E-24931227-513.02-7380 İyi Dağıtım Uygulamaları Denetimlerine İlişkin Kılavuz
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- İDD-KLVZ-01 İyi Dağıtım Uygulamaları Denetimlerine İlişkin Kılavuz
1. Giriş
1.1. Amaç
Bu kılavuzun amacı, beşeri tıbbi ürünlerin depolama ve dağıtımına ilişkin denetimlerle ilgili olarak yürütülecek iş ve işlemlere rehberlik etmek, denetimlerin yürürlükteki mevzuat, ulusal ve uluslararası kabul görmüş standartlara uygun olarak iyi dağıtım uygulamaları kapsamında yapılmasını güvence altına almak, denetimlerin yürütülmesinde standardizasyonu sağlamak amacıyla İl Sağlık Müdürlükleri ve ilgili paydaşların sorumluluklarını tanımlamak üzere hazırlanmıştır.
1.2. Kapsam
Bu kılavuz, kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişilere ait beşeri tıbbi ürün depolama ve dağıtım faaliyetlerinin yürütüldüğü yerlerin Kurumumuz, Sağlık Bakanlığı ilgili birimleri ve Ticaret Bakanlığı ilgili birimleri tarafından yürütülen denetimlere yönelik ilgili tüm paydaşların sorumluluklarını kapsar.
1.3. Dayanak
Bu kılavuz;
a) 02/03/1927 tarihli ve 984 sayılı Ecza Ticarethaneleriyle Sanat ve Ziraat İşlerinde Kullanılan Zehirli ve Müessir Kimyevî Maddelerin Satıldığı Dükkânlara Mahsus Kanun’a,
b) 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’na
c) 15/07/2018 tarihli ve 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne,
ç) 20/10/1999 tarihli ve 23852 sayılı Ecza Depoları ve Ecza Depolarında Bulundurulan Ürünler Hakkında Yönetmelik’e
d) 27/06/2015 tarih ve 29399 sayılı “Sağlıkta Kalitenin Geliştirilmesi ve Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik’e
e) 25/04/2017 tarihli ve 30048 sayılı Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği’ne
f) 07/10/2009 tarihli ve 27369 sayılı Gümrük Yönetmeliği’ne
g) 22/12/2017 tarihli ve 30278 sayılı Sağlık Bakanlığı Bağlı Kuruluşları Hizmet Birimlerinin Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’e
h) 07/11/2017 tarihli ve 39608046-010.04-51275 sayılı Makam Oluru ile yürürlüğe giren Sağlık bakanlığı Taşra Teşkilatı Kadro Standartları ile Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge’ye
i) 06/07/1028 tarihli ve 31057445-44-9-171 sayılı Makam Oluru ile yürürlüğe giren Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Tesislerinin Verimliliğinin Yerinde Değerlendirilmesi Hakkında Yönerge’ye
j) 22/10/1999 tarihli İyi Dağıtım Uygulamaları Kılavuzu’na
dayanılarak hazırlanmıştır.
1.4. Tanımlar ve Kısaltmalar
Bakanlık: Sağlık Bakanlığını,
Başkan Yardımcısı: Denetim Hizmetleri Başkan Yardımcısını,
Beşeri Tıbbi Ürün: Hastalığı tedavi etmek ve/veya önlemek, bir teşhis yapmak veya bir fizyolojik fonksiyonu düzeltmek, düzenlemek veya değiştirmek amacıyla, insana uygulanan doğal ve/veya sentetik kaynaklı etkin madde veya maddeler kombinasyonunu,
Birim: İyi Dağıtım Uygulamaları Denetim Birimini,
Dağıtım: Ürünlerin ve etkin maddelerin bu Yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında doğrudan nihai tüketiciye satışı hariç olmak üzere tedarik edilmesi, saklanması, satılması ve ihracatı faaliyetlerinden sonra, yetkili kişi ve kuruluşlara ulaştırılması dahil olmak üzere bütün işlemlerini,
Daire Başkanı: İlaç Denetim Daire Başkanını,
Denetmen: Ürün Denetmenleri, Ürün Denetmen Yardımcılarını,
Ecza deposu: Ürünlerin ve etkin maddelerin tedarik edilmesi, saklanması, satılması, dağıtımı ve ihracat faaliyetlerinden birinin veya tümünün yürütüldüğü müesseseleri,
ESY: Kurum içerisinde kullanılan Elektronik Süreç Yönetimi sistemini,
Etkin Madde: Bir beşeri tıbbi ürünün üretiminde kullanılması planlanan, üretiminde kullanıldığında fizyolojik fonksiyonları düzeltmek, iyileştirmek, değiştirmek veya tıbbi teşhis amacıyla farmakolojik, immünolojik veya metabolik etki göstermek üzere ürünün etkin bileşeni olan madde ya da maddeler karışımını,
GDP: Good Distribution Practices (İyi Dağıtım Uygulamaları),
Gümrük antreposu: Gümrük gözetimi altında bulunan ürünlerin ve etkin maddelerin konulması amacıyla kurulan ve kuruluşunda aranılacak koşulları ve nitelikleri mevzuatta belirlenen yerleri,
İTS: İlaç Takip Sistemini,
Kanıtlayıcı Belge: Eksikliklerin tamamlandığına dair İl Sağlık Müdürlüğünün gönderdiği SOP/talimat örnekleri, tesis ve ekipmanlara ait fotoğraflar, validasyon/kalibrasyon raporları, kayıtlar vb. dokümanları,
Kanun: 984 Sayılı Ecza Ticarethaneleriyle Sanat ve Ziraat İşlerinde Kullanılan Zehirli ve Müessir Kimyevi Maddelerin Satıldığı Dükkanlara Mahsus Kanunu’nu,
Kılavuz: İyi Dağıtım Uygulamaları Kılavuzunu,
Kurum: Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunu,
Teftiş defteri: Denetimlere ait denetim tutanaklarının tutulduğu ve ecza deposu tarafından saklanan defterini,
Ürün: Beşeri tıbbi ürünler, homeopatik tıbbi ürünler, özel tıbbi amaçlı gıdalar, klinik ilaç araştırmalarında kullanılacak araştırma ürünleri ile prodüvileri,
Yönetmelik: Ecza Depoları ve Ecza Depolarında Bulundurulan Ürünler Hakkında Yönetmelik’i
İfade eder.
2. Kurum Tarafından Yürütülen veya Kurum Koordinasyonu ile İl Sağlık Müdürlüğü Yetkilileri Tarafından Yürütülen Denetimler
2.1. Başvuru Süreci
Ecza deposu olarak faaliyette bulunma talebinde olan veya başka bir adrese nakil olma talebinde bulunan firma yetkilisi tarafından, Yönetmelik’in Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer alan başvuru evrakları ile İl Sağlık Müdürlüklerine başvuruda bulunulur. İl Sağlık Müdürlüğü yetkilileri tarafından yerinde ön denetim gerçekleştirilir, denetime ilişkin tutanak ve başvuru evrakları Kuruma gönderilir. Başvuruda talep edilen evrakların bütünlük ve doğruluk açısından kontrolü yapılır. Evraklarda eksiklik tespit edilmesi durumunda başvurunun gönderildiği İl Sağlık Müdürlüğü’ne yazı yazılarak başvuruda bulunan firmadan eksik evrakların tamamlatılması sağlanır. Başvuru dosyasının değerlendirilmesinden sonra denetim planlaması yapılır.
2.2. Belgelendirme Denetimleri Öncesi İşlemler
2.2.1. Ecza Deposu Açılış ve Nakil İşlemleri
Ecza deposu açılış/nakil başvurusuna ait bilgi ve belgelerin Kuruma ulaşmasını takiben on beş gün (15) içinde gerekli değerlendirme yapılır.
Birim tarafından açılış/nakil denetiminin yapılması amacıyla, planlama yapılır. Görevlendirilen denetmen/denetmenler tarafından yasal mevzuat hükümleri ve kılavuzlar çerçevesinde prosedürlere uygun olarak yerinde denetim gerçekleştirilir.
Denetim sonrasında prosedürlere uygun olarak denetim raporu hazırlanır. Rapor sonucuna göre, başvuruda bulunulan deponun ecza deposu olarak faaliyete geçmesine/nakil olmasına engel bir durum olmaması halinde belgelendirme/şerh işlemleri başlatılır.
Ecza deposu nakillerinde yeni adreste denetim yapılarak uygunluk verildiğine dair ruhsat düzenlenmesi gerekmektedir. Ecza deposuna yeni düzenlenen ruhsatnamenin tebligatı yapılana kadar ecza deposu yeni adreste faaliyete başlayamaz.
2.2.2. Ecza Deposu Tadilatına Yönelik İşlemler
Ecza depolarının fiziki alanlarında değişiklik yapılması planlandığında; tadilat öncesinde ecza depoları tarafından, gerekli bilgi ve belgelerle faaliyette bulunulan ilin İl Sağlık Müdürlüğü’ne başvuruda bulunulur. İl Sağlık Müdürlüğü yetkilileri tarafından tadilat planı değerlendirilir ve onay verilmesi durumunda ecza deposu tarafından tadilat işlemlerine başlanır. Başvuru evrakları İl Sağlık Müdürlüğü aracılığıyla Kuruma gönderilir. Başvuru evrakları denetmenler tarafından incelenerek, söz konusu tadilatla ilgili olarak denetim gerekip gerekmediğine karar verilir.
Yapılan tadilatın denetim gerektirmediğine kanaat getirildiği durumda; ilgili birim personelince elektronik ve fiziksel olarak değişiklik yapılan yeni kroki kayıt altına alınarak İl Sağlık Müdürlüğü’ne bilgi verilir.
Yapılan tadilatın denetim gerektirdiğine kanaat getirildiği durumda; denetmenlerce yasal mevzuat hükümleri ve kılavuzlar çerçevesinde prosedürlere uygun olarak yerinde denetim gerçekleştirilir.
2.3. Belgelendirme İşlemleri
Ecza deposu açılış, nakil, tadilat belgelendirme işlemleri için gerekli bilgi ve belgelerin Kuruma eksiksiz bir şekilde ulaşmasını takiben denetim sonrası 30 (otuz) gün içinde belgelendirme işlemleri tamamlanır.
2.4. Ecza Deposu Rutin Denetimleri
Ecza deposu ruhsatnamesi düzenlenmiş olan ecza depoları yasal mevzuat hükümleri çerçevesinde onaylanmış prosedürlere uygun olarak, yürütülen faaliyetlerin GDP gerekliliklerine uyumluluğunun değerlendirilmesi amacıyla Denetimlerin Risk Bazlı Planlanması Prosedürüne göre Kurum tarafından veya İl Sağlık Müdürlükleri kanalıyla rutin olarak denetlenir.
Denetimler sırasında iyi dağıtım uygulamaları kılavuzu kapsamında ecza depolarının binaları, cihazları, satın alma, depolama, muhafaza, sevk etme işlemleri, kayıtları, kalite güvencesi sistemleri, personeli, mesul müdürün işinin başında olup olmadığı, yürürlükteki mevzuata uyulup uyulmadığı, usulünce dağıtım faaliyetinin yapılıp yapılmadığı ve bütün faaliyetlerin kamu sağlığına ve hukuka uygun şekilde yürütülmesi ile ilgili diğer hususlar denetlenir.
Denetimlerin İl Sağlık Müdürlüğü yetkilileri tarafından gerçekleştirilmesi halinde bu Kılavuz’un Ek-1’de yer alan Ecza Deposu Denetim Formu doldurularak, denetimde tespit edilen eksiklikler kayıt altına alınır. Ayrıca, söz konusu eksiklikler mesul müdürün imzası alınarak tutanak düzenlenmek suretiyle teftiş defterine kaydedilir.
Yapılan denetimler neticesinde, ilgili mevzuata uygun olmadığı tespit edilen hususların 15 (on beş) günlük süre içerisinde giderilmesi gerektiği ecza deposu yetkililerine bildirilir. Verilen sürenin sonunda Kurum tarafından veya İl Sağlık Müdürlüğü yetkilileri tarafından eksikliklerin giderilip giderilmediğinin kontrol edilmesi amacıyla denetim yürütülür.
İl Sağlık Müdürlükleri tarafından gerçekleştirilen ecza depoları rutin denetimlerine ait denetim formları, tespit edilen eksikliklerin giderildiğini kanıtlayan dokümanlarla birlikte Kurum’a gönderilir ve denetmenlerce kontrolü sağlanır.
2.5. Kurumun talebi üzerine gerçekleştirilecek denetimler
Kuruma bildirilen şikâyet ve başvurular; Kuruma yapılan yazılı başvuru, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER), Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM), Kurum Halkla İlişkiler Birimi kanalı ile ulaşmaktadır.
Şikâyet ve başvurunun alınmasını takiben Daire tarafından değerlendirme yapılır. Yapılan değerlendirmeye göre Denetmenler veya İl Sağlık Müdürlükleri aracılığıyla denetimler yürütülür. Mevzuata aykırılık tespiti bulunması halinde gerekli idari işlem ve yaptırımlar uygulanır. Yürütülen işlemlerle ilgili başvuru kaynağına geri bildirimde bulunulur.
Bununla birlikte piyasada ilaç tedarikinde sorun yaşandığı yönündeki iddialar olması halinde denetimler Denetmenler veya İl Sağlık Müdürlüğü yetkilileri tarafından gerçekleştirilir.
2.6. Ecza Deposu Kapanış İşlemleri
Mevzuata uygun olarak faaliyetini durdurarak kapanma talebinde bulunan ecza deposu yetkililerince faaliyette bulunulan ilin İl Sağlık Müdürlüğüne başvuruda bulunulur.
İl Sağlık Müdürlüğü yetkililerince ecza deposu yerinde kontrol edilerek, depolama alanlarında fiziksel olarak beşeri tıbbi ürün bulunup bulunmadığı bilgisini de içeren tutanak, ecza deposu ruhsatnamesi ve mesul müdürlük belgesinin asılları Kuruma gönderilir. Evraklar içerisinde eksiklik tespit edilmesi durumunda başvurunun gönderildiği İl Sağlık Müdürlüğü ile iletişime geçilerek evrakların tamamlatılması sağlanır.
İlaç Takip Sisteminden ilgili ecza deposu üzerinde beşeri tıbbi ürün olup olmadığı bilgisi sorgulanır. Ecza deposu üzerinde beşeri tıbbi ürün bulunması halinde; ecza deposundan açıklama talep edilerek bu yönde iş ve işlemler yürütülür.
Ecza deposu üzerinde beşeri tıbbi ürün bulunmadığının tespiti halinde kapanma talebinde bulunan ecza deposunun ruhsatı ve mesul müdürlük belgesi iptal edilerek gerekli iş ve işlemler yürütülür.
Ecza deposu kapanış işlemleri gerekli bilgi ve belgelerin Kuruma eksiksiz bir şekilde ulaşmasını takiben otuz gün içinde tamamlanır.
3. İdari Yaptırımlar
Denetim esnasında ürünlerin uygun koşullarda saklanmaması, deponun izinsiz nakil edilmesi, İTS ile deponun mevcut kayıtları arasında uyumsuzluk olması ve benzeri mevzuata aykırılıkların tespit edilmesi halinde Kanun ve Yönetmelik hükümleri uyarınca Kurum tarafından idari yaptırım kararı alınarak uygulanmak üzere İl Sağlık Müdürlüğüne bildirilir.
4. Diğer Kamu Kurum ve Kuruluşları Tarafından Yürütülen Denetim ve Değerlendirmeler
4.1. Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü Tarafından Yürütülen İşlemler
Antrepo açma ve işletme izni almak üzere başvuracak gerçek ve tüzel kişiler, yatırım yapmadan önce, antreponun bağlı bulunacağı gümrük müdürlüğüne dilekçe ile başvurur. Antrepo özellikleri ile depolanması planlanan eşyalar hakkında bölge müdürlüğü tarafından değerlendirme yapılır. Antrepo açılış talepleri, bölge müdürlüğünün görüşü ile birlikte Ticaret Bakanlığına aktarılır ve Bakanlıkça sonuçlandırılır.
Parlayıcı ve patlayıcı veya bir arada bulundukları eşya için tehlikeli olan veya beşeri tıbbi ürünler gibi korunmaları özel düzenek ve yapılara gerek gösteren eşya, ancak bu niteliklerine uygun genel veya özel antrepolara konulabilir ve bu tür eşyalardan korunmaları sıcaklık ölçer/nem ölçer/soğuk hava tertibatı ve benzeri özel tertibat gerektirenler Gümrük Yönetmeliği’nin 62 no.lu ekinde yer alan 3 sayılı liste kapsamında bulunmakta olup Ticaret Bakanlığı’nın kurumsal internet sayfasında duyurulmaktadır. Bununla birlikte Gümrük Yönetmeliğinin 540. Maddesi gereği, özel tedbir gerektiren beşeri tıbbi ürün ve benzeri ürünler, antrepolara konur konmaz işleticiler tarafından gereken koruyucu tedbirler alınarak durum görevli gümrük memuru veya yetkilendirilmiş gümrük müşaviri ile birlikte tutanağa bağlanır.
Gümrük Kanunu’nun 96. Maddesi ile Gümrük Yönetmeliği’nin 522. maddeleri gereği antrepo işleticileri, eşyanın gümrük antreposunda bulunduğu süre içerisinde eşyanın gümrük gözetimi altında bulunmasını sağlamaktan, eşyanın muhafaza edilmesiyle ilgili yükümlülükleri yerine getirmekten ve kendilerine verilmiş olan antrepo açma ve işletme izin belgelerinde belirtilmiş özel şartlara uymaktan gümrük idaresine karşı sorumludur.
Antrepo olarak kullanılacak kapalı ve/veya açık alanlarda aranacak şart ve nitelikler; Gümrük Yönetmeliğinin 80 no.lu ekinde belirtilmiş olup ilgili ekte “antrepo açma ve işletme koşulları”, “antrepo açılışlarında aranan belgeler”, “özellik arz eden eşyanın depolandığı antrepoların özellikleri” ve gümrük gözetimi ve denetimi altında bulunan antrepolarda yer alan kamera sistemlerinin genel ve asgari teknik özellikleri ile kamera yazılımlarında ve kayıt sistemlerinde bulunması gereken özellikler düzenlenmiştir.
Gümrük Tarife Cetveli İndeksinin “Eczacılık Ürünleri” başlıklı 30. Faslında aşılar ve ilaçlar açıkça belirtilmekte olup Ticaret Bakanlığı’nın resmi internet sitesinde yayımlanan “Korunması Soğuk Hava Depolarında Olduğu Gibi Özel Tertibat Gerektiren Eşya Listesi”nde de 30.fasılda belirtilen kodlar yer almaktadır. Beşeri tıbbi ürünlerin bu kodlara göre belirlenmesinin ardından özel koşullarda saklanması temin edilmektedir.
4.2. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Tarafından Yürütülen İşlemler
Sağlık Bakanlığına bağlı hastaneler, üniversite hastaneleri ve özel sağlık kurum ve kuruluşları bünyesinde yer alan eczanelere ait depolar, Sağlıkta Kalite, Akreditasyon ve Çalışan Hakları Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda sağlıkta kalite standartlarının uygulanması kapsamında rutin olarak denetlenmekte ve durumları değerlendirilmektedir.
Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yürütülen faaliyetler kapsamında;
Sağlıkta Kalitenin Geliştirilmesi ve Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik çerçevesinde tüm sağlık kurum ve kuruluşlarına yönelik Sağlıkta Kalite Standartları (SKS) yayınlanmakta ve uygulanmaktadır. Bu çerçevede, yürütülen kalite çalışmalarına yol gösterici olması amacıyla, ihtiyaç duyulan alanlarda rehberler hazırlanarak yayımlanmakta ve uygulayıcıların çalışma pratiklerine önemli katkılar sunulmaktadır. Hazırlanan İlaç Güvenliği Rehberinde yer alan hastanelerde ilaç yönetimine ilişkin sorumlulukları tanımlayan standart ve değerlendirme ölçütleri bulunmakta olup ilacın dâhil olduğu tüm süreçlerin düzenlenmesi ve denetimi hastanede ilaç yönetiminden sorumlu bir ekip tarafından yapılmaktadır. İlaç yönetimi ile ilgili hastaneye özgü kurallar ilaçların temini, muhafazası, hazırlanması, transferi ve uygulamalarını içerecek şekilde belirlenmektedir. Hastanelerde ilaçların saklandığı alanların koşulları ile ürünlerin güvenli transferi için gereklilikler ilgili rehberde tanımlanmış olup denetimlerde gerekli kontroller yapılmaktadır. Yapılan denetim/değerlendirmelere ait sonuçlar Bakanlığımız ilgili genel müdürlüğünce kayıt altına alınmakta olup talep edilmesi halinde Kurumumuzla paylaşılmaktadır.
4.3. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü Tarafından Yürütülen İşlemler
Sağlık Bakanlığına bağlı hastanelerin bünyesinde yer alan eczanelere ait depolarda, Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü Verimlilik ve Kalite Uygulamaları Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda etkinlik ve verimliliği değerlendirmek ve verimli hizmet sunumunu gerçekleştirmek amacıyla değerlendirme faaliyetleri yürütülmektedir.
Bu kapsamda, kamu hastanelerinin verimlilik değerlendirilmesinde usul ve esasların, gözlem yapacak personelin ve yetkilerinin belirlenmesi amacı ile Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Tesislerinin Verimliliğinin Yerinde Değerlendirilmesi Hakkında Yönerge hazırlanmıştır. İlgili yönerge kapsamında değerlendirmeler yılda en az bir kez yapılmaktadır.
Yapılan denetim/değerlendirmelere ait sonuçlar Bakanlığımız ilgili genel müdürlüğünce kayıt altına alınmakta olup talep edilmesi halinde Kurumumuzla paylaşılmaktadır.
5. Yürürlük
Bu Kılavuz ile yayın tarihinde yürürlüğe girer
6. Yürütme
Bu Kılavuz hükümlerini Kurum Başkanı yürütür.
7. Ekler
Ekler