KolayuyumGiriş yap

72/1 Ülkemizde Görevli Diplomatik Misyon Mensuplarının Bağışıklık ve Ayrıcalıkları Hakkında Genelge

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.

Konu : Ülkemizde Görevli Diplomatik Misyon Mensuplarının Bağışıklık ve Ayrıcalıkları

GENELGE NO

72/1

Ülkemizde Görevli Diplomatik Misyon Mensuplarının Bağışıklık ve Ayrıcalıklarına ilişkin 01/01/2006 tarihli ve 72 sayılı Genelgemizin Sözleşmeye taraf olan devletler ve uygulamada karşılaşılan sorunlar açısından güncellenmesine ihtiyaç duyulmuştur.

(1) Uluslararası Hukukun temel konusunu oluşturan devletler ile uluslararası kurum ve kuruluşların birbirleriyle olan ilişkileri, esas olarak diplomatik misyon mensubu sayılan kişilerce yürütülmektedir. Bu bakımdan her devlette yabancı diplomatlara diğer kişilerden farklı olarak bazı ayrıcalık ve bağışıklıklar tanınmaktadır. Uzun yıllar milletlerarası teamül hukukunun yazısız kuralları ile yürütülen bu ilişkiler, 20’nci yüzyılın ikinci yarısında Birleşmiş Milletler bünyesinde yapılan çalışmalar sonucu çok taraflı iki sözleşme ile düzenlenmiştir.

(2) “Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi” Devletimiz tarafından imzalanmasını müteakip, 04/09/1984 tarih ve 3042 sayılı Kanun ile onaylanmış olup, metni 24/12/1984 tarih ve 18615 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

(3) Anılan Sözleşmeye Devletimiz 06/03/1985 tarihinde taraf olmuştur. Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesine hâlen taraf olan devletlerin listesi Ek (l)'de yer almaktadır.

(4) “Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi” ise, Devletimizce 20/05/1975 tarih ve 1901 sayılı Kanun ile onaylanmış ve metni 21/12/1984 tarih ve 18615 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anılan Sözleşmeye Devletimiz 19/02/1976 tarihinden itibaren taraf bulunmaktadır. Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesine hâlen taraf olan devletlerin listesi Ek (2)'de yer almaktadır.

(5) “Birleşmiş Milletlerin Ayrıcalık ve Muafiyetlerine Dair Sözleşme”nin ise, 16/03/1950 tarih ve 5598 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunmuş ve 21/03/1950 gün ve 7462 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı tarihte tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözleşmeye hâlen taraf olan devletlerin listesi Ek (3)'te yer almaktadır.

(6) “Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi''nin 1'inci maddesinde “diplomatik ajan”ın misyon şefi ve misyonun diplomatik kadrosunun bir üyesi olarak tanımı yapılmış olup, kişisel dokunulmazlığı düzenleyen 29’uncu maddesi ise; “Diplomatik ajanın şahsî dokunulmazlığı vardır. Hiçbir şekilde tutuklanamaz veya gözaltına alınamaz. Kabul eden Devlet, diplomatik ajana gereken saygıyı göstermek ve şahsına, özgürlüğüne ve onuruna yönelik herhangi bir saldırıyı önlemek için uygun tüm önlemleri alacaktır” hükmünü içermekte olup, 31'inci madde ise, diplomatik ajanın kabul eden Devletin (Türkiye’nin) cezaî yargısından bağışıklığı olduğunu açıklamaktadır,

(7) “Birleşmiş Milletlerin Ayrıcalık ve Muafiyetlerine Dair Sözleşme”nin 2’nci maddesinde, Birleşmiş Milletler Kurulu, malları ve alacakları, bulundukları yer neresi ve elinde tutan kim olursa olsun, Kurulun açıkça vazgeçtiği hususi haller müstesna olmak üzere, adli muafiyetten faydalanırlar. Bununla beraber şurası mukarrerdir ki, bu feragat yürütme tedbirlerine şâmil olmayacaktır” hükmünü içermektedir.

(8) “Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi”nin 1 'inci maddesinde, “konsolosluk memuru”nun, konsolosluk şefi dahil olmak üzere, konsolosluk görevini yerine getirmek için bu sıfatla görevlendirilen kişi, “konsolosluk hizmetlisinin ise, bir konsolosluğun idarî ve teknik hizmetlerinde istihdam edilen kişi şeklinde tanımları yapılmıştır,

(9) Sözleşmenin “Kişisel Dokunulmazlığı" düzenleyen 41'inci maddesinde aynen;

“1-Konsolosluk memurlarının tutuklanmaları veya gözaltına alınmaları, ancak, ağır bir suç halinde ve yetkili adli makamının kararı ile olur.

2- Bu maddenin 1'inci fıkrasında öngörülen hal saklı kalmak üzere kesinleşmiş adli bir kararın uygulanması dışında, konsolosluk memurları hapsedilemez ve herhangi bir şekilde kişisel hürriyetleri kısıtlamaya tabi tutulamaz.

3- Aleyhine cezaî bir dava ikâme edilen konsolosluk memuru yetkili makamlarının önüne çıkmak zorundadır. Bununla beraber dava, konsolosluk memurunun resmî durumu icabı kendisine gösterilmesi gereken saygı ile bu maddenin Dinci fıkrasında öngörülen hal hariç olmak üzere konsolosluk işlemlerinin yerine getirilmesini en az etkileyecek biçimde yürütülecektir. Bu maddenin 1 ’inci fıkrasında zikredilen hallerde, bir konsolosluk memurunun gözaltına alınması kaçınılmaz olduğu takdirde, aleyhine ikame edilecek dava en kısa zamanda açılmalıdır.”

Denilmektedir.

(10) Sözleşmenin yargı bağışıklığını düzenleyen 43’üncü maddesinin Dinci fıkrası ise; “Konsolosluk memurları ve konsolosluk hizmetlileri, resmî görevlerinin yerine getirilmesi sırasında işledikleri fiillerden dolayı kabul eden Devlet'in adli ve idarî makamlarının yargısına tabi değildirler” hükmünü getirmektedir.

(11) Diplomatik ayrıcalık ve vergi bağışıklığından yararlanan diplomasi memur ve mensupları Dışişleri Bakanlığının 01/11/1931 tarih ve 21592-618 sayılı yazıları üzerine, Bakanlar Kurulunun 09/12/1931 tarihli kararıyla kabul edilen listede yararlandıkları ayrıcalık ve bağışıklıklara göre sınıflandırılmış bulunmaktadır. Dışişleri Bakanlığı Protokol Genel Müdürlüğü halen, bu sınıflandırmaya göre yabancı misyon mensuplarına kimlik kartı vermektedir. Buna göre, büyükelçi, elçiler, maslahatgüzar, elçilik müsteşarı, elçilik kâtipleri, elçilik ataşeleri, askerî ataşeleri ve bunların yardımcıları birinci sınıfı oluşturmaktadırlar. Bu sınıf mensuplarının eşleri ve beraber oturan çocukları ve diğer aile efradı ise, ikinci sınıfı oluşturmakta ve bunlar da diplomatik ayrıcalık ve bağışıklıktan tam olarak yararlanmaktadırlar. Üçüncü sınıf personel ise, elçiliğin İdarî ve teknik personelinden oluşmaktadır. Bunlar; elçilik doktoru, elçilik hukuk müşavirleri, kançılarya memurları olup, mensup oldukları “Gönderen Devlet” uyruğundan memur sıfatıyla bu göreve atanmaları, tek ve asıl görevlerinin de sefaret hizmeti olması gerekmektedir. Bu memurların eşleri, birlikte oturdukları çocukları ve diğer aile mensupları ise dördüncü sınıfı oluşturmaktadır. Diğer elçilik mensupları ve kabul eden Devlet (Türkiye) vatandaşı olup, elçiliklerde kavas, bahçıvan, ahçı, garson, şoför gibi çalışanlar diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan istifade edememektedirler.

(12) 1931 tarihli Kararnameye göre; birinci ve ikinci sınıfa mensup kimselere “diplomatik kart”, üçüncü ve dördüncü sınıf mensuplarına ise, “elçilik mensubu kartı” verilmektedir.

Dışişleri Bakanlığının 15/04/2005 tarih ve 377.00/2005/PDGY/158412 sayılı yazıları ile Ülkemizde bulunan yabancı ülke diplomat ve konsolosların kimlik kartları ile ilgili olarak hamillerinin hangi ayrıcalık ve bağışıklardan yararlanacakları açıklığa kavuşturulmuştur.

Buna göre:

Diplomatik Misyonlar için kartın ön yüzünün arka planında “CD” harfleri bulunmaktadır:

1'inci Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Büyükelçiliklerdeki diplomatik ajan statüsünde görev yapan personel ile 18 yaşından küçük aile bireylerine düzenlenecek kimlik kartı olup, rengi kırmızıdır. Kart sahibinin kişisel dokunulmazlığı vardır ve cezaî, medenî ve idarî yargı bağışıklığından faydalanır.

II'nci Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Büyükelçiliklerde İdarî veya teknik personel statüsünde görev yapan personel ile 18 yaşından küçük aile bireylerine düzenlenecek kimlik kartı olup, rengi yeşildir. Kartın sahibinin kişisel dokunulmazlığı vardır ve cezaî yargıdan muaftır. Medenî ve İdarî yargı muafiyeti resmî sıfatla yaptığı eylem ve işlemlerle sınırlıdır.

III'üncü Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Büyükelçiliklerde hizmet personeli statüsünde görev yapan personel ile 18 yaşından küçük aile bireylerine düzenlenecek olan kimlik kartı olup rengi kahverengidir. Kartın sahibi, sadece resmî sıfatıyla yaptığı eylem ve işlemlerden dolayı yargı bağışıklığından faydalanır.

IV’üncü Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Büyükelçiliklerde görevli olup, herhangi bir ayrıcalık ve bağışıklıktan yararlanmayan personel ile aile bireylerine düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi açık mavidir.

b) Konsüler Misyonlar için kartın ön yüzünün arka planında “CC” harfleri bulunmaktadır:

I'inci Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Başkonsolosluklarda, konsüler statüde görev yapan personele düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi laciverttir. Kartın sahibinin kısıtlı kişisel dokunulmazlığı vardır. Ağır suç işlemesi halinde ve mahkeme kararıyla tutuklanabilir. Yargı bağışıklığı resmî sıfatıyla yaptığı eylem ve işlemler dışında geçersizdir.

II'nci Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Başkonsolosluklarda İdarî veya teknik personel statüsünde görev yapan personele düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi turuncudur. Kartın sahibi, resmî sıfatıyla yaptığı eylem ve işlemler dolayısıyla yargı bağışıklığından faydalanır. Kişisel dokunulmazlığı yoktur.

III'üncü Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Başkonsolosluklarda görevli memurların eş ve 18 yaşından küçük çocukları için düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi sarıdır. Kartın sahibi konsolosluk aile bireyi olup, kişisel dokunulmazlığı ve yargı bağışıklığı bulunmamaktadır.

IV’üncü Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Başkonsolosluklarda görevli olup, herhangi bir ayrıcalık ve bağışıklıktan yararlanmayan personel ile aile bireylerine düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi açık mavidir.

(13) “Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin 26'ncı maddesi ile “Konsolosluk İlişkileri Hakkındaki Viyana Sözleşmesi"nin 34’üncü maddesi, diplomatik misyon mensuplarına kabul eden Devlet (Türkiye) tarafından seyahat serbestisi tanımaktadır. Bu nedenle, diplomatik misyon mensuplarının her zaman için bir suç işlemeleri mümkündür.

(14) Böyle bir durum ile karşılaşılması halinde;

a) Cumhuriyet başsavcı ve savcılarının soruşturmayı re’sen yapmaları, kolluk kuvvetlerine bırakmamaları,

b) Tüm kanıtların süratle toplanması, bilirkişi incelemesi ve keşif gerektiren hususlar var ise acilen yerine getirilmesi,

c) Diplomatik misyon mensubu olduğunu iddia eden şüpheliden diplomatik kartı veya elçilik mensubu kartının talep edilmesi,

d) Kart ibrazı halinde, fotokopisinin çekilip onaylandıktan sonra aslının iade edilmesi,

e) Şüphelinin savunmasının kesinlikle alınmaması,

Gerekmektedir.

(15) Bu işlemlerden sonra suçun türünü, işleniş şeklini, nerede, ne zaman ve kime karşı işlendiğini belirten yazı ile şüphelinin kartının fotokopisi ivedi olarak Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüne faksla (0 312 425 02 90) iletilmelidir. Bu istem üzerine, diplomatik misyon mensubu olduğunu beyan eden şüphelinin diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan yararlanıp yararlanmadığı hususu Bakanlığımızca Dışişleri Bakanlığından sorularak, sonucu ivedilikle ilgili Cumhuriyet başsavcılığına bildirilecektir. Dışişleri Bakanlığından alınacak cevaba göre, şüpheli, diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan yararlanmıyor ise, soruşturmaya devam edilerek kanuni gereğinin bu çerçevede değerlendirilmesi; şüphelinin diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan yararlanıyor olması halinde ise, yukarıda belirtilen Sözleşmenin ilgili maddelerine de atıfta bulunularak düzenlenecek fezlekeye rapten, soruşturma evrakının Bakanlığımıza gönderilmesi ve keyfiyetin soruşturma defterine şerh verilerek kaydının kapatılması icap etmektedir.

(16) Diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan yararlanan diplomatik misyon mensubu hakkındaki soruşturma evrakı diplomatik kanaldan “Gönderen Devlet” yetkili makamlarına iletilerek vatandaşlık bağı ile bağlı olduğu Ülkelerin yargı organlarınca gereğinin takdir ve ifası sağlanmış olacaktır.

(17) Dışişleri Bakanlığının 11/03/2005 tarih ve 377.00/2005/PDGY/l 04462 sayılı yazıları ile uluslararası kuruluş temsilciliklerinin statüsü ile ilgili olarak;

-Görevleri gereği ve yetki sınırları içindeki eylemlerinden dolayı yargı bağışıklığından yararlanacak uluslararası kuruluş Türkiye temsilcisi ve yardımcısına lacivert renkte I. Sınıf kimlik kartı,

-Yargı bağışıklığından yararlanmayan temsilcilikte görevli İdarî veya teknik personele turuncu renkte II'inci Sınıf kimlik kartı,

-Yargı bağışıklığından yararlanmayan, uluslararası personelin aile bireylerinden eş ve onsekiz yaşın altındaki çocuklara sarı renkte III'üncü Sınıf kimlik kartı,

-Herhangi bir ayrıcalık ve bağışıklığı bulunmayan temsilcilik mensuplarına açık mavi renkte IV. Sınıf kimlik kartı,

Düzenleneceği bildirilmiştir.

(18) İş bu Genelge ile Ülkemizde Görevli Diplomatik Misyon Mensuplarının Bağışıklık ve Ayrıcalıklarına ilişkin 01/01/2006 tarihli ve 72 sayılı Genelge yürürlükten kaldırılmıştır.

(19) Bu Genelgenin ekleri, Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından ihtiyaç duyulduğunda güncellenerek www.uhdigm.adalet.gov.tr web adresinde yayımlanacaktır.

Bilgi edinilmesini ve Ülkemizde görevli diplomatik misyon mensupları ile ilgili konularda bu Genelge esaslarına uygun olarak yürütülmesinde özen gösterilmesini rica ederim.

Ekler