KolayuyumGiriş yap

Araç Parçalarının İthalat Denetim Rehberi

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.

1. KAPSAM VE DAYANAK

Bu Rehber, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 455 inci maddesine, 5/3/2020 tarihli ve 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanununa, 14/9/2022 tarihli ve 6038 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Teknik Düzenlemeler Rejimi Kararına ve 16/8/2023 tarihli ve 32281 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler Yönetmeliğine istinaden Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve yürütülen Araç Parçalarının İthalat Denetimi Tebliği kapsamında yer alan ürünlerin fiili denetimlerinin yapılması ve sonuçlandırılması usul ve esaslarının belirlenmesine yöneliktir.

Denetim rehberlerinde yer almayan hususlarla ilgili olarak, firma başvuruları neticesinde verilen talimatlar, aksi belirtilmediği sürece, münferit olmayıp aynı durumdaki diğer firmalar için de geçerlidir.

Rehber’de yer alan esas ve düzenlemeler Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler ile ilgili mevzuat kapsamı dışında anlanamaz ve yorumlanamaz.

2. İTHALAT DENETİMİ BAŞVURULARI

2.1 İthalatçı Firmanın Başvurusu

İthalat denetimi başvuruları Tebliğ’in Ek-1’inde yer alan “Denetime Tâbi Ürünler Listesi” kapsamında yer alan ürünler için, Gümrük Yönetmeliğinin 181 inci maddesinin dördüncü fıkrası çerçevesinde gümrük beyannamesinin tescili öncesinde yapılır.

Başvuruda Tebliğ’in 5 inci maddesinde yer alan düzenleme esastır. Buna göre, firma adına işlem yapmak üzere yetkilendirilen firma kullanıcısı, Bakanlık internet sayfasının “E-İmza Uygulamaları” kısmında yer alan “E-İmza Uygulamalarına Giriş” bölümünü kullanarak TAREKS üzerinden ithal partisine ilişkin verileri girerek başvurusunu yapar. Başvuru üzerine, TAREKS tarafından firmaya, sadece ilgili denetim birimi nezdindeki işlemlerini takip edebilmesi amacıyla bir başvuru numarası verilir.

2.2 Muafiyet ve İstisnalar

İthalat denetiminden muafiyet ve istisna tanınan başvuruların nitelikleri Tebliğ’in 6 ncı maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; A.TR belgesini haiz, Üretim Girdi Muafiyet Belgesini haiz, AQAP belgesini haiz, geri gelen eşya muhteviyatı ve 9/9/2009 tarihli, 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki 4458 sayılı Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkındaki Kararın beşinci kısmında belirtilen, ürünler fiili denetimden muaftır.

Ancak, Tebliğ’in 6’ncı maddesinin son fıkrasına dayanarak, yapılacak değerlendirmede gerektiğinde A.TR belgesini haiz, Üretim Girdi Muafiyet Belgesini haiz, AQAP ve GMP belgesini haiz başvurular da fiili denetime yönlendirilebilir. Bu değerlendirmelerde, risk analizinin yanı sıra firmanın önceki başvurularında sunduğu belgeler üzerinde yapılan incelemenin sonuçları, ilgilisince düzenlenmemiş belge sunup sunmadığı ile iptal ve mükerrer başvuru yapıp yapmadığı gibi durumlar da dikkate alınır.

2.2.1. Sanayi Ürünlerinde Üretim Girdi Muafiyeti Başvurularının Değerlendirilmesi

Sanayicilerin ürettikleri ürünlerin bünyesinde girdi olarak kullanılmak üzere ithal edilen bu Tebliğ kapsamı ürünler için, sanayici veya sanayici adına ithalat yapan tedarikçi tarafından sanayi sicil belgesinin verildiği Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğüne başvurulur. İthal edilmek istenen ürünlerin bu Tebliğ hükümlerinden muaf olarak ithal edileceğine dair Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü’nün, başvuran firma adına GTİP’ler bazında düzenlediği muafiyet belgesinin elektronik ortamda TAREKS’e yüklenmesini müteakip ürünün ithal edilebileceğine dair TAREKS referans numarası oluşturulur.

Bahse konu muafiyet belgeleri Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüklerince düzenlendikleri tarihten içinde bulunulan yılın sonuna kadar geçerli olacaktır. Firma tarafından sunulan kapasite raporu dikkate alınarak, muafiyet istenen GTİP’ler kapsamı ürünler için GTİP bazında azami muafiyet miktarları belirlenecek ve söz konusu muafiyet belgelerinin üzerine yazılacaktır. Sanayi ürünlerinde girdi muafiyeti ile ilgili istisnai uygulama için rehberin 5.4 üncü maddesinin incelenmesi gerekmektedir.

2.3 Başvuru Belgelerinin Sunulması

Yapılan her başvuru için Tebliğ Ek-2 birinci ve ikinci maddelerinde belirtilen belgelerin sisteme yüklenmesi gerekmektedir. Fiili denetime yönlendirilen ürünler için ise Tebliğ’in Ek-2 üçüncü maddesinde belirtilen dokümanların, başvuru günü dâhil yirmi iş günü içerisinde elektronik ortamda TAREKS’e eksiksiz olarak yüklenmesi gerekmektedir. Söz konusu dokümanların eksik olması durumunda ve firmanın bu başvuruyu devam ettirmek istemesi halinde sistem tarafından firmaya ek ilave süre verilecektir. Verilen süre dâhilinde gerekli belgelerin yüklenmemesi durumunda başvuru sistem tarafından “Ret: Belge Eksikliği” olarak sonuçlandırılacaktır. Ek-2’de belirtilen belgelerin eksikliği nedeniyle sistem tarafından “Ret: Belge Eksikliği” olarak sonuçlanan başvuruların yeniden denetime açılmak istenmesi halinde, sistem üzerinde bulunan ek süre talebi butonu aracılığıyla bir defaya mahsus başvurunun yeniden denetime açma işlemi gerçekleştirilebilecektir.

Kullanıcıların, TAREKS üzerinden yapmış olduğu başvuruların fiili denetime tâbi tutulması halinde yüklenmesi gereken belgelerin teknik bir sorun nedeniyle sisteme yüklenememesi durumunda, ilgili dokümanlar denetim birimine elden sunulur. Elden başvuru yapılması halinde başvuruya ilişkin belgeler vekâlet kapsamında olan yetkili kişilerce teslim edilebilecektir. Bu durumda, ithalatçı adına ilgili işlemleri yapmaya yetkili olduğunu gösterir vekâletnamenin sunulması gerekmektedir. Vekâletname sunulmayan durumlarda denetim işlemleri gerçekleştirilmeyecektir.

Aynı Gümrük Belgesi kapsamında bulunan ürünler için TAREKS üzerinden yapılan bir başvuruya dair sunulan başvuru dosyalarında;

• Birden fazla GTİP

• Aynı GTİP altında farklı cins, menşe, marka, model ürünler,

• İmalatçıları farklı ürünler,

olduğu durumlarda, her bir başvuru dosyası için gümrük belgesi, fatura, uygunluk beyanları gibi belgelerin ortak olması ve uygulanabilir olması hallerinde bu belgelerin TAREKS’e bir defa yüklenmesi yeterlidir.

3. DENETİM SÜREÇLERİ

Firma adına işlem yapmak üzere yetkilendirilen kullanıcının TAREKS üzerinden yapmış olduğu başvurunun fiili denetime yönlendirilmesi halinde denetim süreci başlar. Fiili denetim olarak adlandırılan ithalat denetim süreci, aşağıda sırasıyla belirtilen hususlardan birkaçını kapsayacak şekilde yapılır.

• Başvuru Bilgilerinin Kontrolü

• Kapsam Kontrolü

• Belge Kontrolü

• Fiziki Denetim

• Laboratuvar Testi

Öncelikle TAREKS başvuru bilgilerinin kontrol edilmesi sağlanır ve kapsam kontrolü yapılır. Ürünlerin ilgili mevzuatın kapsamında olduğunun anlaşılmasını müteakip, ürüne ait bilgi ve belgeler ilgili mevzuat çerçevesinde incelenir. TAREKS tarafından yapılan risk analizi sonucunda ürünler teste yönlendirilebilir. Denetim birimlerince ürünlerin riskli olduğuna dair bir şüphe hâsıl olması durumunda denetim bir üst denetim aşamasında değerlendirilebilir.

3.1 Başvuru Bilgilerinin Kontrolü

TAREKS başvurusunda beyan edilen bilgiler ile TAREKS üzerinden sunulan belgelerin tutarlılığı ilgili denetim birimince kontrol edilir. Başvuru bilgilerinin yanlış beyan edilmesi durumunda, başvurunun denetim birimi tarafından iptal edilerek sisteme yeniden başvuru yapılması gerekmektedir. Ancak, marka ve modelin sehven sisteme yanlış beyan edilmesi durumlarında, ilgili denetim birimi ile görüşülerek gerekli düzenlemeler başvuru iptal edilmeden sistem üzerinden gerçekleştirilebilecektir.

3.2 Kapsam Kontrolü

TAREKS tarafından fiili denetime yönlendirilen başvurularda, ürünün GTİP karşılığı ifade suretiyle Bakanlıkça denetlenmesi hedeflenen ürünler kapsamında olup olmadığı kontrol edilir. Kapsam dışı olduğu tespit edilen ürünlere ilişkin başvurular, “Kapsam Dışı: Denetleme Sonucu” ile sonuçlandırılır.

Firma yetkilisi tarafından TAREKS üzerinden kapsam dışı olarak beyan edilen ürünlerin ilk ithalatında ürün fiili denetime yönlendirilir, kapsam dışı olduğu tespit edilen ürünlerin ithalatı “Kapsam Dışı: Denetleme Sonucu” ile sonuçlandırılır. Daha önce denetim neticesinde kapsam dışı olduğu tespit edilen ürünlerin müteakip ithalatında ürünlerin fiili denetime yönlendirilip yönlendirilmeyeceği risk analizine göre tespit edilir.

3.3 Başvuru Belgelerinin Kontrolü

Başvuru konusu ürünlerin teknik mevzuatına uygunluğunun tespit edilebilmesini teminen, firma tarafından sunulan bilgi ve belgeler kontrol edilir.

Belgelerin Türkçe sunulması esastır. Ancak İngilizce dilinde sunulan belgeler de kabul edilmektedir. Gerekli görülmesi halinde belgelerin noter onaylı tercümeleri de talep edilebilecektir.

3.4 Fiziki Denetim

Sistem tarafından ürünlerin fiziki denetime yönlendirilmesi durumunda, ürünler ile sisteme yüklenen belgeler arasında illiyet bağı kurulabilmesi ve belge denetimine yönlendirilen ürünlerde oluşabilecek şüphelerin giderilmesi amaçlarıyla ürünler fiziki denetime tabi tutulabilir. Fiziki denetim esnasında ürünlerin yapı ve özellikleri itibarıyla incelenerek, tespit edilen hususlara ilişkin detayların Ek-1’de yer alan Fiziki Denetim ve Numune Alma Tutanağına işlenmesi gerekmektedir.

Fiziki denetime yönlendirilen başvurularda gümrüklü sahada yapılan denetim ve numune alımı esnasında denetime eşlik eden kişiler, ithalatçı adına ilgili işlemleri yapmaya yetkili olduğunu gösterir vekâletnameyi sunmakla yükümlüdür. Geçerli vekâletname sunulmayan durumlarda denetim işlemleri gerçekleştirilmeyecektir.

Fiziki denetim gerçekleştirilecek ürünler için denetim birimiyle yapılacak tüm görüşmelerin sistem üzerinden ilerletilmesi gerekmektedir. Belirlenen fiziki denetim saatinde firma yetkililerinin bulunmaması, ürünlerin hazır olmaması hallerinde, denetim programı başvuru tarihi göz önünde bulundurulmaksızın yeniden hazırlanacaktır. Ürünlerin denetim sahasında bulunmaması halinde ise başvuru “Ret: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlanacaktır.

Fiziki denetim sırasında ürüne ait fotoğrafların çekilmesi ve gerekli durumlarda kullanılmak üzere arşivlenmesi gerekmektedir.

Güvenliğinden gerekçeli olacak şekilde ciddi şüphe duyulan ürünler laboratuvara teste gönderilebilir ve test sonucuna göre işlem yapılır. İthalatçı firmanın testi kabul etmeyip dilekçe ile uygunsuzluk talep etmesi halinde ise başvuru “Ret: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır. İthalatçı firmanın test kararına ve dilekçe ile uygunsuzluk kararına itiraz etmesi durumunda konu Genel Müdürlüğe bildirilir.

3.4.1 İşaretleme Kontrolü

Ürünün taşıması gereken uygunluk işaretinin (E veya e), ilgili Regülasyonların ve/veya Yönetmeliklerin hükümlerine uygun olarak üründe bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

Regülasyonlar kapsamında denetimi yapılacak bütün ürünlerde marka adının ya da işaretinin ve E/e işaretinin bulunması zorunludur. Bu işaretler okunaklı, silinmeyecek biçimde ve aksi belirtilmedikçe ürün üzerinde olmalıdır. E/e işareti boyut itibariyle kontrol edilmeyecek olup, e işaretinin ürün üzerinde bulunması yeterli görülmektedir.

E işareti, bir daire içinde "E" harfi ve yanında tip onayını vermiş olan ülkeye mahsus işaret ile gösterilir. E işareti onay numarasıyla birlikte yazılmalıdır. Örnek E işareti aşağıda yer almaktadır.

Yukarıdaki aksam tip onayı işareti söz konusu parçanın 022439 onay numarası ile Hollanda’da (E4) onaylanmış olduğunu göstermektedir. Onay numarasının ilk iki rakamı (02) bu parçanın ilgili yönetmeliğin 2 numaralı değişiklik serisine göre onaylandığını belirtmektedir.

Onay numarası ve ek sembol daireye yakın yerleştirilmelidir Onay numarası ve ek semboller "E" nin üstünde veya altında veya bu işaretin sol veya sağında olabilmektedir. Onay numarasının rakamları "E" ile aynı tarafta ve doğrultuda olmalıdır. Herhangi bir karışıklığı önlemek amacıyla, Romen rakamlarının onay numaraları olarak kullanılmasından kaçınılmalıdır.

e işareti, bir dikdörtgen içinde "e" harfi ve yanında tip onayını vermiş olan ülkeye mahsus işaret ile gösterilir. Bu dikdörtgenin hemen yakınındaki bir yere, prototip için tamamlanmış onay sertifikasının numarasına tekabül eden tip onayı numarası yazılır. Örnek e işareti aşağıda yer almaktadır.

Yukarıdaki aksam tip onayı işareti söz konusu parçanın 2439 onay numarası ile Almanya’da (e1) onaylanmış olduğunu göstermektedir. İlk iki rakam (00) bu parçanın yönetmeliğin ilk versiyonuna göre onaylandığını göstermektedir.

3.4.2 Değerlendirme Esasları

• İthale konu ürünlerin; regülasyonların güncel, zorunlu veya alternatif olarak kabul edilen versiyonlarından belgeli olup olmadıkları açısından özellikle bir araştırma yapılmayacak ve ürünlerin belgeli olduklarının teyit edilmesi yeterli görülecektir.

• İthale konu ürünlerin (özellikle aydınlatma ürünlerinin) denetimde esas alınan ve GTİP karşılıklarında verilen regülasyonların bir veya birden fazlasının kapsamında olup olmamaları açısından özellikle bir araştırma yapılmayacak ve ürünlerin GTİP karşılığı herhangi bir regülasyondan belgeli olduklarının teyit edilmesi yeterli görülecektir. Ürünler üzerinde, ürünlerin birden fazla regülasyondan belgeli oldukları yönünde birden fazla tip onayı numarası görülmesi hâlinde, GTİP karşılığı regülasyonları ilgilendiren tüm işaretlemelere ilişkin tip onayı belgeleri başvuruda istenecektir.

• Regülasyonlardaki veya içeriklerindeki güncellemeler nedeniyle taşıma belgesinden sonra düzenlenmiş (uzatılmış, kapsamı genişletilmiş, tekrar düzenlenmiş, revize edilmiş vb.) tip onayı belgeleri ve ilgili olduğunda ekleri (rapor, üretici dokümanları vb.) denetimde kabul edilecektir.

3.5 Laboratuvar Test İşlemleri

Firmalar tarafından ilgili denetmenin TAREKS üzerinden bir belgeyi ilk kez talep ettiği tarihten başlamak üzere verilen 45 günlük ek süre dâhilinde uygun test raporu sunulamadığı ve firma tarafından test talebinde bulunulduğunda, başvuru kapsamında yer alan ürünlerin ilgili teknik mevzuatında belirtilen temel güvenlik şartlarını düzenleyen hükümleri bakımından ciddi risk ve tehlike oluşturduğu yönünde şüpheli özellikler göstermesi durumlarında veya TAREKS tarafından gerçekleştirilen risk analizi sonucunda söz konusu ürünler teste yönlendirilebilir.

Teste yönlendirilen başvurularda, kargo ve test masrafları ithalatçı tarafından karşılanması şartıyla denetmenlerce ürünlerden numune alınarak teste gönderilir. Denetimler söz konusu test sonucuna göre neticelendirilir. Alınan numunenin sonucu temsil ettiği bütün kalemler için geçerli olacaktır. Numune sayısının asgaride tutulması esastır. Alınacak numune sayıları ürünün teknik mevzuatına göre belirlenmekte olup, gerekli görüldüğü durumlarda ek numune alınabilmektedir.

Numune alma işlemleri esnasında Ek-1’de yer alan Fiziki Denetim ve Numune Alma Tutanağına gerekli bilgiler işlenerek bahse konu tutanak hem ilgili denetmen tarafından hem de firma yetkili temsilcisi tarafından imzalanacaktır. Bu aşamada temsilcinin vekâletnamesi kontrol edilecek, alınan numunelerin fotoğrafı denetim birimi tarafından çekilecektir. Denetim biriminde kalacak numune, numune kayıt defterine kaydedilecektir.

Şahit numuneler denetim birimince muhafaza edilir. Test sonuçlarına itiraz süresi 15 iş günüdür. İtiraz süresi sonunda numuneler, firma yetkili temsilcisine imza karşılığı elden teslim edilir. Test sonuçlarına itiraz edilmesi durumunda, şahit numuneler yeniden teste tabi tutulur. Söz konusu numunelerin testlerinin yurtiçinde yapılamadığı durumlarda, bahse konu ürünlerin yurtdışında test edilmesi talepleri denetim birimi tarafından Genel Müdürlüğümüze iletilir.

Sistem tarafından teste yönlendirilen ancak test imkânları, ürün özelliği veya ürün adedi sebepleriyle test edilemeyen dosyalarda sürecin test raporu incelemesi olarak devam etmesi gerekmekte olup karşılaşılan bu tarz durumların ilgili GTİP ve test edilememe gerekçesiyle birlikte ivedilikle Genel Müdürlüğümüze iletilmesi gerekmektedir.

İthalatçı firma ürünün teste gönderilmesini kabul etmezse firmanın yazılı beyanına istinaden başvuru “Ret: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılacaktır.

3.5.1 Muadil Ürünler

Çok sayıda kalemin teste yönlendirildiği başvurularda tüm modeller teste gönderilmez. Aynı başvuru içinde üreticisi, markası ve ürün özellikleri ortak olan ürünlerden bir tanesi referans model olarak seçilerek muadil ürünleri temsil etmek üzere teste gönderilir.

Bir başvurunun teste yönlendirilen bir kalemi ile muadil tutulabilecek modellere dair başvuru kalemleri sistem tarafından teste yönlendirilmemiş olsa dahi teste yönlendirilen başvuru kalemindeki modelin testi sonuçlanana kadar başvurular kapatılmaz.

Referans modelin testten geçmesi ve muadil tüm kalemlere ait uygun belgelerin (test rapor, AB Uygunluk Beyanı vb.) olması halinde söz konusu başvuru TAREKS üzerinden “Kabul: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır. Referans modelin testten kalması halinde ise firmanın sistem üzerinden 15 iş günü içerisinde test sonucuna itiraz hakkı vardır. Firma test sonucuna itiraz eder ve ürün, yalnızca uygunsuzluk verilen husus ile ilgili olarak yaptırılan ikinci testten geçerse ve muadil tüm kalemlere ait uygun belgelerin (test rapor, AB Uygunluk Beyanı vb.) olması halinde söz konusu başvuru TAREKS üzerinden “Kabul: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır.

Referans modelin testten kalması halinde, firma test sonucuna itiraz etmezse veya itiraz ettiği halde ürün ikinci testten de kalırsa, referans model “Ret: Test Sonucu” olarak sonuçlandırılmalıdır. Bu durumda, muadil tüm modellerin de teste gönderilmesi gerekmektedir. İthalatçı firma tarafından test yapılmadan olumsuz sonuçlandırılması istenilen başvurular verilecek dilekçeye istinaden “Ret: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır.

3.6 Başvuru İptal İşlemleri

İptal işlemi, yalnızca mevcut başvurunun incelenmesi aşamasında tespit edilen maddi hata veya hataların düzeltilerek başvurunun tekrarlanabilmesine imkân sağlayan bir işlemdir. Denetlemesi devam eden başvuruların iptali ancak denetmen tarafından yapılabilecektir.

Marka ve model bilgilerinin haricinde başvuru bilgilerinden bir veya birkaçının sisteme yanlış veya eksik kaydedilmiş olması durumunda, ilgili denetim birimi tarafından konuyu açıklayan bir mesaj iletilir ve başvuruya dair denetim işlemi son aşamaya kadar sürdürülür. Denetim sonucunda, ürünlerin ithalat denetiminden geçemeyeceği anlaşıldığında başvuru “Ret” ile, diğer durumlarda firmanın yaptığı hatayı düzeltmesini teminen “İptal: Denetmen İptali” ile sonuçlandırılır. Söz konusu maddi hatanın, denetmen notu olarak başvuruda kapatılırken belirtilmesi gerekmektedir. Marka ve modelin sehven sisteme yanlış beyan edilmesi durumlarında, ilgili denetim birimi ile görüşülerek gerekli düzenlemeler başvuru iptal edilmeden sistem üzerinden gerçekleştirilebilecektir.

Denetim birimi tarafından denetime tabi tutulan ürünlere ilişkin başvuruların, denetim işleminin tamamlanmasını müteakip maddi hatalar nedeniyle iptal edilmesi neticesinde aynı parti için TAREKS tarafından atanan denetim türüne göre denetim işlemleri yürütülmelidir.

Denetim devam ederken, denetim konusu ürünlerin başka bir firmaya devredilmesi talebi söz konusu olduğunda ilgili başvuruya ilişkin denetim işlemleri mevcut başvuru üzerinden yürütülür, başvuru muhteviyatı ürünlerin uygun olması halinde devir işlemini tevsik eden belgelerin sunulmasına müteakip devreden firma başvurusu “İptal: Denetmen İptali” ile sonuçlandırılacaktır. Devir işlemine ilişkin olası bir şüphe hâsıl olması durumunda, konunun Genel Müdürlüğümüze iletilmesi gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen hususlar dışında firmalar tarafından talep edilen iptal işlemleri kabul edilmeyecektir. Ürünlerin mahrece iade edilmesi ya da başka bir ülkeye transit edilmesi sebebiyle başvurunun iptal edilmesi talebi kabul edilmeyecektir. Ancak firmadan alınacak başvurunun ret olarak sonuçlandırılmasını belirten yazılı dilekçe ile başvuru ret olarak sonuçlandırılabilecektir.

3.7 Mükerrer Başvurular

Denetimi ret olarak sonuçlandırılmış başvuru konusu ürünlerin ithal edilebilmesi için ya da denetimi devam eden bir başvuru/başvuru kalemi konusu ürünler için denetimden kaçınmak amacıyla TAREKS üzerinden yeni bir başvuru yapılması/kalem açılması mükerrer başvuru olarak tabir edilir. Bu durum risk analizinin etkin ve doğru çalışmasını engellemektedir.

Mükerrer başvuru yapılmasının önüne geçilmesini teminen, başvuruya ilişkin bilgilerde maddi hata yapıldığı tespit edilen denetim başvurularına yönelik uygulama;

• Söz konusu başvurunun iptalinin gerektiğinin anlaşılmasını müteakip firma yetkililerinin ilgili denetim birimi tarafından derhal bilgilendirilmesi ve iptal işlemi denetim sürecinin ardından gerçekleştirilmesi,

• Bahse konu denetim mesajında ve firma yetkilisi ile irtibat kurulması halinde yapılacak görüşmede; iptal işleminin gerçekleştirildiği sistem üzerinden teyit edilmeden, iptal konusu ürünler için yeni bir başvuru yapılmaması gerektiği, aksi takdirde firmaya ve kullanıcıya müeyyide uygulanabileceği hususunun önemle hatırlatılması gerekmektedir.

Bu çerçevede, firmalarca mükerrer başvuru yapıldığının tespit edilmesi durumunda; denetimlerin doğrudan “Ret: Yanıltıcı İşlem” ile sonuçlandırılması ve konunun Genel Müdürlüğümüze iletilmesi gerekmektedir.

3.8 İlgilisince Düzenlenmeyen Belge

İthalat denetimi kapsamında sunulan belgenin doğruluğundan şüphe edilmesi durumunda, belgenin doğruluğu belgeyi düzenleyen kuruluşun internet sitesi üzerinden araştırılır. Bunun mümkün olmaması durumunda, belgeyi düzenleyen kuruluşla elektronik posta yoluyla temasa geçilir ve belgenin doğruluğu teyit edilir. Gelen iletide belgelerin sahte olduğu ya da doğru, geçerli veya tutarlı olmadığının belirtilmesi halinde söz konusu belge ilgilisince düzenlenmeyen olarak değerlendirilecektir. İlgili kuruluştan elektronik posta yoluyla istenen bilginin 20 gün içerisinde gönderilmemesi durumunda konu Genel Müdürlüğümüze iletilir.

TAREKS’e sunulan belgenin ilgilisince düzenlenmediğinin anlaşılması halinde, belgenin yenilenmesi talep edilmez. Söz konusu denetim doğrudan “Ret: İlgilisince Düzenlenmeyen Belge” olarak sonuçlandırılır konu Genel Müdürlüğümüze iletilir. Konuya ilişkin hem firmaya hem de kullanıcıya Tebliğ’in 13 üncü maddesine istinaden idari yaptırımlar uygulanacaktır.

Diğer taraftan,

• İlgili kuruluşun internet sitesinde belgenin aslı var ise bunun Genel Müdürlüğümüze iletilecek yazıda belirtilmesi,

• İlgili kuruluş ile elektronik posta yoluyla iletişime geçilirse, orijinal belgenin tamamı veya kapak sayfasının iletilmesi halinde Genel Müdürlüğümüze bildirilen yazı ekinde sunulması,

• Doğru belgenin veya kapak sayfasının edinilememesi halinde bu durumun Genel Müdürlüğümüze muhatap yazıda belirtilmesi,

gerekmektedir.

Başvuru kalemlerinden birisi hakkında sunulan bilgi ve belgelerde herhangi bir tahrifat yapıldığından veya doğruluğundan şüphe duyulan bir işlem yapıldığının anlaşılması durumunda, yalnızca şüphe duyulan kalem veya kalemler için yukarıda yer alan hükümlere istinaden işlem yapılır, diğer kalem veya kalemlerin denetimi ilgili teknik mevzuata göre tamamlanır.

3.9 Sistemi Yanıltıcı Girişimler

Risk analizinin doğru çalışmasını engellemeyi hedefleyen girişimler sistemi yanıltıcı işlem olarak değerlendirilmesi sebebiyle bu tip girişimlerin tespiti halinde ilgili başvurunun da “Ret: Yanıltıcı İşlem” olarak sonuçlandırılması gerekmektedir.

4. DENETİMİN SONUÇLANDIRILMASI

4.1. Koşullu Kabul ile Sonuçlanacak Başvurular

4.1.1 Koşullu Kabul: Tali Eksiklik

Teknik mevzuatında aksi belirtilmedikçe, ürün beraberinde sunulması gereken üründe/ambalajında bulunması gereken ithalatçı bilgisinin tespit edilememesi durumunda; söz konusu eksikliklerin giderilip giderilmediğinin piyasa gözetimi ve denetimi uygulamalarında tespit edilebilmesini teminen başvuru “Koşullu Kabul-Tali Eksiklik: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır.

4.1.2 Koşullu Kabul: İleri İşlem

10/7/2021 tarihli ve 31537 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Çerçeve Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendi uyarınca; ilgili teknik mevzuatta aksi belirtilmedikçe, imalatçı tarafından montaj, paketleme, işleme veya etiketleme gibi ileri bir işlemi gerçekleştirmek amacıyla diğer bir imalatçıdan alınan veya imalatçının yurt dışında olması halinde imalatçı tarafından ithal edilen ürünler piyasaya arz edilmiş olarak değerlendirilmez. Mezkûr maddeye istinaden “piyasaya arz edilmiş olarak değerlendirilmemesi halinde” başvurular ileri işlem uygulaması kapsamında değerlendirilebilir.

Başvurunun ileri işlem olarak değerlendirilmesi için ithalatı gerçekleştiren firmanın imalatçı olması gerekmektedir. Bu itibarla, firmalar tarafından yapılan ileri işlem taleplerinin uygun görülebilmesi için firmalardan imalatçı olduklarının ispatı amacıyla kapasite raporu, sanayi sicil belgesi, varsa üretime ve nihai ürünlere ilişkin tanıtıcı belgelerin istenmesi ve bu belgelerin incelenerek firmaların üretici olduklarının tevsik edilmesi gerekmektedir. İthalatçı firmadan, imalatçı olduğunu gösteren kapasite raporu ile ürüne yapılacak işlemleri açıklayan ve ilgili teknik mevzuatına uygun nihai ürünlerin piyasaya arz edileceğini belirten Ek-3’te bir örneği bulunan taahhütnamenin sunulması istenir.

Bir denetim işleminin ileri işlem olarak sonuçlandırılabilmesi için imalatçı firmanın ilgili nihai ürünü üretip üretmediğinin kapasite raporundan doğrulanması gerekmektedir.

Ancak, ileri işlemin ithalatçı firma dışında farklı bir imalatçı tarafından gerçekleştirilecek olması halinde ise imalatçı firma adına düzenlenmiş kapasite raporu ile ithalatçı ve imalatçı firma arasında düzenlenen üretim sözleşmesinin sunulması ve yukarıda belirtilen gereksinimlerin karşılaması gerekmektedir.

İleri işleme tabi tutulacak yarı mamul niteliğindeki ürünler, TAREKS tarafından doğrudan teste yönlendirilmese bile ürüne ait teknik mevzuatı doğrultusunda ürünün, yapı ve özellikleri itibariyle imkân sağladığı ölçüde uygun ve güvenli olduğunu gösterecek şekilde teste gönderilmesi gerekmektedir. Nihai ürün niteliğinde olan ve sadece paketleme işlemine tabi ürünlerde başvuru TAREKS tarafından doğrudan teste yönlendirilmese bile teknik mevzuatının gerektirdiği tüm testlere tam ve eksiksiz bir şekilde tabi tutulacaktır.

Ayrıca, ürün beraberinde gelen adaptörler ve şarj cihazlarına ilişkin ileri işlem talepleri uygun görülmeyecektir.

4.1.3 Koşullu Kabul: Teknik Problem

Firma yetkilisi tarafından yapılan TAREKS başvurusu kapsamı ürünler için; denetmence yapılan inceleme neticesinde gümrüklerde numune alımı, test numunesi hazırlanması, numunenin sevki veya bazı ürünlerde testlerin montajdan sonra yapılmasının gerekmesi durumlarında, firma yetkilisi tarafından Tebliğin Ek-3’ünde yer alan taahhütname sisteme yüklenir. Yüklenen bu taahhütnamenin denetmen tarafından incelenerek uygun bulunması halinde başvuru “Koşullu Kabul-Teknik Problem: Denetleme Sonucu” ile sonuçlandırılır.

İthalatçı tarafından söz konusu ürünlerin taahhütname kapsamında ithalatını gerçekleştirmesini müteakip, TSE tarafından ithalata konu ürünlerden bilahare numune alınarak gerekli test ve deney işlemleri yapılır. Yapılan test ve deneyin olumlu sonuçlanması halinde ithalatçı firmaya sonuç bir mesajla bildirilir. Test ve deneylerin olumsuz çıkması halinde ise, firma başvurusuna ait tüm belgeler olumsuz test raporları ile birlikte derhal Bakanlığa yazı ekinde gönderilir.

4.2 Ret ile Sonuçlandırılacak Başvurular

Denetim sonucunda ilgili mevzuata aykırılık tespit edilmesi durumunda başvuru “Ret: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır. Uygunsuzluk sebebinin ayrıntılı şekilde denetmen notu olarak başvuruya yazılması ve ayrıca Ek-9’da yer alan mesajla kullanıcıya iletilmesi gerekmektedir. Keyfiyet ret sebebini içeren bir yazıyla gümrük idaresine bildirilir ve söz konusu ürünün ithalatına gümrük idarelerince izin verilmez.

İthalatçı firmanın ürünlerin test ettirilmesini kabul etmeyip dilekçe ile uygunsuzluk talep etmesi halinde başvuru “Ret: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılacaktır.

TAREKS başvurularında firmaların tek bir kalem içerisine birden fazla ürün bilgisini (marka-model-miktar vb.) toplu olarak girmiş olmaları ve başvuru kaleminde ret olarak sonuçlandırılacak ürünler ile ithaline izin verilebilecek ürünler olduğunun anlaşılması hâlinde, uygun bulunan ürünler için yeniden TAREKS başvurusu yapılması sağlanır ve mevcut başvuru “Ret: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır. Yalnızca uygun bulunan ürünler için yeniden TAREKS başvurusu yapılabilir. Uygunsuzluğu tespit edilen ürünlerin mahrecine iade, doğrudan ya da serbest bölge üzerinden üçüncü bir ülkeye transit, ihraç kaydıyla satış ya da masrafları sahibince karşılanmak koşuluyla imha suretiyle tasfiye edilmek üzere bulunduğu gümrük idaresine terk edildiğinin belgelenmesi ve ilgili denetim birimine sunulması gerekmektedir. Uygunsuz ürünler için yeniden başvuru yapıldığının anlaşılması hâlinde, ilgili ürünler açısından mükerrer başvuru esaslarına göre işlem yapılacaktır.

TAREKS üzerinden fiili denetime yönlendirilen ve denetim süreci devam eden başvurularda, uygunsuz TPS numarası kullanımı, izinsiz transit ticaret gibi yasal olmayan yollarla denetimden kaçınıldığının tespiti halinde başvuru konusu ürünlerin gümrüklerde bulunmaması ve bu kaçınma eylemleri dikkate alınarak ilgili başvurunun “Ret: Denetleme Sonucu” şeklinde sonuçlandırılması ve konu hakkında Genel Müdürlüğümüzün ivedilikle bilgilendirilmesi gerekmektedir.

Siparişin eksik gelmesi, ürünlerin gümrüklü sahaya henüz ulaşmamış olması gibi gerekçelerle ürünlerin denetim esnasında gümrüklü sahada bulunmadığının tespit edilmesi durumunda, ürünlere ilişkin herhangi bir tespit veya inceleme yapılamamış olması nedeniyle ilgili başvuru kalemi “Ret: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılması gerekmektedir.

4.3 Uygunluk Denetim Sonuçları

| Denetim Sonucu | Açıklama 1) | Kabul: Denetleme Sonucu | Fiili denetim sonucunda ilgili teknik mevzuata aykırılık tespit edilmemesi durumunda başvuru “Kabul: Denetleme Sonucu” ile sonuçlandırılır. 2) | Kapsam Dışı: Denetleme Sonucu | Ürünlerin ilgili teknik mevzuat kapsamında olmaması ve/veya GTİP karşılığı ifade bakımından denetlenmesi hedeflenen ürünlerden olmadığının tespiti hâlinde başvuru “Kapsam Dışı: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır. 3) | Koşullu Kabul-Tali Eksiklik: Denetleme Sonucu | Denetim esnasında tespit edilen eksikliklerin ithalat işlemlerinin tamamlanmasından hemen sonra ve her halükârda piyasaya arzından önce giderilmesini teminen başvurular “Koşullu Kabul-Tali Eksiklik: Denetleme Sonucu” ile sonuçlandırılır. 4) | Koşullu Kabul-İleri İşlem: Denetleme Sonucu | İleri işleme tabi tutulması öngörülen yarı mamul niteliğindeki ürünlerin piyasaya arzından sonra nihai ürün haline getirilmesi amacıyla gerekli belgelerin temin edildiği başvurular “Koşullu Kabul-İleri İşlem: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır. 5) | Koşullu Kabul-Uyarı: Denetleme Sonucu | CE işaretinin boyutuna ilişkin aykırılıklar veya asli nitelikte olmayan işaretleme eksiklikleri bulunması hâlinde, başka bir uygunsuzluk olmaması kaydıyla başvuru “Koşullu Kabul-Uyarı: Denetleme Sonucu” ile sonuçlandırılır. 6) | Ret: Denetleme Sonucu | Denetim sonucunda ilgili mevzuata aykırılık tespit edilmesi durumunda başvuru “Ret: Denetleme Sonucu” olarak sonuçlandırılır 7) | Ret: Belge Eksikliği | Denetim esnasında verilen süre zarfında talep edilen belgelerin sunulmaması durumunda denetim “Ret: Belge Eksikliği” ile sonuçlandırılır. 8) | Ret: İşaretleme Eksikliği | İlgili mevzuat kapsamında gerekli bulunan uygunluk işaretlerinin ürünün üzerinde bulunmaması durumunda başvuru “Ret: İşaretleme Eksikliği” olarak sonuçlandırılır. 9) | Ret: Test Sonucu | Denetimler esnasında teste gönderilen ve test sonucu olumsuz çıkan başvurular “Ret: Test Sonucu” ile sonuçlandırılır. 10) | Ret: İlgilisince Düzenlenmeyen Belge | Yapılan denetimlerde, ilgilisince düzenlenmeyen belge yüklendiği tespit edilen başvurular “Ret: İlgilisince Düzenlenmeyen Belge” olarak sonuçlandırılır. 11) | Ret: Yanıltıcı İşlem | Mükerrer işlem yapıldığının saptanması durumunda söz konusu mükerrer başvuru “Ret: Yanıltıcı İşlem” olarak sonuçlandırılır. 12) | İptal: Denetmen İptali | Herhangi bir uygunsuzluğu bulunmayan ancak firma tarafından sehven beyan edilen bilgilerin düzetilmesi gereken başvurular “İptal: Denetmen İptali” ile sonuçlandırılır.

4.4 Denetim Sonuçlarına İtiraz

Belgelerin zamanında sunulamaması nedeniyle ret ile sonuçlandırılan veya firmanın denetmen tarafından denetimin sehven ret ile sonuçlandırıldığı (işaret, marka, model vb. olmasına rağmen görülmemiş olma ihtimali veya kapsam dışı talebi) iddiası ile itiraz ettiği başvurular kapsamında yeniden denetime açma işlemi uygulanabilmektedir. Bu çerçevede firmalar ret ile sonuçlandırılan başvurularda TAREKS üzerinde yer alan itiraz butonu yoluyla denetim sonucuna yalnızca bir seferlik olmak üzere 1 yıl içinde itiraz edebilirler. Test sonuçlarına itiraz süresi ise 15 iş günüdür.

Yeniden denetime açılan başvurular kapsamında 45 gün ek süre verilmeyecek, ithalatçının eksik olan belge, itiraz dilekçesi, talep edilmesi halinde teknik dosya ve diğer yükümlülüklerini ivedilikle sunması istenecektir. Firmalar, “Ret: İlgilisince Düzenlenmeyen Belge” ve “Ret: Yanıltıcı İşlem” sonuçlu başvurulara hiçbir şekilde itiraz edemeyecektir. Bununla birlikte, “Ret: Belge Eksikliği” sonuçlu başvurularda eksik belgelerin; “Ret: İşaretleme Eksikliği” sonuçlu başvurularda eksik olan işaretlemenin yerini belirten resim, tasarım, şema vb. dokümanların, itiraz dilekçesi ve diğer belgelerin; “Ret: Test Sonucu” ile kapatılan başvurularda ise yeniden test talep dilekçesinin ve tüm durumlarda denetmen tarafından istenen ek dokümantasyonun en fazla 15 iş günü içerisinde sisteme yüklenmesi gerekmektedir. Bu süre zarfında yükümlülüklerini yerine getirmeyen firmaların başvuruları tekrar aynı ret ile sonuçlandırılacak ve sistem üzerinden tekrar itiraz edilmesine izin verilmeyecektir.

1 yıl içerisinde sistem üzerinden itiraz edilmesine karşın başvurunun tekrar ret olarak sonuçlandırılması durumunda firma tarafından eksikliklerin giderilebilmesini teminen başvurunun yeniden denetime açılması talebi bir defaya mahsus olmak üzere Genel Müdürlükçe değerlendirilebilir. Yeniden denetime açılan başvurular kapsamında 45 gün ek süre verilmeyecek, ithalatçının eksik olan belgesini 15 iş günü içerisinde sunması istenecektir.

4.5 Uygunsuz Bulunan Ürünlere İlişkin Transit Talepleri

Yapılan denetimler sonucunda “Ret” ile sonuçlanan başvuru kapsamındaki ürünlerin firmalarca transit edilmek istenmesi halinde, söz konusu taleplerin Gümrük Yönetmeliğinin 181 inci maddesinin dördüncü fıkrasının (ç) bendi uyarınca Genel Müdürlüğümüzün uygun görüşünün alınması gerekmektedir. Bu durumdaki firmaların Genel Müdürlüğümüze yazılı olarak başvurmaları; başvurularında ürünün transit olarak gönderileceği ülkeyi bildirmeleri, ürünün ilgili ülke mevzuatına uygun olduğunu beyan etmeleri, TAREKS “Yardım” sekmesinde yer alan “Transit İzni” başlığına uygun olarak Ek-10’da yer alan belgeleri eksiksiz doldurmaları gerekmektedir. Ürünlerin mahrece iade edilmesi durumunda Genel Müdürlüğümüzün uygun görüşünün alınmasına gerek bulunmamaktadır.

Transit ticarete konu edilmek istenen uygunsuz ürünlerin tamamı veya partinin bölünmesi suretiyle ilgili firma ve/veya farklı firmalar adına ülkemiz piyasasına arz edilmeye çalışılarak denetime konu olmaları ihtimaline karşı yapılacak işlemlerde azami hassasiyet gösterilmesi ve şüphe duyulan başvurular hakkında Genel Müdürlüğümüze ivedilikle bilgi verilmesi gerekmektedir.

İzinsiz transit ticaret gibi yasal olmayan yollarla denetimden kaçınıldığının tespiti halinde başvuru konusu ürünlerin gümrüklerde bulunmaması ve bu kaçınma eylemleri dikkate alınarak ilgili başvuru “Ret: Denetleme Sonucu” şeklinde sonuçlandırılacaktır.

5. ÜRÜNLERE İLİŞKİN MÜNFERİT ESASLAR

5.1. Lastiklerin Etiketlenmesi (AB/2020/740) Lastiklerin Yakıt Verimliliği ve Diğer Parametreler ile İlgili Etiketlenmesi Hakkında Yönetmelik (AB/2020/740) kapsamında gerekli etiketlemeleri (enerji etiketi vb.) içermediği tespit edilen lastik cinsi ürünlere ilişkin denetimler, üründe başkaca bir uygunsuzluk bulunmaması kaydıyla 01.03.2026 tarihine kadar "Koşullu Kabul: Tali Eksiklik" ile sonuçlandırılır.

5.2. Lastiklerde Teknik Problem Uygulaması (Balık İstifi Taşıma) "Lastik" cinsi ürünlerin konteyner içerisinde "balık istifi (örgü)" şeklinde taşınması ve bu sebeple otobüs, kamyon ve iş makinesi lastiklerinin gümrük sahasına indirilerek incelenmesinin mümkün olmadığının tespit edilmesi durumunda "Teknik Problem" uygulaması işletilir.

• Bu durumda, ithalatçının "Araç Parçalarının İthalat Denetimi Teknik Problem Taahhütnamesi"ni sisteme yüklemesi gerekmektedir.

• Başvuru "Şartlı Kabul-Teknik Problem" olarak sonuçlandırılır ve ürünlerin fiziki muayene ve tespit işlemleri, ithalat işlemi tamamlandıktan sonra firmanın deposunda veya belirteceği uygun alanda gerçekleştirilir.

5.3. Fren Aksamları ve Balataları (BM/AEK R-90) BM/AEK R-90 regülasyonu kapsamındaki fren balatası cinsi ürünlerin denetiminde aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

• Fren diskleri, kampanaları, bağlantı elemanları ve benzeri ekipmanlara yönelik denetim işlemleri "Kapsam Dışı" olarak değerlendirilir.

• Fren balatalarında, ürün üzerindeki "Fren balatasının marka ve tipi" (Make and type of brake lining) bilgisinin, sunulan Tip Onay Belgesi'nde geçen ifadeyle aynı olması gerekmektedir.

• Bu ifadenin birebir eşleşmesi durumunda, ürün üzerinde ayrıca ticari marka (Trade mark) aranmaz; onay işareti, üretim tarihi (en az ay/yıl) veya parti numarası ile tip bilgilerinin eşleşmesi yeterli görülür.

5.4. Üretim Girdisi Muafiyeti Sanayicilerin ürettikleri ürünlerin bünyesinde girdi olarak kullanacakları ürünler için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı İl Müdürlüklerinden alınan "Üretim Girdisi Muafiyet Belgesi" sunulmalıdır. Bu belgeye istinaden yapılan başvurularda TAREKS üzerinden mutlaka "Üretim Girdisi" muafiyeti seçeneği işaretlenmelidir. Muafiyet seçilmeden yapılan başvurular işleme alınmaz ve iptal edilir.

5.5. Koruyucu Kasklar ve Vizörler Motosiklet ve araç kaskları ile bunların vizörlerine ilişkin denetimlerde:

• Vizörler: Kask üzerinde yer alan veya yedek parça olarak gelen vizörlerde "E" işareti ve onay numarasının bulunması zorunludur. Bu işaretlerin vizör üzerinde yer almaması durumunda denetim "Ret" ile sonuçlandırılır. Vizör üzerinde marka/model bilgisi olmasa dahi, E işareti ve onay numarasının belgeyle uyuşması durumunda başvuru "Koşullu Kabul-Tali Eksiklik" olarak değerlendirilir.

• GTİP Ayrımı (6506.10): 6506.10.10.20.00 ve 6506.10.80.20.00 GTİP'li ürünlerde; ürün "Kişisel Koruyucu Donanım" (bisiklet kaskı, endüstriyel kask vb.) niteliğinde ise 11 sayılı ÜGD Tebliği; "Motosiklet veya Araç Kaskı" niteliğinde ise 25 sayılı ÜGD Tebliği seçilerek başvuru yapılmalıdır. Yanlış Tebliğ seçimi yapıldığı tespit edilirse başvuru "Kapsam Dışı" olarak değil, iptal edilerek ret prosedürü uygulanır.

5.6. Tip Onay Belgesi ve Menşe Uyumu Sunulan Tip Onay Belgelerinin (E veya e işareti), ürün üzerindeki işaretlemelerle uyumlu olması esastır. Ürün üzerinde yer alan tip onayı numarası ile sunulan belgedeki tip onayı numarasının birebir uyumlu olması durumunda; belgedeki üretim yeri bilgisi ile ürün üzerindeki menşe bilgisinin farklı olması uygunsuzluk olarak değerlendirilmez ve illiyet bağı kurulmuş sayılır. Tip Onay Belgeleri İngilizce düzenlenmişse Türkçe tercüme istenmeyebilir; ancak diğer dillerde ise yeminli tercüman, noter veya konsolosluk onaylı tercüme sunulmalıdır.

6. EKLER

EKLER