40 Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocukların Teknoloji Bağımlılığından Korunmasına İlişkin Yönerge
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Madde 1 – Amaç
(1) Bu Yönergenin amacı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatının çocukların teknoloji bağımlılığından korunmasına yönelik görev ve sorumluluklarını belirlemek, yürütülecek çalışmaların usul ve esaslarını düzenlemektir.
Madde 2 – Kapsam
(1) Bu Yönerge, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatının, çocukların teknoloji bağımlılığından korunmalarına yönelik gerçekleştirecekleri koruyucu ve önleyici çalışmaları kapsar.
Madde 3 – Dayanak
(1) Bu Yönerge;
a) 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununa,
b) 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununa,
c) 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine,
ç) 14/2/2019 tarihli ve 30686 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2019/2 sayılı "Bağımlılıkla Mücadele" Konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesine,
dayanılarak hazırlanmıştır.
Madde 4 – Tanımlar
(1) Bu Yönergede geçen;
a) Anka Çocuk Destek Programı: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı çocuk bakım kuruluşlarında uygulanan, çocukların bireysel farklılıkları ve ihtiyaçları dikkate alınarak hazırlanan ve çocuklarda olumlu tutum ve davranış değişikliği oluşturmayı, olumsuz yaşam deneyimlerinden kaynaklanan örselenme ve davranış bozukluklarını sağaltmayı, aile ve sosyal çevreleriyle uyum sağlamalarını amaçlayan psikososyal destek ve müdahale programını,
b) Bağımlılıkla Mücadele İl/İlçe Koordinasyon Kurulu: 14/2/2019 tarihli ve 30686 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2019/2 sayılı "Bağımlılıkla Mücadele" Konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesine dayanılarak oluşturulan “Bağımlılıkla Mücadele Kurullarının Çalışma Usul ve Esasları”nda tanımlanan; illerde Vali, ilçelerde Kaymakam başkanlığında, ilgili kamu kurumlarının il/ilçe düzeyindeki en üst yöneticilerinden oluşan kurulu,
c) Bağımlılıkla Mücadele Kurulu (BMK): 2019/2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’ne dayanılarak oluşturulan “Bağımlılıkla Mücadele Kurullarının Çalışma Usul ve Esasları"nda tanımlanan; Sağlık Bakanlığı Bakan Yardımcısı başkanlığında, 11 Bakan Yardımcısı (Adalet; Aile ve Sosyal Hizmetler; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği; Gençlik ve Spor; Hazine ve Maliye; İçişleri; Milli Eğitim; Sağlık; Tarım ve Orman; Ticaret; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlıkları), Diyanet İşleri Başkan Yardımcısı, Adli Tıp Kurumu Başkanvekili, Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanı, RTÜK Başkan Yardımcısı, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkan Yardımcısı, TÜİK Başkan Yardımcısı, Yükseköğretim Kurulu Başkanvekili, Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürü, BMYK Başkanı Danışmanı ve Türkiye Yeşilay Cemiyeti Genel Müdüründen oluşan kurulu,
ç) Bağımlılıkla Mücadele Teknik Kurulu (BMTK): 2019/2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesine dayanılarak oluşturulan “Bağımlılıkla Mücadele Kurullarının Çalışma Usul ve Esasları”nda tanımlanan; Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürünün, bulunmaması hâlinde ise Genel Müdürün görevlendireceği ilgili Daire Başkanının başkanlığında, ilgili kuramların en az Daire Başkanı düzeyinde görevlendirdiği ve karar yetkisi olan temsilcilerden oluşan kurulu,
d) Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu (BMYK): 14/2/2019 tarih ve 2019/2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle yeniden oluşturulan, Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında 11 Bakan (Adalet; Aile ve Sosyal Hizmetler; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği; Gençlik ve Spor; Hazine ve Maliye; İçişleri; Milli Eğitim; Sağlık; Tarım ve Orman; Ticaret; Ulaştırma ve Altyapı Bakanları) ile Cumhurbaşkanlığı Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu Başkan vekilinin katılımından oluşan Kurulu,
e) Bakanlık: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığını,
f) Bilişim sistemi: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından geliştirilen veya kullanılan tüm ağ, donanım, yazılım sistemleri, kuramsal internet siteleri ve benzeri dijital altyapının bütününü,
g) Çocuk Hakları İl Komiteleri: Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından “Çocuk Hakları İl Çocuk Komitelerinin Oluşturulması, Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönerge” ile 81 ilde kurulmuş, her ilde çocukların katılımını sağlayan yerel düzeydeki resmi kurulları,
ğ) Çocuklar Güvende Ekipleri: Risk altındaki çocuklara yönelik tespit, yönlendirme ve izleme faaliyetlerini yürütmek üzere oluşturulan ekipleri,
h) Daire Başkanlıkları: Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesindeki Daire Başkanlıklarım,
ı) Dijital araç: Elektronik ortamda iletişim kurmak, bilgi üretmek, paylaşmak, işlemek veya depolamak amacıyla kullanılan araçları (örneğin: akıllı telefon, tablet, dizüstü bilgisayar, akıllı saat, oyun konsolu, yapay zekâ destekli uygulama, sanal gerçeklik gözlüğü, sosyal medya platformu, mobil uygulama ve e-öğrenme platformu),
i) Genel Müdürlük: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünü,
j) Komisyon: Çocuklarda Teknoloji Bağımlılığı ile Mücadele Komisyonunu,
k) Ölçek: Çocuklarda internet veya teknoloji bağımlılığı gelişmeden önce risk durumlarını belirlemek amacıyla kullanılmak üzere bu Yönerge ekinde yer alan değerlendirme araçlarını,
l) Problemli internet kullanımı: Bireyin internet kullanımım kontrol etmekte zorlandığı, bu kullanımın günlük yaşamı aksattığı, psikolojik ve sosyal sorunlara yol açtığı, teknoloji bağımlılığına dönüşme riski taşıyan ancak henüz bağımlılık düzeyine ulaşmamış durumu,
m) Sağlıklı Hayat Merkezleri: Sağlık Bakanlığına bağlı olarak, sağlıklı yaşam tarzını teşvik etmek, sağlığa yönelik risklerden korunmayı sağlamak ve birinci basamak sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırmak amacıyla kurulan çok amaçlı hizmet merkezlerini,
n) Sosyal çalışma görevlisi: Psikolojik danışmanlık ve rehberlik, psikoloji, sosyoloji, çocuk gelişimi, öğretmenlik, aile ve tüketici bilimleri ile sosyal hizmet alanlarında lisans düzeyinde eğitim almış meslek elemanlarım,
o) Sosyal Hizmet Merkezi: Çocuk, genç, kadın, erkek, engelli ve yaşlı bireyler ile ailelerine koruyucu, önleyici, destekleyici, geliştirici sosyal hizmetler ile rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin, gerektiğinde iş birliği içinde sunulmasını ve koordinasyonunu sağlayan gündüzlü sosyal hizmet kuruluşlarını,
ö) Taşra teşkilatı: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı İl Müdürlükleri ile bunlara bağlı kuruluşları,
р) Teknoloji bağımlılığı: Bireyin teknoloji kullanımını denetleyememesi, iradesini kaybetmesi ve teknolojiden yoksun kalındığında işlevselliğinin bozulması ile karakterize edilen bağımlılık hâlini
ifade eder.
Madde 5 – Genel Müdürlüğün görevleri
(1) Genel Müdürlük, çocukların teknoloji bağımlılığından korunmasına yönelik aşağıdaki görevleri yerine getirir:
a) Çocukların teknoloji bağımlılığından korunması kapsamında strateji belgesi, eylem planı, politika ve mevzuat önerileri geliştirmek,
b) Ulusal ve uluslararası düzeyde iş birliklerini tesis etmek ve koordine etmek,
с) Kamu kurumları, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektörle ortak projeler geliştirmek,
ç) Personelin, çocukların problemli internet kullanımı ile teknoloji bağımlılığından korunmasına yönelik alması gereken meslek içi eğitimleri belirlemek, gerektiğinde yeni eğitim materyalleri hazırlamak ve eğitimlerin takibini sağlamak,
d) Çocuklar ile ebeveynlere/bakım verenlere yönelik yapılacak çalışmalarda kullanılmak üzere yaş gruplarına ve hedef kitlenin ihtiyaçlarına uygun, bilimsel temelli ve kapsayıcı farkındalık programlarını belirlemek, ihtiyaç halinde yeni program ve materyal geliştirmek, bu programların uygulanmasını sağlamak, dijital gelişmeler ve ihtiyaçlar doğrultusunda güncellemek,
e) Ulusal ve yerel düzeyde çocukların teknoloji bağımlılığından korunması konusunda farkındalık çalışmaları planlamak, bu çalışmaların koordinasyonunu sağlamak ve faaliyetleri izleyerek sonuçlarını değerlendirmek,
f) Çocuklara ilişkin hazırlanan mesleki raporlarda, çocukların internet ve dijital araçları kullanım özellikleri ile bu konudaki ihtiyaçlarına yönelik değerlendirmelerin kapsamlı bir şekilde yer almasını temin etmek amacıyla, rapor formatlarında gerekli güncellemelerin yapılmasını sağlamak,
g) Bu Yönerge kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetlerde İl Müdürlüklerine rehberlik sağlamak, uygulama standartlarını belirlemek.
Madde 6 – Taşra teşkilatının görevleri
(1) Taşra teşkilatı, çocukların teknoloji bağımlılığından korunmasına yönelik aşağıdaki görevleri yerine getirir:
a) Ebeveynlere/bakım verenlere ve çocuklara yönelik Genel Müdürlük tarafından belirlenen farkındalık çalışmalarını ve bilgilendirici faaliyetleri düzenlemek,
b) Eğitim ve farkındalık çalışmalarını yürütecek personeli belirlemek ve personelin gerekli eğitimleri alarak yetkinliklerinin artırılmasını sağlamak,
c) Çocukların zamanlarını etkin ve verimli geçirmelerini desteklemek üzere sosyal, kültürel, akademik ve sportif faaliyet olanaklarının artırılmasına yönelik çalışmalar planlamak, yerel düzeyde kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, yerel yönetim ve sivil toplum kuruluşları ile iş birliği sağlamak,
ç) Çocukların teknoloji bağımlılığından korunmasına yönelik çalışmalar kapsamında yerel düzeyde kamu kurumlan, yerel yönetimler, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ile iş birliği çalışmaları geliştirmek,
d) Hizmet modellerinden faydalanan çocuklara yönelik yapılacak sosyal inceleme raporu, mesleki çalışma, gözlem ve değerlendirmelerde; çocukların internet ve dijital araç kullanım alışkanlıklarının da değerlendirilmesini ve bu değerlendirmelere hazırlanacak mesleki raporlarda yer verilmesini sağlamak,
e) Problemli internet kullanımı olduğu yönünde gözlem yapılması veya çocuğun/ailenin beyanı olması durumunda bu Yönerge ekinde yer alan ölçeklerden faydalanarak çocuklardaki problemli internet kullanım düzeylerinin değerlendirilmesini ve problemli internet kullanım tespit edilen çocuklara yönelik rehberlik ve yönlendirme hizmetlerinin planlanmasını sağlamak,
f) Hizmet modellerinden yararlanmayan çocuklara ilişkin hazırlanan sosyal inceleme raporları ve mesleki raporlarda çocuğun internet ve dijital araç kullanım özellikleri ve ihtiyaçlarının da kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak,
g) Ebeveyn ve çocuklarla yapılacak farkındalık çalışmaları ve bilgilendirici faaliyetlerin etkisinin, Genel Müdürlük tarafından talep edilen yöntemle ölçülmesini sağlamak,
ğ) Bağımlılıkla Mücadele İl/İlçe Koordinasyon Kurulları toplantılarına düzenli olarak katılım sağlanmasını, Kurul çalışmalarının takibinden sorumlu birim ve personelin görevlendirilmesini, Kurul kararlarının uygulanmasını, ilde çocukların teknoloji bağımlılığından korunmasına yönelik çalışmalarda kurumlar arası koordinasyonda ihtiyaç tespit edilen hususların ve çözüm önerilerinin toplantılarda aktarılmasını, gerekli raporların Kurula ve Genel Müdürlüğe iletilmesini sağlamaktır.
Madde 7 – Çocuklarda Teknoloji Bağımlılığı ile Mücadele Komisyonunun teşekkülü ve görevleri
(1) Komisyon Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünü temsilen ve Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğünü temsilen Bağımlılıkla Mücadele Teknik Kurulunda yer alan Daire Başkanları, Bağımlılıkla Mücadele Teknik Kurulunun çalışmalarını kolaylaştırmak üzere görevlendirilen Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü personeli; Genel Müdürlük tarafından ilgili Daire Başkanlıklarından görevlendirilecek 5 uzman/uzman yardımcısı/ meslek elemanı olmak üzere toplam 9 kişiden oluşur.
(2) Komisyonun başkanlığını, Genel Müdürlük adına Bağımlılıkla Mücadele Teknik Kuruluna katılan Daire Başkanı; sekretaryasını ise aynı Daire Başkanlığı yürütür.
(3) Komisyonun görevleri aşağıda belirtilmiştir:
a) Daire Başkanlıkları tarafından sunulan faaliyet raporlarını değerlendirerek Genel Müdürlük raporunu oluşturmak; ihtiyaç duyulan alanlarda faaliyetlerin etkinliğini artırmaya yönelik öneriler geliştirmek,
b) Teknoloji bağımlılığı ile mücadele çalışmalarının geliştirilmesinde mevzuat ve strateji geliştirme süreçlerine katkıda bulunmak,
c) Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu, Bağımlılıkla Mücadele Kurulu, Bağımlılıkla Mücadele Teknik Kurulu ve ilgili diğer kurumlar tarafından düzenlenen toplantı, çalıştay gibi çalışmalar kapsamında gerekli hazırlıkları yapmaktır.
Madde 8 – Koruyucu ve önleyici uygulamaların kapsamı
(1) Çocukların teknoloji bağımlılığından korunmasına yönelik önleyici çalışmalar;
a) Yerel düzeyde farkındalık oluşturma amaçlı gerçekleştirilecek faaliyetleri,
b) Bakanlık hizmetlerinden faydalanan ebeveynlere/bakım verenlere ve çocuklara yönelik gerçekleştirilecek internet ve bilişim teknolojilerinin bilinçli kullanımı ile teknoloji bağımlılığı konularında gerçekleştirilecek farkındalık oluşturma, bilgilendirme ve eğitim faaliyetlerini,
c) Çocukların sosyal, kültürel, akademik ve sportif etkinliklere erişim olanaklarının artırılmasına yönelik faaliyetleri,
ç) Çocuklar için vakit geçirebilecekleri, dijital ortamlara alternatif etkinlikler planlanmasını,
d) Bakanlık hizmetlerinden faydalanan çocukların interneti problemli kullanmalarını önlemek üzere gerçekleştirilecek tedbirleri ve uygulamaları,
kapsar.
Madde 9 – Farkındalık ve eğitim çalışmaları
(1) Çocukların teknoloji bağımlılığından korunması kapsamında;
a) İnternetin ve bilişim teknolojilerinin bilinçli kullanımı konularında toplumda bilinç oluşturmak için farkındalık çalışmaları, medya kampanyaları, sosyal medya içerikleri ve halka açık etkinlikler düzenlenir.
b) Çocuklara ve ebeveynlere/bakım verenlere, hedef grubun özelliklerine göre oluşturulmuş eğitim ve bilinçlendirme programları düzenlenir.
c) Eğitimler, özel gereksinimli çocuklar ile ebeveyn/bakım veren bireyler göz önünde bulundurularak erişilebilir hale getirilir.
ç) Çocuklara internetin ve bilişim teknolojilerinin sadece eğlence amaçlı olamayacağını, aynı zamanda öğrenme ve üretme amacına yönelik olabileceğini öğretmek amacına yönelik çalışmalar gerçekleştirilir.
d) Programların etkinliği izlenir ve geri bildirimlerle iyileştirilir.
Madde 10 – Hizmet modellerine göre koruyucu ve önleyici uygulamalar
(1) Çocuk bakım kuruluşu hizmetinden faydalanan çocuklara yönelik uygulamalar aşağıda belirtilmiştir.
a) Çocuklarla günlük internet ve teknoloji kullanımına yönelik zaman planlaması yapılır.
b) Çocukların yaşı, bireysel özellikleri ve ihtiyaçları ile uygulanan psikososyal destek hizmeti dikkate alınarak ve her bir çocuğun risk değerlendirmesi yapılarak günlük internet ve teknolojik alet kullanımına yönelik gerekli kurallar ve zaman sınırları çocukların katılımı ile belirlenir.
c) Çocuklar için dijital ortamlara alternatif oluşturmak amacıyla; bireysel gelişim özellikleri, ilgi, istek ve yetenekleri doğrultusunda akademik, sosyal, kültürel, sanatsal ve sportif etkinliklere yönlendirilir, bu etkinliklere ağırlık verilerek günlük yaşam programları planlanır.
ç) Çocukların bireysel becerilerini ve yeteneklerini geliştirmeye yönelik çalışmalar planlanır ve bu çalışmaların yürütülmesi sağlanır.
d) Çocuklara kurs, iş ve meslek seçimlerinde rehberlik yapılır.
e) İnternet kullanımı ve çocukların dijital ortamlarda karşılaşabileceği risklere ilişkin mesleki çalışmalar yürütülür; çocuklara, yaşlarına ve gelişim düzeylerine uygun şekilde bilgilendirme ve rehberlik hizmetleri sunulur.
f) Ekran süresi, içerik güvenliği ve dijital denge konularında farkındalık oluşturmak amacıyla; bilgilendirici afiş, poster ve görsel materyaller hazırlanır ve bu materyaller çocukların görebileceği alanlara görünür şekilde yerleştirilir.
g) İnternetin güvenli ve bilinçli kullanımı, teknolojik cihazların ihtiyaçlara uygun şekilde temini ile bu araçlar üzerinden yapılan para harcamalarına ilişkin konularda çocuklara rehberlik sağlanır.
ğ) Problemli internet kullanımı ve teknoloji bağımlılığı ile mücadele kapsamında yürütülecek çalışmalar, kuruluşlarda uygulanan Anka Çocuk Destek Programı çerçevesinde düzenlenir
h) İhtisaslaşmış çocuk bakım kuruluşlarında çocuklar hakkında değerlendirme yapılırken problemli internet kullanımı ve teknoloji bağımlılığı riski altında olmaları göz önünde bulundurularak, uygulanacak psikososyal destek programına ilgili modüller çerçevesinde teknoloji bağımlılığına ilişkin bireysel danışmanlık ve grup çalışmaları eklenir.
ı) Çocukların temel bakımını üstlenen personel başta olmak üzere rol model teşkil edebilecek tüm personelin çocukların yanında teknoloji araçlarının kullanımına dikkat etmesi için gerekli tedbirler alınır.
(2) Sosyal ve ekonomik destek hizmetlerinden faydalanan çocuklara yönelik uygulamalar aşağıda belirtilmiştir.
a) Sosyal ve ekonomik destek hizmetinden faydalanan çocuklar ve ailelerine yönelik internetin problemli kullanımı ve teknoloji bağımlılığı konusunda farkındalık eğitimleri verilir.
b) Çocukların teknoloji ile dengeli bir ilişki kurmalarını sağlamak amacıyla sosyal hizmet merkezleri tarafından alternatif etkinlikler düzenlenir. Bu etkinlikler, çocukların eğitime, spora ve sanata yönlendirilmesi ve teknoloji kullanımının sınırlanması amacıyla yürütülür.
(3) Koruyucu aile hizmetlerinden faydalanan çocuklara yönelik uygulamalar aşağıda belirtilmiştir.
a) Koruyucu aile statüsü verilen ailelere çocuklarda problemli internet kullanımı ve teknoloji bağımlılığı konusunda farkındalık eğitimleri verilir.
b) Koruyucu ailelere, çocukların yaş gruplarına uygun ekran süresi limitleri, dijital içerik filtreleme ve güvenli internet kullanımı konularında düzenli rehberlik hizmetleri sağlanır.
c) Koruyucu aile yanında kalan çocukların teknoloji kullanımı düzenli olarak izlenir ve gerektiğinde il düzeyinde çocukların teknoloji bağımlılığından korunması kapsamında eğitim alan personelden destek alınarak vaka sorumlusunca gerekli müdahale programları planlanır ve uygulanır.
ç) Çocukların internet kullanım alışkanlıklarının düzenlenmesi amacıyla koruyucu ailelere yönelik bilgilendirme toplantıları düzenlenir ve ailelerin bu süreçte aktif rol alması sağlanır.
d) Koruyucu ailelere, çocukların teknoloji kullanımına alternatif olarak sosyal, sportif ve kültürel etkinliklere katılımım teşvik edecek imkânlar ve destekler sağlanır.
(4) Çocuklar güvende ekipleri tarafından yürütülen hizmetlerden faydalanan çocuklara yönelik uygulamalar için Çocuklar Güvende ekipleri tarafından yürütülen tespit, müdahale ve izleme çalışmaları sırasında çocukta teknoloji bağımlılığında uzman müdahalesi gerektiren durumun tespit edilmesi halinde çocuk hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında koruyucu ve destekleyici tedbirler (sağlık tedbiri ve danışmanlık tedbiri) alınması yönünde işlem tesis edilir.
(5) Ebeveyn kaybı yaşayan çocuklara yönelik uygulamalar aşağıda belirtilmiştir.
a) Ebeveyn kaybı yaşayan çocuklara yönelik yapılan hane ziyaretlerinde çocuk hakkında problemli internet kullanımı olduğu yönünde gözlem yapılması veya çocuğun/ailenin bu yönde beyanı olması durumunda çocuk ve ailesine güvenli internet kullanımı konusunda rehberlik hizmeti sağlanır.
b) Ebeveyn kaybı yaşayan çocuk hakkında uzman müdahalesi gerektiren durumun tespit edilmesi haline çocuk hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında koruyucu ve destekleyici tedbirler (sağlık tedbiri ve danışmanlık tedbiri) alınması yönünde işlem tesis edilir.
(6) Genel Müdürlük tarafından hazırlanacak farkındalık çalışmaları ve eğitim programları, özel kreş ve gündüz bakımevleri ile kamu kreşlerinde çalışan personel ile bu kuruluşlardan hizmet alan ebeveynlere yönelik olarak düzenlenir.
(7) Genel Müdürlük tarafından hazırlanacak farkındalık çalışmaları ve eğitim programları, Çocuk Hakları İl Komitelerine üye çocuklar ile bu komitelerde çalışan personele yönelik olarak düzenlenir, bu çalışma ve eğitim programlarının akrandan akrana eğitim tekniği ile sunulması sağlanır.
(8) 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında hakkında danışmanlık tedbiri kararı verilen çocuklara yönelik teknoloji bağımlılığı kapsamında çalışmalar yürütülür.
Madde 11 – Problemli internet kullanımının tespiti
(1) Çocuklarla yapılacak tüm mesleki çalışmalarda; mesleki görüşme, gözlem, mesleki raporlar ve ölçeklerden faydalanılarak; çocukların dijital araç kullanım özelliklerinin değerlendirilmesi, problemli internet kullanım durumlarının tespiti ile gerekli rehberlik ve yönlendirme hizmetlerinin planlanması esastır.
(2) Çocuklarla, ebeveynlerle ve bakım verenlerle yapılacak mesleki görüşme ve gözlemler sonucunda çocuk hakkında hazırlanacak raporlarda çocukların dijital araç kullanım özelliklerine yönelik değerlendirmeye de yer verilir.
(3) Çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun olan dijital araç kullanım sürelerinin aşılması, kullanım süresinin planlanması ve sınırlandırılmasında güçlük yaşanması, ebeveyn veya bakım verenlerin sınır koyma girişimlerine olumsuz tepki verilmesi, sosyal çevresi, aile yaşamı, okul başarısı ile fiziksel ve psikolojik sağlığında olumsuz etkilerin gözlemlenmesi ve/veya çocuğun veya ailenin bu durumları beyan etmesi halinde; çocukta problemli internet kullanımı tespitine yönelik değerlendirme, bu yönerge eki kapsamında yer alan ölçeklerden uygun olanlar kullanılarak yapılır.
(4) Ekli ölçeklerin uygulanmasında, bağımlılık tanısı koymak değil; ölçekler bir risk faktörü olan problemli internet kullanımını tespit etmek ve çocukla ilgili gerekli tedbirleri alabilmek amaçlanır.
(5) Problemli internet kullanımı tespitine yönelik ölçekler çocuktan sorumlu meslek elemanları tarafından uygulanır.
Madde 12 – Hizmet modellerine göre problemli internet kullanımının tespiti
(1) Çocuk bakım kuruluşlarında problemli internet kullanımının tespiti aşağıdaki usullere göre yapılır.
a) Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Birimi tarafından çocuklarla ilgili yapılacak mesleki görüşme ve gözlemlerde çocukların dijital araç kullanım özellikleri de değerlendirilerek çocukla ilgili hazırlanacak mesleki raporlarda bu konudaki bilgilere de yer verilir.
b) Kuruluşa kabul edilen çocuklarla ilgili yapılacak ilk mesleki görüşme ve gözlemlerde çocukların dijital araç kullanım özellikleri de değerlendirilerek çocukla ilgili hazırlanacak mesleki raporlarda bu konudaki bilgilere de yer verilir. İlgili sosyal çalışma görevlisi tarafından 11 inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen hususlar kapsamında ihtiyaç tespit etmesi halinde yönerge ekinde yer alan ölçeklerden çocuğa uygun olanlar kullanılarak, çocukta problemli internet kullanımı tespitine yönelik değerlendirme gerçekleştirilir.
c) Çocukla yapılan ilk değerlendirmelerden sonra da çocuk, problemli internet kullanım riski açısından düzenli olarak bakım elemanları ve sosyal servis tarafından gözlemlenir. Çocuk hakkında hazırlanacak raporlarda çocuğun dijital araçları kullanım özellikleri ve bu konudaki ihtiyaçlarına yönelik değerlendirmelere yer verilir. 11 inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen hususlar kapsamında ihtiyaç tespit edilmesi halinde yönerge ekinde yer alan ölçeklerden çocuğa uygun olanlar kullanılarak, çocukta problemli internet kullanımı tespitine yönelik değerlendirme gerçekleştirilir.
ç) Çocuğa uygulanan ölçek ve sonuçları çocuğun dosyasında saklanır ve Bilişim Sistemi’ne işlenir. Uygulanan ölçek sonuçlarına göre risk tespit edilen çocukların, kuruluşta uygulanan psiko-sosyal destek programı kapsamında teknoloji bağımlılığına ilişkin bireysel danışmanlık ve grup çalışmalarına katılımı sağlanır.
d) Çocukla ilgili ölçeklerde, problemli kullanım riski tespit edilmesi halinde 13 üncü maddede belirtilen kapsamda rehberlik ve yönlendirme hizmetleri planlanır.
(2) Sosyal ve ekonomik destek hizmetlerinden faydalanan çocuklarda problemli internet kullanımının tespiti aşağıdaki usullere göre yapılır.
a) Sosyal ve ekonomik destek hizmetinden faydalanan çocuklara yönelik yapılacak izleme çalışmalarında çocukların dijital araç kullanım özellikleri de değerlendirilir ve çocukla ilgili hazırlanacak raporlarda bu konudaki değerlendirmelere de yer verilir.
b) İzlemeyi yapan sosyal çalışma görevlisinin 11 inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen hususlar kapsamında ihtiyaç gördüğü durumlarda Ekte yer alan ölçeklerden çocuk için uygun olanlar kullanılarak problemli internet kullanımı riski belirlenir.
c) Yapılan değerlendirmelerde problemli internet kullanımı tespit edilen çocuklar için 13 üncü maddede belirtilen kapsamda rehberlik ve yönlendirme hizmetleri planlanır.
(3) Koruyucu aile hizmetlerinden faydalanan çocuklarda problemli internet kullanımının tespiti aşağıdaki usullere göre yapılır.
a) İzleme çalışmalarında çocukların dijital araç kullanım özellikleri de değerlendirilir ve çocukla ilgili hazırlanacak raporlarda bu konudaki değerlendirmelere yer verilir.
b) İzlemeyi yapan sosyal çalışma görevlisinin 11 inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen hususlar kapsamında ihtiyaç gördüğü durumlarda Ekte yer alan ölçeklerden çocuk için uygun olanlar kullanılarak problemli internet kullanımı riski belirlenir.
c) Yapılan değerlendirmelerde problemli internet kullanımı tespit edilen çocuklar için 13 üncü maddede belirtilen kapsamda rehberlik ve yönlendirme hizmetleri planlanır.
ç) Yapılan değerlendirmeler ile birlikte planlanan mesleki çalışmalar ve planlanan işlemler Koruyucu Aile İzleme Raporunda mutlaka açıkça belirtilir ve kayıt altına alınır.
(4) Çocuklar güvende ekipleri tarafından yürütülen hizmetlerden faydalanan çocuklarda problemli internet kullanımının tespiti için çocuklar Güvende Ekipleri, risk altında olup problemli internet kullanımı tespit edilen çocukların dijital araç kullanımını değerlendirir; bu değerlendirmelere sosyal inceleme raporu /durum değerlendirme raporunda yer verilir.
(5) Ebeveyn kaybı yaşayan çocuklarda problemli internet kullanımının tespiti aşağıdaki usullere göre yapılır.
a) Ebeveyn kaybı yaşayan çocuklara yönelik yapılan hane ziyaretlerinde çocuk hakkında problemli internet kullanımı veya teknoloji bağımlılığı olduğu yönünde gözlem yapılması veya çocuğun/ailenin bu yönde beyanı olması durumunda çocuk hakkında gerekli değerlendirmeler yapılarak sosyal inceleme raporuna işlenir.
b) Sosyal çalışma görevlisi tarafından, 11 inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen hususlar kapsamında ihtiyaç tespit edilmesi hâlinde, ekte yer alan ölçeklerden çocuğa uygun olanlar uygulanarak problemli internet kullanımı riski değerlendirilir.
c) Çocuğa uygulanan ölçeğin ve mesleki değerlendirmelerin sonuçları Aile Bilgi Sisteminde yer alan Ebeveyn Kaybı Yaşayan Çocukları Tespit ve Takip Modülüne kaydedilir.
Madde 13 – Sosyal inceleme ve hizmet planlama
(1) Uygulanan ölçekler ile problemli internet kullanımı olduğu tespit edilen çocuklarla ilgili hazırlanacak sosyal inceleme ve durum değerlendirme raporlarında, çocuğun ihtiyaçları ve çocukla ilgili yapılacak çalışmalar detaylı şekilde belirtilir. Bu bulgular doğrultusunda çocuk için uygun psikososyal destek, rehberlik, yönlendirme ve izleme çalışmaları planlanır. Yönlendirmeler ilgili hizmet birimi tarafından Sağlık Bakanlığının ilgili birimlerine (Sağlıklı Hayat Merkezleri, ilgili sağlık kuruluşları) yapılır.
Madde 14 – Bilişim sistemine veri işleme
(1) Çocuklarla ilgili yapılan değerlendirmeler, hazırlanan mesleki raporlar, ihtiyaç dâhilinde uygulanan ölçekler ve sonuçları, çocuğa sunulacak hizmetler ve yönlendirmeler bilişim sistemine kaydedilir. Verilerin işlenmesi 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümleri çerçevesinde yapılır.
Madde 15 – İzleme ve değerlendirme
(1) Genel Müdürlük ve taşra teşkilatının yürüttüğü faaliyetler, çocuğun faydalandığı hizmet alanından sorumlu Daire Başkanlığı tarafından izlenir ve değerlendirilir. Eğitim ve farkındalık faaliyetlerinin etkinliği, ön-test son-test uygulamaları, istatistikler ve değerlendirme araçları aracılığıyla ölçülür. İzleme ve değerlendirme yöntemleri, kullanılacak araçlar ve zaman çizelgeleri, Genel Müdürlük tarafından belirlenerek Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne iletilir.
Madde 16 – Raporlama
(1) Taşra teşkilatının raporlama çalışmaları ile bu Yönerge kapsamındaki faaliyetlerin bilişim sistemine kaydedilmesini sağlanır.
(2) Hizmet modelinden sorumlu Daire Başkanlığı raporlama çalışmaları şunlardır:
a) Görev alanı kapsamındaki faaliyetlerin veri girişlerinin yapılabilmesi için bilişim sisteminde ihtiyaç duyulan düzenlemeleri belirlemek ve bu düzenlemelerin gerçekleştirilmesini uygun şekilde sağlamak,
b) Bilişim sistemi üzerinden faaliyetleri izlemek, izleme sonuçları doğrultusunda hizmetlerin geliştirilmesi ve iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yapmak,
c) Bilişim sisteminde görev alanı kapsamındaki veriler doğrultusunda politika önerileri geliştirmek,
ç) Yönerge kapsamındaki yürütülen çalışmalara ilişkin veriler, değerlendirmeler ve politika önerilerini içeren yıllık faaliyet raporunu her yıl Ocak ayında Komisyona sunmak,
(3) Komisyon, raporlama çalışmaları ile Daire Başkanlıkları tarafından sunulan faaliyet raporlarım değerlendirerek Genel Müdürlük raporunu oluşturur ve Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu çalışmalarında değerlendirilmek üzere sunulur.
Geçici madde 1 – Bilişim sistemine veri girişine ilişkin yürürlük sürelerinde uygulanacak istisnalar
(1) Bilişim sistemi, Daire Başkanlıklarının önerileri doğrultusunda Bakanlığın ilgili birimlerince, bu Yönerge kapsamında yapılacak veri girişlerine imkân sağlayacak şekilde revize edilir. Bilişim sistemine bu Yönerge kapsamında yapılacak veri girişleri ile bilişim sistemi ile ilgili diğer iş ve işlemler, söz konusu revize çalışmaları tamamlandıktan sonra yerine getirilir.
(2) Revize edilen bilişim sistemi faaliyete geçirildiği tarihte resmî yazıyla duyurulur. Bilişim sistemindeki revizyon işlemi gerçekleşene kadar kayıtların tutulmasına ilişkin usul ve esaslar, Daire Başkanlıkları tarafından taşra teşkilatına resmî yazıyla bildirilir.
(3) Bilişim sistemine veri girişine ilişkin yükümlülükler hariç olmak üzere, bu Yönergede yer alan hükümler Bakanlık Makamının Onayı ile yürürlüğe girer.
(4) Bu Yönergede öngörülen bilişim sistemi revizyonu, bu Yönergenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde tamamlanır ve revizyon çalışmalarının tamamlanmasını müteakiben veri giriş yükümlülükleri uygulanmaya başlanır.
Madde 17 – Yürürlük
(1) Bu Yönerge, Bakanlık Makamının Onayı ile yürürlüğe girer.
Madde 18 – Yürütme
(1) Bu Yönerge hükümlerini Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı yürütür.
EKLER:
Ek 1: İnternet Bağımlılığı Ölçeği (Çocuk ve Ergenler İçin)
Ek 2 : Problemli İnternet Kullanım Ölçeği- Ergen (PİKÖ-E)
Ek 3 : Problemli Medya Kullanım Ölçeği (4 -12 yaş)
Ek 4 : Ölçek Uygulama Notu