli ve ihracatı güçlü bir ülke olmasına rağmen Tarım Bakanlığı tarafından belirli ürünlerin ithalatına hasat dönemi göz önünde bulundurularak izin verildiği gözlenmektedir. Ülkede, kuru meyve (üzüm, incir, kayısı, vb.) ile kuruyemiş ihracatında ülkemiz şirketleri açısından potansiyel olduğu düşünülmektedir.

Yaş meyve alanında ise, ülkenin bitki sağlığı sertifikasyon uygulamaları ile ilişkili olarak halihazırda ülkemizden sadece incir ve narenciye ithalatına izin verilmektedir. Ülkemizden kiraz ihracatı ise 2020 yılı Eylül ayı itibarıyla Türkiye’de belirli bir bakterinin görüldüğüne ilişkin makalelere istinaden yasaklanmış olup, kiraz ticaretinin tekrar başlaması Tarım Bakanlığımızca söz konusu bakteriden ari alanların tespiti ve mücadele planının gerekli uluslararası standartlar çerçevesinde tamamlanmasını müteakip mümkün olabilecektir.

2022 yılı Mart ayı içerisinde Tarım Bakanlığımızca hazırlanan ilgili Raporlar Müşavirliğimize ulaşmıştır. Söz konusu Raporlar Güney Afrika Cumhuriyeti’ndeki muhatap kurumlar ile paylaşılmış olup sürece ilişkin nihai karar verilmesini müteakip sonuçlar sektörümüz ile paylaşılacaktır.

Buna ilaveten, tarım ürünlerinin GAC’a ithalatı, GAC Tarım, Arazi Reformu ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı’ndan (Department of Agriculture, Land Reform and Rural Development) edinilecek ithalat lisansları, veteriner sağlık sertifikaları ve bitki sağlığı sertifikaları benzeri ithalat izin ve belgelendirme koşullarına tabi olup, özellikle canlı hayvan, hayvansal ürünler ve süt ürünleri sektörlerinde iki ülke Tarım Bakanlıkları arasında yürütülen inceleme süreci GAC bürokrasisinin yavaşlığı ve korumacı yaklaşımı nedeniyle hala tamamlanamamıştır. Söz konusu ürünlerin ihracatına yönelik potansiyel bulunmakla birlikte, mevcut koşullarda ülkeye ithalat imkanı yoktur.

Bununla birlikte, GAC’da yerleşik büyük ticaret firmalarının Sahra-altı Afrika bölgesine erişim imkanları düşünüldüğünde, doğrudan GAC pazarı için olmasa dahi Sahra-altı Afrika’ya ihracatta GAC şirketleri ile işbirliği imkanları değerlendirilebileceği düşünülmektedir.

Benzer şekilde, ülkedeki tarım sektöründeki canlılığın ve Türkiye ve GAC’ta zıt mevsimler yaşanmasının tarım ürünlerinde karşılıklı olarak ve üçüncü ülke piyasalarına yönelik cazip pazar fırsatları yaratılabileceği öngörülmektedir. Ancak bu fırsatların hayata geçirilmesi için iki ülke Tarım Bakanlıkları arasında sağlık ve bitki sağlığı sertifikasyon sürecindeki bürokratik engellerin aşılmasına yönelik teknik altyapının oluşturulması ve karşılıklı pazara giriş imkanlarının ele alınması gereklidir.

Güney Afrika Cumhuriyeti’ne ülkemizden kanatlı eti ve süt ürünleri ithalatı ise izne tabi olan ve ithalat izni için veteriner sağlık sertifikası gereken ürünler arasındadır.

Ülkemizce düzenlenen veteriner sağlık sertifikaları tek taraflı olarak GAC makamlarınca tanınmadığından, ithalatta veteriner sağlık sertifikalarımızın tanınması süreci, öncelikle GAC Tarım, Arazi Reformu ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı tarafından ülkemiz Tarım ve Orman Bakanlığına iletilen anket formları ve cevap sürecinin tamamlanmasını, ardından da üretim tesislerinde GAC makamlarınca yerinde inceleme yapılmasını gerektirmektedir.

Yıllar önce başlamış bu sürece ilişkin olarak ülkemiz tarafından anket formlarına verilen cevapların GAC makamlarınca henüz incelenmesi tamamlanmamıştır. Zira, Tarım, Arazi Reformu ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı’ndan Müşavirliğimize 2022 yılı başında ulaşan yeni bir mektupta ülkemiz dosyalarının incelenmek üzere hala 4. sırada olduğu bir kez daha resmi olarak ifade edilmiştir.

Buna ilaveten, ulusal tavukçuluk endüstrisinin güçlendirilmesi amacıyla GAC Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı tarafından Tavukçuluk Endüstrisi Ana Planı yürürlüğe konulmuştur. Bu çerçevede, hem iki ülke arasındaki veteriner sağlık sertifikalarının karşılıklı tanınması sürecinde yıllardır bir ilerleme olmaması hem de söz konusu lokalizasyon politikaları sebebiyle et ve süt ürünleri ithalatının önünün aşılmasının yakın dönemde gerçekleşmesi beklenmemektedir.

6.2. İmalat Sanayi

GAC’de geniş bir imalat sanayi (üretim) yelpazesi bulunmaktadır. Bunlar arasında otomotiv ana ve yan sanayi, gıda işleme (balık, et, süt ürünleri, içecekler), tekstil (hazır giyim, iplik, havlu, denim- http://www.texfed.co.za/), deri ürünleri, ayakkabı, demir-çelik, metal işleme, kimyasal, plastik, cam ve cam ürünleri ile mobilya ve ağaç ürünleri (kağıt) üretimi yer almaktadır.

Ayrıca, madencilik makineleri, motorlu kara taşıtları, elektrikli makineler ile elektrik ve elektronik (beyaz eşya) ürünler üretimi de son yıllarda önemli ölçüde büyümüştür. Otomotiv sanayinde üretim faaliyeti gösteren başlıca firmalar; Mercedes, BMW, VW, Isuzu, Ford, Toyota ve Nissan’dır.

Otomotiv OEM sanayi: www.naamsa.co.za Otomotiv yan sanayi: www.naacam.co.za

Günümüzde Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı, sektörel strateji belgeleri yoluyla, yerel imalatı güçlendirecek, yerelleşme ve yerli girdi kullanımını artıracak, kamu alımlarında yerel üretimi yapılan ürünlerin tercih edilmesini sağlayacak politikalara her geçen gün daha da fazla başvurmaktadır. Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı, geçmişte dezavantajlı kalmış kesimlerin ekonomiye katılımını güçlendirecek küçük ölçekli yatırımların yanı sıra doğrudan yabancı yatırımlar aracılığı ile istihdamın geliştirilmesine de öncelik vermektedir. İmalat sektörü, koruma ile ikame edilmeye başlanmış ve ardından liberalleşme ile yeniden yapılandırılarak uluslararası pazar ile uyum yoluna gidilmiştir. (http://www.thedtic.gov.za/)

GAC çelik endüstrisi bünyesinde Arcelor Mittal SA, Columbus Stainless gibi küresel çapta yüksek rekabet gücüne sahip bir dizi üretici bulunmaktadır. (https://saisi.co.za/) Son dönemde, artan üretim maliyetleri ve COVID-19 salgınına yönelik alınan önlemlerin etkisiyle başta Arcelor Mittal SA olmak üzere sektördeki firmaların zorlanmaya başladığı bilinmekte olup, ITAC tarafından çeşitli demir-çelik ürünlerine yönelik korunma önlemleri alınmakta ve bu alanda devam eden soruşturma süreçleri bulunmaktadır. Ticaret, Sanayi ve Rekabet Bakanlığı sektörel paydaşlar ile bir arada çelik endüstrinin rekabetçiliğini güçlendirmeye yönelik bir Master Plan hazırlamıştır.

GAC, yüksek işsizliğe çözüm getirmek üzere, imalat sanayiini geliştirmeye yönelik çeşitli teşvik paketlerini uygulamaya devam etmekte, yerli sanayiyi koruyan ithal ikameci politikalar benimsemektedir. GAC’nin özendirdiği temel pazara giriş politikası, basit montaj için dahi olsa ülkeye yatırım yapılması üzerinedir.

Ülkenin sunduğu yatırım ve sanayi teşviklerinden yararlanabilmek ve kamu alımlarına katılabilmek için, siyah ortaklık oranları, yönetim kurulundaki siyah yönetici kriterleri, çalışanlara yönelik siyah işgücü kriterleri, tedariklerde siyahların yönetiminde ve kontrolünde olan şirketlerden alımın teşvik edildiği yerelleşme şartlarını da içeren Broad Based-Black Economic Empowerment (BB-BEE) kriterleri önem arz etmektedir.

Sanayi sektöründe; ülkemiz açısından ihracat potansiyeli bulunduğu düşünülen sektörler inşaat malzemeleri, beyaz eşya, elektrikli ev aletleri, makineler, otomotiv yedek parça ve lastikleri, medikal ürünler, cam ve camdan eşyalardır. Ayrıca son dönemde, otomotiv, tavukçuluk, tekstil ve hazır giyim, mobilya ve ağaç ürünleri, şeker, dijital teknolojiler ve savunma sanayi gibi alanlarda yerli üretimin canlandırılmasını sağlayacak şekilde politikalar geliştirilmekte olup, bu sektörlerde yerli üreticilerin ihtiyaç duyabileceği üretim makine ve teçhizatının ihracatında da fırsatlar olabileceği değerlendirilmektedir.

Tekstil ve hazır giyim sektöründe, yüksek gümrük vergileri ve yerli sanayiyi korumaya yönelik politikalar nedeniyle ihracatçılarımızın pazara girişinin güçlük arz edebileceği; ancak fiyat-kalite dengesi ve tasarım itibariyle farklılaşan tekstil ürünlerimizin yanı sıra üst pazar dilimlerine hitap eden moda, marka gibi unsurların öne çıktığı ürünlerde pazar şansı olabileceği düşünülmektedir.

Yerli sanayiyi korumaya yönelik politikalar son dönemde hız kazanmış olmakla birlikte, ülke üreticilerinin rekabet gücü düşük olup ithalatta, gümrük vergileri bakımından ülkemizle eşit şartlara tabi olan ÇHC’nin ağırlığı büyüktür.

6.3. Doğal Kaynaklar ve Madencilik

Güney Afrika, maden bakımından zengin doğal kaynaklara sahiptir. Başlıca madenleri; altın, platin, elmas ve gümüştür. Ayrıca kömür, krom, demir cevheri, bakır, manganez, uranyum, nikel, kurşun ve vanadyum açısından da zengin kaynaklara sahip olan ülkede bunların haricinde 35 farklı maden daha bulunmaktadır. (http://www.dmr.gov.za/).

Diğer bazı sektörlerde olduğu gibi Madencilik sektöründe de pazara giriş ilgili kamu kurumlarının yetkilendirmesine tabidir. Madencilik alanında, madencilik lisanslarının edinilmesine yönelik zorlu hukuki süreçlere ilaveten, faaliyet göstermek isteyen yeni firmaların ortaklık yapısının en az %30’unun siyahi sermayedarlardan oluşması, yönetim kurulu üyeliklerinde asgari siyahi ve kadın yönetici oranlarını tutturması gerekmektedir.

Maden bakımından zengin doğal kaynaklara sahip olan Güney Afrika’nın başlıca madenleri; altın, platin, kömür ve elmastır. Ayrıca krom, demir cevheri, bakır, manganez, uranyum, nikel, kurşun ve vanadyum açısından da zengin kaynaklara sahip olan ülkede bunların haricinde 35 farklı maden daha bulunmaktadır.

Madencilik sektörü, Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC) ekonomisindeki en önemli sektörlerden birisidir. Sektörün üretim değeri 2021 yılında ilk kez 1 trilyon Rand'i aşarak ve 2022'de 1,18 trilyon Rand'e ulaşmıştır. Pandemi ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle bu tarihlerdeki küresel emtia fiyatlarındaki artış bu durumu desteklemiştir. Emtia fiyatları 2023'te Altın hariç bir miktar düşüş gösterse de İsrail-Hamas savaşının patlak vermesi ile birlikte ise emtia fiyatlarında tekrardan bir yükselme başlamıştır.

2022 yılında GSYİH’ya 726 milyar Rand katkı veren madencilik sektörü, 2023'te 654 milyar Rand katkıda bulunanarak toplam GSYİH'deki sektörel payını, 2022’deki %8,9’dan 2023'te %8,1’e düşürmüştür.

Cevherler (demir, bakır, manganez, kurşun, krom, titanyum, vanadyum, çinko) ve kömür gibi birincil mineral ürünleri ile platin, paladyum ve rodyum gibi platin grubu metaller (PGM'ler), altın ve elmaslar gibi değerli metalleri içeren GAC Madencilik sektöründe, Limpopo (%25,4), Mpumalanga (%23,4) ve Northern Cape (%22,3) Eyaletleri sektördeki üretimin yaklaşık % 70’ini karşılamakta iken, Western Cape ve Eastern Cape Eyaletleri sırasıyla %0,4 ve %0,3 sektör payları ile sektöre en az katkı veren Eyaletlerdir.

2022'de 469.353 kişinin istihdam edildiği sektörde Gold Fields, Anglo American Platinium, Impala ve Sibanye en önemli şirketlerdir.

Ülke genelindeki güvenlik problemi, lojistik sektöründeki altyapı sorunları ve son zamanlarda azalsa da enerji sıkıntısı ülkenin madencilik sekröründeki ihracat potansiyelini azaltmaktadır. 2022'de 883,5 milyar Rand’e ulaşan sektör ihracatında kömür, rodyum, demir cevheri, altın ve palladium sırasıyla ilk 5 sırada yer aldı ve bu ilk beş ihracat ürünü, 2022 yılında tüm madencilik ihracatının neredeyse %70'ini oluşturdu. 2021 yılında ise sıralama rodyum, demir cevheri, altın, kömür, paladyum ve platin şeklindeydi.

GAC madencilik sektörü, demir cevheri, manganez cevheri ve krom cevheri gibi birincil emtiaların 2022'de her biri için %50’den fazlasını Çin’e ihraç etti. Kömürde ise Hindistan (%26), Hollanda (%12) ve Güney Kore (%10) GAC’ın en büyük ihracat pazarları oldu. Elmas ihracatı çoğunlukla BAE'ye (%47), Botsvana'ya (%22) ve Belçika'ya (%15) olurken, Japonya (%36) ve ABD (%28) en çok platin ihracatı yapılan ülkeler oldu.

6.3.1. Kömür

Durban’daki Richards Bay Kömür Terminali (RBCT), ülkenin en önemli kömür ihracat noktasıdır. Ancak son yıllardaki operasyonel sorunlar nedeniyle kapasitesinin altında çalışmakta olup zaman zaman ihracatçıların Mozambik ve Namibia’daki limanları tercih ettiği gözlenmektedir.

Ülkedeki kömür santrallerinin yeniden devreye alınmasıyla birlikte kömür üretiminin 2024'te yıllık %1,9 büyümesi beklenmektedir.

Ancak, GAC hükümetinin yenilenebilir enerji yatırımlarına daha fazla bütçe ayırması ve AB fonları tarafından desteklenen yenilebilir enerji projeleri gelecekte kömür üretimi için önemli riskler barındrımaya devam etmektedir.

6.3.2. Altın

United States Geological Survey’e (USGS)'ye göre Güney Afrika 3.200 ton(t) altın rezervi ile, küresel altın rezervinin %6,4'ü ile üçüncü en büyük altın rezervine sahip ülke olurken, Avustralya birinci, Rusya ise ikinci sırada yer almaktadır. İşçi grevleri ve maden derinliklerinin artması nedeniyle artan maliyetler sonrası, bir zamanlar Dünyanın en büyük altın üreticisi Güney Afrika günümüzde, Gana'nın arkasından sekizinci en büyük üretici konumuna gelmiş bulunuyor. Dünya’nın en derin ve en emek yoğun madenlerine sahip Güney Afrikalı altın üreticileri Sibanye- Stillwater, Harmony Gold ve AngloGold gibi şirketlerin üretim marjlarının son yıllarda genel olarak küresel rakiplerinin gerisinde kalma eğiliminde olduğu görülüyor.

30'dan fazla işleme tabi olduktan sonra üretilen altın, ülke ekonomisi için tarihsel olarak çok önemli bir maden kaynağıdır. GAC altın maden işletmeleri derin katman madencilik teknolojisi konusunda dünya lideri olmakla birlikte bu yöntem giderek ekonomik olmaktan uzaklaşmaktadır. Uluslararası fiyatların son 20 yılda düşmesi ve rezervlerin azalmaya başlaması, belirli maden ocaklarının kapanmasına yol açmıştır. Son yıllardaki altın fiyatı artışları ise sektörün toparlanmasını ve maden ocaklarının tekrar açılmasını sağlamıştır.

Maden Konseyi ve WGC'ye göre Witwatersrand Havzası, dünyadaki en büyük rezervlere sahip altın yatağı olarak bugüne kadar dünya genelinde çıkarılan toplam altının yaklaşık %33'ünün çıkarıldığı yerdir. Araştırmalar Havzanın hala büyük altın rezervlerine sahip olduğunu ancak bu rezervlerin artık eskiye nazaran daha derinlerde yer aldığını göstermektedir.

USGS'ye göre, altın madenciliği sektörü 2021'de küresel altın üretiminin %2,7'sine karşılık gelen 90 ton altın üretimi gerçekleştirdi.

Güney Afrika'nın en büyük altın madenciliği şirketleri ise, 2021 yılında Güney Afrika operasyonları için aşağıdaki altın üretim rakamlarını yayınladı.

♦ Harmony Gold Mining Company - 38,5 ton

♦ Sibanye-Stillwater - 23.4 ton

♦ AngloGold Ashanti - 13 ton

♦ Gold Fields - 6.9 ton

COVID-19 salgını nedeniyle altın üretimindeki düşüş kuşkusuz altının ülke ekonomisine olan katkısını da zaman içerisinde azalttı. Maden Konseyi tarafından yapılan araştırmalar; operasyon derinliğinin giderek artması nedeniyle işçilerin çalışma alanlarına ulaşmak için seyahat sürelerinin uzaması, eskiyen altyapı, düşen altın kalitesi gibi sebeplerle altın üretiminin gelecekte de düşme eğiliminde olduğunu gösteriyor.

Yine araştırmalara göre 2025’ten itibaren altın madenciliği ülke için daha da önemsiz hale gelmeye başlaması ancak üretim tesislerinin ve metodlarının modernize edilmesiyle bu sürenin 2045’e kadar uzayabileceği tahmin ediliyor.

Sibanye-Stillwater madenlerindeki işçi eylemlerinin sürmesine ragmen, altın üretiminin 2024'te %1,0 oranında artması ve altın fiyatlarının ise, finansal piyasa gelişmelerinin yanı sıra jeopolitik riskler ve arz endişeleri nedeniyle yükselmeye devam etmesi bekleniyor.

Güney Afrika'nın altın madenciliği sektöründe, Witwatersrand bölgesinde bulunan birkaç büyük madenden altın çıkaran AngloGold Ashanti, Sibanye-Stillwater, Harmony Gold Mining Company ve Gold Fields gibi birkaç büyük şirket hakim durumdadır. Ülkede üretilen altının küçük bir kısmı ise platin grubu metal (PGM) madenlerinin ve demir dışı metal madenlerinin bir yan ürünü olarak Witwatersrand Havzası dışındaki altın madenlerinde ve yüzey atıklarından altın elde eden yeniden işleme tesisleri tarafından üretilmektedir.

Ülkede, Doré (saf olmayan altın) külçelerinin oluşturulması için altın cevherini öğütme, konsantre etme ve eritme işlemleri farklı altın madenlerindeki farklı altın fabrikalarında gerçekleşmektedir.

Bu külçeler daha sonra Rand Rafinerisinde %99,5 veya %99,9 saflığa kadar rafine edildikten sonra çoğu uluslararası pazarlarda satılmak üzere madeni paralar, madalyonlar ve mücevherler üretilmektedir.

Dünya Altın Konseyi'ne (World Gold Council /WGC) göre, 2019'da küresel altın talebinin; %48’ini mücevherat, %29’unu yatırım, %15’ini merkez bankaları ve diğer kurumlar, %8’ini ise teknoloji oluşturmuştur.

Altın takılar için en büyük üç Pazar ise sırasıyla Çin, Hindistan ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’dir. Teknolojide ise altın talebi elektronik, dişçilik ve diğer endüstriyel alanlardaki kullanımı içermektedir.

6.3.3. Demir

Kıtanın en büyük demir cevheri üreticisi olan Güney Afrika Cumhuriyeti’nin bu konumunu yakın ve orta gelecekte de sürdürmesi beklenmektedir.

Demir Cevheri üretiminin Kumba Iron ve Kolomela South madenlerindeki 2022 ve 2023’te sırasıyla yıllık %9,3 ve %5,0'lik daralmanın ardından, üretim zorluklarındaki iyileşmeler nedeniyle 2024'te %3,0 artması tahmin edilmektedir.

Belgenin devamı okuyucuda yükleniyor.