KolayuyumGiriş yap

34-530 Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Yük Tevzi İşletme Usulleri Yönergesi

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
12-116 Yük Tevzi İşletme Usulleri ve Arıza Halleri Yönergesi (mülga)

Madde 1 – Amaç

(1) Bu Yönergenin amacı; Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) tarafından Türkiye Elektrik Enterkonnekte Sisteminin işletilmesinde, Yük Tevzi İşletme Müdürlüklerinin TEİAŞ birimleri ve kullanıcılar ile ilgili çalışmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Madde 2 – Hukuki dayanak

(1) Bu Yönerge;

a) 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu,

b) Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Ana Statüsü,

c) Elektrik Şebeke Yönetmeliği,

ç) Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği,

d) Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği,

e) İthalat ve İhracat Yönetmeliği,

f) Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği,

g) TEİAŞ İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği,

ğ) Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliğine,

dayanılarak hazırlanmıştır.

Madde 3 – Kısaltmalar

(1) Bu Yönergede geçen;

a) AG Alçak Gerilimi,

b) BYTİM :Bölgesel Yük Tevzi İşletme Müdürlüklerini,

c) DUY : Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğini,

ç) EDAŞ :Elektrik Dağıtım Şirketini,

d) EİH :Enerji İletim Hattını,

e) ENTSO-E Avrupa Elektrik İletim Sistemi İşletmecileri Ağını,

f) İGF-1 formu :İş Güvenliği Formunu,

g) İGF-2 formu :İş Bitirme Beyanı Formunu,

ğ) YTİM-1 formu (Ek-2) :Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü Çalışma İzni İsteği Formunu,

h) YTİM-2 formu(Ek-3) :Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü Manevra Formunu.

ı) KKD Kişisel koruyucu donanımını,

i) MYTİM :Milli Yük Tevzi İşletme Müdürlüğünü,

j) OG :Orta Gerilimi,

k) OYS :Operasyonel Yönetim Sistemini,

l) ÖKR :Özel Koruma Rölesini,

m) ÖKS : Özel Koruma Sistemini,

n) SCADA/EMS :Uzaktan Gözleme ve Veri Toplama Sistemi / Enerji Yönetim Sistemini,

o) SMS : Kısa Mesaj Servisini,

ö) TEİAŞ :Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketini,

p) TM :Transformatör Merkezini,

r) YAL : Yük Alma Talimatını,

s) YAT : Yük Atma Talimatını,

ş) TPYS : TEİAŞ Piyasa Yönetim Sistemini,

t) YG : Yüksek Gerilimi,

u) YTBS :Yük Tevzi Bilgi Sistemini,

ü) YTİM :Yük Tevzi İşletme Müdürlüklerini,

ifade eder.

Madde 4 – Tanımlar

(1) Bu Yönergede geçen;

a) Acil bildirimli çalışma: YG tesislerde veya diğer kullanıcı OG tesislerinde Bölge Müdürlüğü yetkililerince 72 saat içerisinde müdahale edilmez ise arızaya sebebiyet verebileceği değerlendirilen gerilim altındaki teçhizatlar için, BYTİM/MYTİM ile mutabık kalınarak gerçekleştirilen bildirimli çalışmaları,

b) Akım transformatörü: Akımı belli bir oran dâhilinde değiştirip, YG devresinden izole ederek koruma ve ölçü devrelerine veren teçhizatı,

c) Alçak gerilim (AG) : Etkin değeri 1000 Volt ya da 1000 Volüm altında olan fazlar arası gerilimi,

ç) Ayırıcı: Yüksüz elektrik devrelerinde veya paralelinde bulunan devreyle birlikte yüklü olan devrelerde açma ve kapama yapan teçhizatını,

1) Bara ayırıcısı: EİH’yı veya transformatörü baraya bağlayan kesicinin bara tarafında bulunan ayırıcıyı,

2) Bara bölümleyici ayırıcısı: Aynı gerilimdeki iki harayı birbirine bağlayan/ayıran ayırıcıyı,

3) By-Pass ayırıcısı: Tek baralı sistemde paralelindeki kesici kapalıyken açılıp kapatabilen ayırıcıyı,

4) Hat ayırıcısı: EİH’yi baraya bağlayan kesicinin hat tarafında bulunan ayırıcıyı,

5) Kuplaj ayırıcısı: İki ana baralı sistemlerde baraları birbirine bağlayan/ayıran kesicinin iki tarafındaki ayırıcıları,

6) Toprak ayırıcısı: Gerilimsiz duruma getirilmiş elektrik devrelerini toprakla irtibatlamak için kullanılan ayırıcıyı,

7) Transfer ayırıcısı: EİH’yi veya transformatörü transfer baraya bağlayan ayırıcıyı,

d) Bank: Aynı gerilimdeki transformatörlerin tek kesici üzerinden paralel çalıştırılması için yapılan düzeneği,

e) Bara: Aynı gerilimdeki elektrik enerjisinin toplandığı ve dağıtıldığı düzeneği,

1) Ana bara: Teçhizatın kendi kesicisi ve ayırıcıları ile bağlı olduğu barayı,

2) Transfer bara: Teçhizatın transfer kesicisi ve/veya ayırıcısı ile bağlı bulunduğu barayı,

f) Bildirimli çalışma: Kullanıcının geriliminin kesilmesine neden olan çalışmalarda en az beş gün önceden, olmayacak çalışmalarda en az 72 saat önceden bildirilen veya herhangi bir arıza çıkmamasına rağmen arıza yapabileceği değerlendirilen YG tesislerde veya diğer kullanıcı OG tesislerinde/tesislerinden kaynaklı yapılan çalışmaları,

g) Bildirimsiz çalışma: YG tesislerde veya diğer kullanıcı OG tesislerinde/tesislerinden kaynaklı bir arıza sinyali ile kesicinin açması sonucu başlayan çalışmalardır.

ğ) Boşta gerilim altında olan teçhizat: Bir tarafından gerilim tatbik edilmiş olmasına rağmen üzerinden enerji çekilmeyen teçhizatı,

h) Bölgesel Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü (BYTİM): TEİAŞ bünyesinde yer alan Türkiye Elektrik Enterkonnekte Sisteminin sınırları belirlenmiş bir bölgesinin üretim, iletim ve tüketim yönünden güvenli, kaliteli ve ekonomik olarak işletmesini yapan, işletme manevralarım MYTİM ve/veya ilgili birimler ile koordineli olarak yapan/yaptıran İşletme Müdürlüğünü,

ı) Bölge Müdürlüğü işletme ve bakım mühendisi: EİH, TM ve İletim Şalt Tesislerinin işletme ve bakımından sorumlu mühendisi,

i) Bölge Müdürlüğü elektronik mühendisi: İletişim teçhizatının ve elektronik koruma devrelerinin bakım ve ayarlarından sorumlu, SCADA Sisteminin sağlıklı (kesintisiz, hatasız bilgi izlenebilmesi) işleyebilmesi için gerekli çalışmaları ilgili birimler ile koordineli olarak yapan mühendisi,

j) Bölge Müdürlüğü koruma sistemleri mühendisi: TM’lerdeki akım ve gerilim transformatörlerin koruma sargılarına bağlı koruma cihazlarının ve sekonder kumanda devrelerinin bakım, ayar ve testlerinden sorumlu mühendisini,

k) Bölge Müdürlüğü ölçüm sistemleri mühendisi: Akım ve gerilim transformatörlerinin sekonder ölçü devrelerine bağlı ölçüm cihazlarının (sayaç, güç kalitesi çözümleyicisi ve skalar cihazlarının) ölçüm, bakım, ayar ve testlerinden sorumlu mühendisi,

l) Bölge Müdürlüğü test mühendisi: Transformatör ve primer şalt teçhizatı, topraklama sistemi ile güç kablolarının testlerinden sorumlu mühendisi,

m) BYTİM irtibat hattı: En az iki Bölgesel Yük Tevzi Merkezi sorumluluk alanında olan enerji iletim hattını,

n) Çalışma izni istemeye yetkili kişiler: Elektrik Enterkonnekte Sistemini etkileyen çalışmaları istemeye yetkili; Bölge Müdürlüğü ve ilgili kullanıcı tarafından BYTİM’ye liste ile bildirilen personeli,

o) Çalışma izni isteği: İletim ve/veya dağıtım sistemini etkileyen veya kullanıcılara elektrik enerjisi sağlanmasında kesintiye yol açan veya kesintiye yol açma ihtimali bulunan bir teçhizat üzerinde yapılacak bakım/onarım çalışmaları için çalışmalara başlamadan önce, yetkilendirilmiş bir kişinin BYTİM’ye başvuruda bulunmasını,

ö) Çalışma izni isteği formu (YTİM-1 formu): Çalışma izni gerektiren hallerde çalışma izni istemeye yetkili kişiler tarafından doldurularak veya OYS üzerinde oluşturularak BYTİM’ye gönderilen formu,(Ek-2)

p) Çalışma postası: Bir iş emri ile görevlendirilmiş, aynı uzmanlık alanındaki bir ya da birden fazla çalışan ya da çalışan grubunu,

r) Çalışma sorumlusu: Yapılacak bir çalışmadan önce çalışma mahallinde; iş emrinin ekinde bulunan kontrol listelerinin incelenerek doldurulmasından, iş emrinin ekindeki çizelgeye göre çalışma alanının işaretlenmesinin doğru yapıldığının kontrolünden, iş emrinin ekindeki krokiye uygun olarak mahalli topraklamaların yaptırılmasından, sorumluluğu altında çalışanların KKD ve İSG malzemelerini doğru kullanıp kullanmadığından, çalışma mahallinde gerekli güvenlik önlemlerini alan veya aldırtan, teçhizat üzerinde yapılacak olan çalışmaları yürüten, çalışmanın bitiminde tesisin işletmeye uygun hale getirilmesini sağlayan, üzerinde çalışma yapılan teçhizatın servise alınabileceğini ilgili birimlere bildiren, koordineli çalışmalarda, koordinasyon sorumlusuna bağlı çalışıp kendi postasının güvenliğinden sorumlu personeli

s) Camper: Durdurucu ve nihayet direklerinde hattın devamını sağlayan iletken parçasını, ş) Dağıtım sistemi: Bir dağıtım şirketinin, lisansında belirlenmiş dağıtım bölgesinde işlettiği elektrik dağıtım tesisleri ve şebekesini,

t) Dağıtım sistem işletmecisi: Bağlı bulunduğu dağıtım bölgesi sınırları içerisinde dağıtım sisteminin işletiminden sorumlu dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiyi,

u) Dağıtım şirketi: Belirlenen bir bölgede elektrik dağıtımı ile iştigal eden tüzel kişiyi,

ü) Dengeleme güç piyasası: Arz ve talebin gerçek zamanlı olarak dengelenmesi amacına hizmet etmek üzere, onbeş dakika içerisinde gerçekleştirilebilen çıkış gücü değişimi ile elde edilen yedek kapasitenin alış-satışının gerçekleştiği ve sistem işletmecisi tarafından işletilen organize toptan elektrik piyasasını,

v) Emre amade teçhizat: Servise girmeye hazır durumda bulunan teçhizatı,

y) Enerji iletim hattı: Yüksek Gerilim enerji iletiminde kullanılan havai hatlar ve/veya güç kablolarından oluşan tesisi,

1) Müşterek hatlar: Farklı gerilimli hatların aynı direkler üzerinde bulunduğu hatları,

2) Çok devreli hatlar: Aynı gerilimli birden fazla hattın aynı direk üzerinde bulunduğu hatları,

3) Güç kablosu: Enerji iletmeye yarayan, üzeri izole edilmiş, yer altında/deniz altında kullanılan iletkeni,

z) Emre amade olmayan teçhizat: Arıza, bakım, onarım, kontrol, test gibi nedenlerle servis dışı bulunan ve ihtiyaç anında servise alınamayan teçhizatı,

aa) Enterkonneksiyon: İletim ve dağıtım sistemlerinin toplamından oluşan ulusal elektrik sisteminin diğer bir ülke elektrik sistemine bağlanmasını,

bb) Enterkonneksiyon hattı: İki ülke elektrik sistemini birbirine bağlayan EİH’yi,

cc) Enterkonnekte sistem: Elektrik İletim ve Dağıtım Sistemi dahil olmak üzere tüm kullanıcı sistemlerinden oluşan elektrik ağını,

çç) Fider: Bir EİH'yi, bir EİK'yi, bir transformatörü, bir senkron grubunu, bir barayı, bir reaktör ya da kapasitörü, bir bara grubuna bağlayan irtibatların ve cihazların tümünü,

1) Kuplaj fideri: Aynı gerilim seviyesindeki iki ana barayı birbirine bağlayan teçhizatı,

2) Transfer fideri: Bir fiderin yerine geçebilen teçhizatı,

3) Tranasfer + kuplaj fideri: Transfer ya da kuplaj olarak kullanılabilen teçhizatı,

dd) Gerilim altında (canlı) bakım çalışması: Canlı bakım operatörünün kullandığı mekanizmalar ve araç-gereçlerle vücudunun tamamı veya bir kısmıyla gerilim altındaki çalışma alanına girerek ya da gerilim altındaki kısımlarla temasa geçerek yürüttüğü faaliyetleri,

ee) Gerilim transformatörü: Gerilimi belli bir oran dahilinde değiştirip, YG devresinden izole ederek koruma ve ölçü devrelerine veren teçhizatı,

ff) Güç trasformatörü: Elektrik enerjisinin frekansı sabit kalmak şartıyla gerilim ve akımın değerini belli oran dâhilinde değiştiren teçhizatı,

gg) Güvenlik kartları: Bakım, tamirat, arıza gibi nedenlerle servis dışı edilmiş teçhizat üzerinde çalışacak personelin güvenliğini sağlamak, yanlış manevrayı önlemek ve teçhizatı korumak için transformatör merkezlerinde kullanılması zorunlu olan kartları,

ğğ) Hat tıkacı (trep): Ayarlandığı frekans bandına karşı büyük empedans göstererek işaretin bara tarafına geçmesini engelleyen ve hat tarafına yönlendirilmesini sağlayan paralel rezonans devresini,

hh) İletim sistemi: Elektrik iletim tesisleri ve şebekesini,

ıı) İletim tesisi: Üretim ve/veya tüketim tesislerinin 36 kV üstü gerilim seviyesinden bağlı olduğu üretim veya tüketim tesisi şalt sahasından sonraki nihayet direğinden itibaren, iletim şalt sahalarının orta gerilim fiderleri de dâhil olmak üzere dağıtım tesislerinin bağlantı noktalarına kadar olan tesisleri,

ii) İş bitirme beyanı formu (İGF-2 formu): Teçhizat üzerindeki çalışmayı yapan çalışma sorumlusu veya koordinasyon sorumlusu tarafından TM işletme teknisyenine hitaben düzenlenen ve çalışmanın bittiğini belirten ve bu durumu karşılıklı olarak doğrulayan formu,

jj) İş emri: TEİAŞ sorumluluğunda yapılacak tüm çalışmalarda yapılacak işlerin mahiyetinin, çalışma yapacak kişilere ait bilgilerin ve alışma güvenliğine ilişkin hususların yer aldığı belgeyi,

kk) İş güvenliği formu (İGF-1 formu): TM işletme teknisyeni tarafından düzenlenen ve işi yapacak çalışma sorumlusu veya koordinasyon sorumlusuna çalışma yapılacak teçhizatta alınacak önlemleri belirten ve bu durumu karşılıklı olarak doğrulayan formu,

ll) Kesici: Kısa devre akımı dâhil olmak üzere şalt tesislerinde yük altında açma ve kapama yapan teçhizatı,

1) Transfer kesicisi: Bir fiderin kendi kesicisi yerine geçebilen ve ana barayı transfer baraya bağlayan kesiciyi,

2) Kuplaj kesicisi: İki ana baralı sistemlerde baraları birbirine bağlayan/ayıran kesiciyi,

mm) Koordinasyon sorumlusu: Koordineli çalışmalardan önce çalışma mahallinde; iş emrinin ekinde bulunan kontrol listelerinin incelenerek doldurulmasından, iş emrinin ekindeki çizelgeye göre çalışma alanının işaretlenmesinin doğru yapıldığının kontrolünden, iş emrinin ekindeki krokiye uygun olarak mahalli topraklamaların yaptırılmasından sorumlu Elektrik/Elektrik-Elektronik Mühendisi unvanına haiz personeli,

nn) Koordineli çalışma: Aynı çalışma izin formu ile belirlenen bildirimli veya bildirimsiz çalışma alanında (aynı fider, aynı bara, aynı EİH’de) primer ve/veya sekonder teçhizatta aynı zaman dilimi içerisinde birden fazla çalışma postasının çalışmasını,

oo) Kullanıcı: İletim veya dağıtım sistemine bağlanan ya da bu sistemleri veya enterkonneksiyon hatlarını kullanan gerçek veya tüzel kişiyi, öö) Kuranportör: EİH'ler üzerinden ses, koruma sinyalizasyonu ve bilgi iletişimi sağlayan radyo frekanslı alıcı-verici cihazı,

pp) Mahalli topraklama yapmak: Gerilimsiz hale getirilmiş teçhizatı gerilim dedektörü ile kontrol edildikten sonra topraklama stankası kullanılarak ilgili teçhizatın toprakla irtibatlandırılmasını,

rr) Manevra: Şalt sahalarında bir tesis bölümünü kesiciler ve ayırıcılar vasıtası ile gerilim altına almak ya da gerilimsiz bırakmak için TM işletme teknisyeni veya yük tevzi operatörü tarafından yapılan işlemleri,

ss) Manevra formu (YTİM-2 formu): BYTİM'lerin çalışma müsaadeleri kapsamında yaptıracakları manevralarda TM işletme teknisyenlerinin takip edecekleri manevra sırasını belirtmek amacıyla, manevraya başlamadan önce BYTİM tarafından doldurulan ve ilgili merkezlere iletilen formu, (Ek-3)

şş) Milli Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü (MYTİM): TEİAŞ bünyesinde yer alan ve Türkiye Elektrik Enterkonnekte Sisteminin üretim, iletim ve tüketim yönünden güvenli kaliteli ve ekonomik olarak işletmesini yapan, elektrik enerjisi arz ve talebinin gerçek zamanlı dengelenmesini sağlayan, Dengeleme Güç Piyasasını işleten, uluslararası enterkonneksiyon hatlarının işletilmesi ve bu hatlar üzerinden yapılan enerji alışverişlerinin koordinasyonundan sorumlu olan ve BYTİM'ler arasındaki koordinasyonu sağlayan İşletme Müdürlüğünü,

tt) Orta gerilim (OG): Etkin şiddeti 1000 Voltun üstünde 36000 Volta kadar olan (36000 V dahil) gerilim seviyesini,

uu) Oto-transformatör: Primer sargısının bir kısmının sekonder sargısı olarak da kullanıldığı, İletim Sisteminin farklı gerilim seviyeleri arasındaki geçişi sağlayan teçhizatı,

üü) Özel koruma rölesi: Anlık güç dengesizliğinden dolayı yük akışlarının izin verilen sınırları aşması durumunda sistemin kararsız duruma gelmesini önlemek için, tüketim transformatörlerinin, EİH’lerin veya üretim santrallerinin bazı ünitelerinin otomatik olarak servis harici edilmesini sağlayan röleyi,

vv) Özel koruma sistemi: Enerji üretim/tüketim dengesizliğinden dolayı yük akışlarının izin verilen sınırları aşması durumunda sistemin kararsız duruma gelmesini önlemek için, tüketim transformatörlerinin, EİH’lerin veya üretim santrallerinin bazı ünitelerinin otomatik olarak servis harici edilmesini sağlayan, programlanabilir lojik altyapıya sahip sistemi,

yy) PAKS sistemi: TEİAŞ özel otomatik telefon sistemini,

zz) Parafudr: Elektrik sistemlerini aşırı gerilimlerden koruyan teçhizatı,

aaa) Piyasa katılımcısı: DUY’la tanımlanan lisans sahibi tüzel kişileri ve perakende satış şirketleri için oluşturulan farklı kategorileri,

bbb) Piyasa yönetim sistemi: Dengeleme mekanizması ve uzlaştırmaya ilişkin işlemlerin yürütülmesi amacıyla Piyasa İşletmecisi, Sistem İşletmecisi, piyasa katılımcıları ve sayaçların okunmasından sorumlu iletim ve dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilerin kullanımına sunulan ve küçük istemci yapısında çalışan uygulamaları,

1) Yük alma talimatı (YAL): Dengeleme Güç Piyasasına katılan piyasa katılımcılarının yük almaları için ilgili piyasa katılımcılarına Sistem İşletmecisi tarafından yapılan bildirimleri,

2) Yük atma talimatı (YAT): Dengeleme Güç Piyasasına katılan piyasa katılımcılarının yük atmaları için ilgili piyasa katılımcılarına Sistem İşletmecisi tarafından yapılan bildirimleri,

3) Yük atma teklifi: Dengeleme Güç Piyasasına katılan piyasa katılımcılarının yük atmak amacıyla, fiyat, miktar ve geçerli olduğu zaman gibi bilgileri içeren tekliflerini,

ccc) Reaktif güç kontrolü: Ünitelerin generatör veya senkron kompansatör olarak çalışması sırasında sisteme reaktif güç vermesi veya sistemden reaktif güç çekmesini,

ççç) Ring devre: En az üç merkezin ya da iki merkeze bağlı paralel iki EİH’nin meydana getirdiği kapalı devreyi,

ddd) Ringin kapatılması: Herhangi bir nedenle açılmış olan ring devrenin açık uçları arasındaki gerilim farkını ve faz açısını kabul edilebilir bir değere getirdikten sonra yapılan birleştirme işlemini,

eee) Röle: Sistemde oluşan arıza, aşırı yük, ısınma ve düşük frekans gibi durumlarda kesicilere açma, kapama ve sinyal kumandası veren cihazı,

fff) Santral işletme mühendisi veya sorumlusu: Bir santralin işletme faaliyetlerini yürüten mühendis veya sorumlu personeli,

ggg) Santral kumanda operatörü: Santral işletme şartlarını göz önünde tutarak ilgili talimatlar ile yük tevzi operatörü talimatlarına uygun manevra yapan personeli,

ğğğ) SCADA sistemi / EMS: Elektrik Enterkonnekte Sistemine bağlı bulunan TM santrallerin Şebeke işletmeciliği için gerekli bilgilerini YTİM'lere taşıyan, Sistemin gerçek zamanlı izlenmesini sağlayan, kullanıcılara sürekli, kaliteli, güvenilir enerji sağlamak için gerçek zamanlı ve gelecekteki şartlar göz önüne alınarak analizlerin yapıldığı uzaktan gözleme, kontrol ve veri toplama sistemini,

hhh) Sistem işletmecisi: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketini, m) Seri kapasitör: Seri bağlı bulunduğu EİH’nın empedansını düşürerek sistem kararlılığım artırmak, gerektiğinde yük yönlendirmek için kullanılan kapasitör grubunu,

iii) Servis dışı teçhizat: Çeşitli sebeplerle (bakım, onarım, yedek, arıza v.b.) işletme dışı bırakılan teçhizatı,

jjj) Servis harici etmek: Çalışır haldeki bir teçhizatın veya sistem parçasının kesici ve ayırıcılarını açmak suretiyle gerilimli sistemden ayrılmasını,

kkk) Servise almak: Normal manevralar neticesinde veya arızi nedenlerle sistemden ayrılmış bir teçhizatın veya sistem parçasının tekrar çalışır halde sisteme bağlanmasıdır.

lll) Serviste olan teçhizat: Amacına uygun çalışma durumunda olan teçhizatı,

mmm) Ses kayıt sistemi: Sistem işletmesi için yük tevzi operatörü ile yapılan tüm telefon, kuranportör, paks ve telsiz görüşmelerinin sürekli olarak kaydedildiği sistemi,

nnn) Sıcak yedek kapasite; Sistemde mevcut üretim üniteleri ve transformatörlerden o anda alınabilecek toplam güç ile talep edilen güç arasındaki farkı,

ooo) Simpleks sistem: EİH'ler üzerinde belli frekans seviyesinde bas-konuş/bırak-dinle prensibiyle çalışan tek yönlü iletişim sistemini,

ööö) Sistem oturması: Elektrik sisteminin tamamen veya kısmen istem dışı gerilimsiz kalmasını,

ppp) Şönt kapasitör: Reaktif güç üreten, sisteme paralel bağlı kapasitör grubunu,

rrr) Şönt reaktör: Bağlı bulunduğu hat, transformatör veya baradan reaktif güç çeken (tüketen) ve gerilimi düşürmek için kullanılan sargıyı,

sss) Teçhizatın gerilimsiz bırakılması: Teçhizatı gerilim verilebilen her kaynaktan fiziki bir şekilde ayırmayı, kesici ve ayırıcıları açmayı, kartlama yapmayı ve uyarı levhaları koymayı,

şşş) Transfere alınmış teçhizat: Transfer bara üzerinden irtibatlandırılmış teçhizatı,

ttt) Transformatör merkezi (TM): İletim tesislerinde YG ve OG teçhizattan ve bunların koruma, kumanda, haberleşme ve ölçme sistemlerinden oluşan açık, kapalı tipleri olan anahtarlama tesisini,

uuu) Transformatör merkezi işletme teknisyeni: Görevli bulunduğu vardiyasında görev tanımında ve İSG Yönetmeliğinde belirtilen hususlar çerçevesinde transformatör merkezinin işletilmesi ile ilgili işleri yürüten personeli,

üüü) Topraklama yapmak: Gerilimsiz hale getirilmiş teçhizatı toprak ayırıcısını kapatarak ilgili teçhizatın toprakla irtibatlandırılmasını,

vvv) Topraklanmış teçhizat: Gerilimsiz duruma getirildikten sonra toprakla irtibatlandırılmış teçhizatı,

yyy) Üretim faaliyeti gösteren tüzel kişiler: Üretim lisansı almış tüzel kişileri,

zzz) Yedek teçhizat: Serviste olan bir teçhizatın yerine alınmak üzere servis dışı bekletilen teçhizatı,

aaaa) YG çalışma: 36000 Voltun üzerindeki gerilim seviyesindeki çalışmaları,

bbbb) Yük tevzi bilgi sistemi: Elektrik enterkonnekte sistemindeki bara, transformatör, şönt/seri teçhizat, generatör v.b. ekipmanların karakteristik bilgileri ile tanımlandığı, Sistemde meydana gelen arıza, bakım veya işletme gereği manevra gibi olay kayıtlarının tutulduğu, verilerin toplandığı ve bu veriler doğrultusunda ilgili raporların ve analiz programları ile uyumlu dosyaların oluşturulduğu sistemi,

cccc) Yük tevzi operatörü: Yük Tevzi İşletme Müdürlüklerinde sistem işletmesini sağlamakla görevli Elektrik/Elektrik-Elektronik mühendisi veya yük tevzi operatörü sertifikası bulunan TEİAŞ Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü personelini, çççç) Yüksek gerilim: Etkin değeri 36000 Voltun üstünde olan fazlar arası gerilimi,

ifade eder.

Madde 5 – İş akışlarına ilişkin genel hususlar

(1) Her türlü açma ve kesme manevralarına ilişkin görüşmeler TM veya BYTİM ses kayıt sistemi üzerinden yapılır.

(2) Çalışmaların her aşamasında, çalışma sorumlusu/sorumluları, bütün işlemler ve önlemleri kontrol listesinden işaretler.

(3) Çalışmalara ilişkin manevralarda iş akışlarında belirtilen personele açma/kapama manevra bilgileri SMS ile gönderilir.

(4) Tesis açma/kapama SMS bilgileri, bilgi mahiyetindedir. Gönderilen SMS'ler ile hiçbir işlem tesis edilemez. Tüm SMS'ler OYS üzerinden gönderilir.

(5) EİH ve insansız işletilen merkezlerindeki (SKM, İnterface) çalışmalarında çalışma sorumlusu tarafından TM’ye gidilmesi ve İGF-1/2 doldurulması zorunlu değildir.

(6) Birden fazla Bölge Müdürlüğünün sınırlarında yürütülen EİH çalışmalarında koordinasyon BYTİM tarafından sağlanır.

(7) Tüm çalışmalarda çalışma sorumlusu, koordineli çalışmalarda koordinasyon sorumlusu kapama manevrası tamamlanmadan TM’den ayrılamaz. BYTİM kapama manevrasının daha sonra yapılacağım beyan ederse ayrılabilir.

(8) Koordinasyon sorumlusu, tüm çalışma postalarının çalışmalarını gözlemler ve güvenliğe ilişkin hususlar dışında fiili işlerle ilgilenmez.

(9) Çalışma boyunca koordinasyon sorumlusu ve çalışma sorumluları, çalışma postasının/postaların başında organizasyonu yönetir. Çalışma alanından ayrılmaz.

(10) Koordinasyon sorumlusu, en az Elektrik/Elektrik-Elektronik Mühendisi unvanındaki TEİAŞ personeli arasından görevlendirilebilir.

(11) Çalışmalara ilişkin kapama manevralarında, yük tevzi operatörü ya da TM işletme teknisyeni tarafından ilgili amire ulaşılamaması durumunda görev başında bulunma sırasına göre bir üst amir/amirler aranarak kapama manevrasına ilişkin teyit alınır.

(12) Bildirimli/Bildirimsiz çalışmalarda koordinasyon sorumlusu/çalışma sorumlusu yük tevzi operatörü ile anlaşarak çalışma postaları sahada hazır olmadan önce açma/topraklama manevralarını yaptırtabilir. Bu durumda fiilen çalışmaya başlamadan haberleşme araçları ile yük tevzi operatörü bilgilendirilir.

(13) YTİM-2 formunda belirtilen toprak ayırıcılarındaki manevralar, çalışmanın mahiyetine göre, çalışma gerçekleştirecek birimin talebi doğrultusunda yapılmayabilir. Transformatör/hat ve bara fiderlerinde toprak ayırıcısı bulunmayan liderlerde toprak ayırıcısı manevrası yapılmaz.

(14) OG çalışmalar ve iş akışları işbu yönerge kapsamında değildir.

Madde 6 – YG çalışmalarda iş akışları

(1) Yük tevzi operatörü, tüm YG çalışmalarında çalışma sorumlusu/sorumluları varsa koordinasyon sorumlusu ve Bölge Müdür Yardımcısı ile görüşmeden kapama manevrası yapılmasına izin veremez.

(2) YTİM-1 formunun en az Elektrik/Elektrik-Elektronik/Elektronik Mühendisi unvanına sahip TEİAŞ personeli tarafından doldurulması zorunludur.

(3) Çalışmanın türüne göre takip edilecek iş akışları Ek-1‘de yer alan adımlara uygun olarak gerçekleştirilir.

Madde 7 – Çalışma izni istemeye yetkili kişiler

(1) Çalışma izni isteği; TEİAŞ Bölge Müdürlükleri için TEİAŞ İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği kapsamında belirlenen personel tarafından OYS üzerinden yapılır. Kullanıcılar tarafından gerçekleştirilecek Enterkonnekte Sistemi etkileyen çalışmalar için; üretim ve iletim tesislerinde çalışma izni istemeye yetkili kişilerin ad, soyad, görev unvanı, işyeri ve cep telefonu bilgileri ile beraber Kullanıcılar tarafından BYTİM’ye her yıl ocak ayında yazılı olarak bildirilir. Yıl içerisinde Yetkili kişilerin değişmesi veya herhangi bir nedenle ayrılması durumunda isim listesi BYTİM’ye yazılı olarak ilk iş günü içinde yeniden gönderilir.

(2) Kullanıcılar dışında kalan üçüncü şahısların çalışma izni gerektiren işleri için çalışma izni isteği, işin yapılacağı yerdeki TEİAŞ Bölge Müdürlüğü yetkilileri tarafından BYTİM’ye yapılır.

Madde 8 – Çalışma izni isteğinin yapılması

(1) TEİAŞ birimlerince çalışma izni gerektiren durumlar kapsamında yapılması talep edilen çalışmalarda işin başlayacağı saatten en az 72 saat önce YTİM-1 formu OYS üzerinden doldurularak ve Bölge Müdürlüğü/İşletme ve Bakım Dairesi Başkanı onay süreçlerini geçerek BYTİM’ye iletilmelidir.

(2) Diğer kullanıcılar tarafından çalışma izni gerektiren durumlar kapsamında yapılması talep edilen çalışmalarda, çalışma izni istemeye yetkili kişilerce işin başlayacağı tarihten 5 iş günü öncesinde ilgili BYTİM’den YTİM-1 formu gönderilerek izin istenir.

Madde 9 – Çalışma izni isteği gerektiren durumlar

(1) Aşağıda belirtilen çalışma izni gerektiren hallerde, YTİM-1 formu çalışma izni istemeye yetkili kişiler tarafından doldurularak veya OYS üzerinden oluşturularak BYTİM’ye gönderilmelidir.

a) Enerji üretimini kısıtlayan çalışmalarda;

1) Bakım ve revizyon amacıyla servisten çıkarılacak üretim üniteleri ve ünite transformatörlerinde yapılacak çalışmalar öncesinde BYTİM'ler tarafından MYTİM’ye bildirilir, MYTİM’nin belirleyeceği tarihlerde bakım ve revizyonları yapılır. Bakım ve revizyonlar için Çalışma İzni İsteği Formu (YTİM-1 formu) doldurulur.

2) Servis dışı bir ünitenin servise alınmasını, normal servise girme süresine nazaran geciktirmeyecek çalışmalar için çalışma izni isteğine gerek yoktur.

b) Enerji iletimini kısıtlayan çalışmalarda;

1) Transformatör, EİH ve bunlarla ilgili bütün ana ve yardımcı teçhizat üzerinde yapılacak çalışmalar doğrudan doğruya enerji iletimini kısıtlıyor veya kısıtlama ihtimalini taşıyorsa çalışma izni isteği (YTİM-1 formu) gereklidir.

2) Kullanıcıların mülkiyeti kendilerine ait tesislerde yapacakları çalışmaların İletim Sisteminde de manevra yapılmasını gerektirmesi durumunda, çalışma izni isteği kullanıcı tarafından ilgili BYTİM'ye yapılır.

c) Kullanıcıların beslenmesini/ sistem erişimini kısıtlayan çalışmalarda;

1) Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği uyarınca; TEİAŞ, İletim sisteminin herhangi bir bölümünün veya enterkonneksiyon hattının TEİAŞ tarafından test ve kontrolünün, tadilatının, bakımının, onarımının ya da genişletilmesinin gerektirdiği durumlarda kullanıcının tesis ve teçhizatının bağlantısını veya kullanıcının enerjisini 5 gün öncesinden haber vermek kaydıyla kesebilir.

2) Bu doğrultuda kullanıcıların beslenmesini/ sisteme erişimini engelleyen çalışmalarda;

i. İletim Sistemine bağlı TM’lerde elektrik kesintisine neden olacak veya kesinti ihtimalini yaratabilecek her türlü çalışma için çalışma izni isteğine gerek vardır.

ii. Kullanıcıyı etkileyecek kesinti bildirimi için Bölge Müdürlüğü yetkilileri yukarıda belirtilen yönetmelik uyarınca kullanıcıya bildirimde bulunulur, ayrıca çalışma izni isteğinde bu bildirim belirtilir.

iii. İletim seviyesinden bağlı santraller ile koordinasyonu BYTİM'ler gerçekleştirir. Ancak bu koordinasyonun zamanında sağlanabilmesi için TEİAŞ Bölge Müdürlükleri tarafından çalışma müsaadesinin en az 6 iş günü öncesinde BYTİM onayına sunulması gerekmektedir.

iv. OG seviyeden beslenen kullanıcılarda kesintiye neden olacak çalışmalar için çalışma izni isteğine (YTİM-1 formu) gerek yoktur. OG çalışmalar kapsamında güç transformatörünün servis harici edilmesi talep ediliyorsa YTİM-1 formu doldurulur. 10 MW ve üstü kesinti gerektiren işlem hakkında önceden BYTİM’ye bilgi verilir.

ç) Kullanıcıları etkileyen çalışmalarda aşağıdaki hususlara dikkat edilir;

1) Baranın gerilimsiz hale getirilmesi gereken çalışmalar için, BYTİM'lerce merkezin tüketim ve üretim profili dikkate alınarak sistem açısından merkezin sıfırlanabileceği dönemler belirlenir.

i. Çalışmalar mümkün olduğunca yükün düşük olduğu saatler dikkate alınarak programlanır.

ii. Tüm çalışmalarda sulama dönemi, önemli merkezi sınavlar, mahalli ve genel seçimlerin yapıldığı günler vb. özel durumlar dikkate alınır.

iii. Tüm çalışmalarda sistem güvenliğini etkileyecek N-l durumu da dâhil olmak üzere analizler dikkate alınır.

iv. Tüm çalışmalarda çalışmanın canlı bakım metodu ile yapılıp yapılamayacağı, konusu incelenir, işin aciliyetine göre canlı bakım seçeneği değerlendirilir.

2) Bölge Müdürlükleri söz konusu dönemleri dağıtım şirketleri ile müzakere ederek uygun tarihleri belirler ve Yönetmelikte belirlenen sürelere uygun olarak kullanıcıya enerji kesintisi yapılacak tarih bildirilir.

Madde 10 – Çalışma izni isteklerinin değerlendirilmesi ve onay süreci

(1) TEİAŞ birimlerince yapılacak çalışmalarda izin ve onaylar Ek-4 ve Ek-5’te şematik olarak gösterilen süreçlere uygun OYS üzerinden aşağıdaki şekilde gerçekleştirilir.

a) OYS üzerinden Bölge Müdürlüğündeki YTİM-1 formu hazırlamaya yetkili kişi tarafından form eksiksiz olarak doldurulur, sıralı amirlerin biri ile birlikte birim amirinin ve ilgili İşletme Müdürünün onayından geçerek, Bölge Müdür Yardımcısı ve Bölge Müdürü’nün onayına sunulur. Bu süreçte izinli olan İşletme Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı ve Bölge Müdürü yerine vekalet sahipleri formu onaylar.

b) Çalışmalar Bölge Müdür Yardımcısı ve Bölge Müdürü’nün onayından geçtikten sonra gerekmesi halinde İşletme ve Bakım Dairesi Başkanı onayına sunulur. 400 kV tüm çalışmalar ve 30 MW 150 MWh kesinti ihtimali bulunan çalışmalar için.

c) Bölge Müdürlüğü ve İşletme ve Bakım Dairesi Başkanlığı onayından geçen YTİM -1 formları OYS üzerinden BYTİM’deki işletmeden sorumlu personele iletilir.

ç) BYTİM’deki personel çalışmayı kendi bölgesi açısından değerlendirir ve N-l riski bulunup bulunmadığı, YAL/YAT verilmesi ihtiyacı bulunup bulunmadığı, farklı Yük Tevzi Bölgesini ilgilendirip ilgilendirmediği, Milli YTİM’yi ilgilendirip ilgilendirmediği konusunda sisteme ilave bilgiler girer. Kendi bölgesi ile ilgili gerekli sistem etütlerini gerçekleştirerek çalışmayı onaylar veya reddeder.

d) Onaylanan çalışmalar sırasıyla BYTİM Müdür Yardımcısı ve Müdür onayından geçer.

e) 400 kV çalışmalar ve BYTİM tarafından MYTİM‘yi veya başka bir BYTİM’yi ilgilendirdiği belirtilen çalışmalar MYTİM ve/veya diğer BYTİM onay sürecine girer.

f) 400 kV çalışmalar için MYTİM, diğer çalışmalar için diğer BYTİM’deki personel çalışmayı değerlendirir ve N-l riski bulunup bulunmadığı, YAL/YAT verilmesi ihtiyacı bulunup bulunmadığı konusunda sisteme ilave bilgiler girer. Gerekli sistem etütlerini gerçekleştirerek çalışmayı onaylar veya reddeder.

g) MYTİM/BYTİM onayından geçen çalışmalar içinde 400 kV, N-l riski bulunan, YAL veya YAT talimatı verilmesi gerektiği değerlendirilen veya 30 MW, 150 MWh kesinti ihtimali bulunan çalışmalar Yük Tevzi Dairesi Başkanı onayıyla onay sürecini tamamlayarak çalışma müsaadesi verilmiş olur.

ğ) Onay bekleyen form bilgisi, onay sırası gelen kişiye, onaylanan çalışmaların bilgisi ise çalışma müsaadesi talep eden, onay sürecinde yer alan diğer kişiler ve çalışma müsaadesi ile çalışma izni talep edilen teçhizatta ilave çalışma yapması muhtemel kişilere OYS üzerinden SMS ile gönderilir.

h) Herhangi bir aşamada reddedilen çalışmalar için ret gerekçesi belirtilir ve OYS üzerindeki gerekli alanlar doldurulur. Reddedilen çalışmaların bilgisi çalışma müsaadesi talep eden ve süreçte yer alan diğer kişilere OYS üzerinden SMS ile gönderilir.

ı) Onaylanan çalışmalara, çalışma zamanını değiştirmeyecek ve ilave manevra gerektirmeyecek şekilde; aynı Bölge Müdürlüğünün farklı birimleri veya çalışma müsaadesi onaylanan teçhizatın kendi sorumluluk bölgesinde çalışmak üzere diğer Bölge Müdürlükleri tarafından ilave çalışma postalarının çalışmalara dâhil edilmesi mümkündür. Bu kapsamda çalışma tamamlanmadan OYS üzerinde çalışma talep edecek birim mühendisi ve Bölge Müdür Yardımcısı tarafından Onaylanan çalışma ile ilişkili YTİM-1 formu doldurulur ve onaylanır. BYTİM işletme mühendisi tarafından ilave çalışmaya ilişkin formun onaylanması halinde çalışma musaadesi verilmiş olur.

(2) Kullanıcılar Tarafından Yapılacak Çalışmalarda İzin ve Onay Sürecinde,

a) Çalışma izni istemeye yetkili kişi, çalışma izni isteği için YTİM-1 formunu hazırlayarak BYTİM’ye yazılı olarak gönderir.

b) BYTİM tarafından YTİM-1 formundaki ilgili alanlar OYS girilmek suretiyle form OYS onay sürecine dâhil edilir. Onay sürecine ilişkin detaylar Ek-6’te belirtilmiştir.

c) BYTİM’deki personel çalışmayı kendi bölgesi açısından değerlendirir ve N-l riski bulunup bulunmadığı, YAL/YAT verilmesi ihtiyacı bulunup bulunmadığı, farklı Yük Tevzi Bölgesini ilgilendirip ilgilendirmediği, Milli YTİM’yi ilgilendirip ilgilendirmediği konusunda sisteme ilave bilgiler girer. Kendi bölgesi ile ilgili gerekli sistem etütlerini gerçekleştirerek çalışmayı onaylar veya reddeder.

ç) Onaylanan çalışmalar sırasıyla BYTİM Müdür Yardımcısı ve Müdür onayından geçer.

d) 400 kV çalışmalar ve BYTİM tarafından MYTİM ‘yi veya başka bir BYTİM’yi ilgilendirdiği belirtilen çalışmalar MYTİM ve/veya BYTİM onay sürecine girer.

e) 400 kV çalışmalar için MYTİM, diğer çalışmalar için BYTİM’deki personel çalışmayı değerlendirir ve N-l riski bulunup bulunmadığı, YAL/YAT verilmesi ihtiyacı bulunup bulunmadığı konusunda sisteme ilave bilgiler girer. Gerekli Sistem etütlerini gerçekleştirerek çalışmayı onaylar veya reddeder.

f) MYTİM/BYTİM onayından geçen çalışmalar içinde 400 kV, N-1 riski bulunan, YAL veya YAT talimatı verilmesi gerektiği değerlendirilen veya 30 MW, 150 MWh kesinti ihtimali bulunan çalışmalar Yük Tevzi Dairesi Başkanı onayıyla onay sürecini tamamlayarak çalışma müsaadesi verilmiş olur.

g) Onay bekleyen form bilgisi, onay sırası gelen kişiye, onaylanan çalışmaların bilgisi onay sürecinde yer alan diğer kişiler ve çalışma müsaadesi ile çalışma izni talep edilen teçhizatta ilave çalışma yapması muhtemel kişilere OYS üzerinden SMS ile gönderilir ve BYTİM çalışma izni talep eden kullanıcıya durumu resmi yazı ile bildirir.

ğ) Herhangi bir aşamada reddedilen çalışma ret gerekçesi belirtilerek ve OYS üzerindeki gerekli alanlar doldurulur ve Çalışma izni isteyen kullanıcıya resmi yazı ile bildirilir.

Madde 11 – Çalışma izni isteğinin iptali

(1) Çalışma izninin iptalinde;

a) Çalışmayı isteyen birim veya BYTİM/MYTİM tarafından herhangi bir nedenle çalışmanın/çalışma izninin iptali istenirse, BYTİM/MYTİM tarafından OYS üzerindeki gerekli alanlar doldurulur ve çalışma iptal edilir. İptal edilen çalışmaların bilgisi çalışma müsaadesi talep eden ve süreçte yer alan ilgililere OYS üzerinden SMS ile gönderilir.

b) Kullanıcıların gerçekleştirdiği çalışmalarda YTİM-1 formunda çalışma izni isteğinde bulunan yetkili kişiye ses kayıt sistemine bağlı iletişim kanallarıyla ulaşılarak çalışmanın iptali konusunda bilgi verilir.

(2) Birden fazla BYTİM bölgesini ilgilendiren çalışmanın iptalinde;

a) MYTİM koordinasyonunda yapılan çalışmaların iptalinde;

1) Çalışmayı yapacak birimden gelen iptal talebi MYTİM’ye bildirilir. Diğer BYTİM bölgesinde bir çalışma yoksa MYTİM tarafından çalışmanın iptali teyit edilir. İptalin istendiği bölgede de başka bir çalışma yok ise İPTAL gerçekleşir ve kapama manevrası MYTİM koordinasyonunda yaptırılır.

2) Diğer BYTİM bölgesinde çalışma var, iptal isteyen BYTİM bölgesinde/başka bir çalışma yok ise, çalışma iptal edilir. Ancak kapama manevrası yaptırılmaz. Kapama manevrası talep sorumluluğu tamamen diğer BYTİM’ye kalmış olur. Kapama manevrası diğer BYTİM’nin talebiyle MYTİM koordinasyonu ve talimatı

3) Diğer BYTİM bölgesinde çalışma yok, iptal isteyen BYTİM Bölgesinde başka bir çalışma var ise çalışma, MYTİM bilgilendirilerek iptal edilir. Ancak kapama manevrası yaptırılmaz. Yapılmakta olan çalışmalar iptal edilen çalışma haricindeki çalışma/çalışmalar YTİM-1 formuna göre devam eder. İş bitimi durum ilgili BYTİM tarafından MYTİM ye iletilir. Kapama manevrası MYTİM koordinasyonu ve talimatı ile yaptırılır.

4) İptal talebi çalışmalar başlamadan önce yapılmış ise, diğer çalışmaların yaptırılıp yaptırılmayacağı BYTİM ve MYTİM tarafından kararlaştırılır.

5) İptal kararını veren bilim kullanıcısı tarafından OYS’de gerekli alanlar doldurulur ve iptal edilen çalışmaların bilgisi çalışma müsaadesi talep eden ve süreçte yer alan ilgililere OYS üzerinden SMS ile gönderilir.

b) BYTİM koordinasyonunda yapılan çalışmaların iptalinde;

1) 154 kV çalışmalarda, çalışmayı yapacak birimden gelen iptal talebi diğer BYTİM’ye bildirilir. Diğer BYTİM bölgesinde bir çalışma yok ise iki BYTİM tarafından çalışmanın iptali teyit edilir. İptalin istendiği bölgede de başka bir çalışma yok ise iptal gerçekleşir ve kapama manevrası iki BYTİM koordinasyonunda yapılır. 400 kV çalışmalarda BYTİM'ler arasındaki koordinasyon MYTİM aracılığıyla yapılır.

2) Diğer BYTİM Bölgesinde çalışma var ise ve iptal istenen BYTİM Bölgesinde başka bir çalışma yok ise çalışma iptal edilir, ancak kapama manevrası yaptırılmaz. Kapama manevrası çalışmanın devam ettiği BYTİM talebi ile 154 kV çalışmalar için iki BYTİM’nin koordinasyonunda, 400 kV çalışmalar için ise MYTİM koordinasyonunda yapılır.

3) İptal talebi çalışmalar başlamadan önce yapılmış ise durum diğer çalışmalar için değerlendirilerek, çalışmaların yaptırılıp yaptırılmayacağı 154 kV çalışmalar için ilgili BYTİM'erin, 400 kV çalışmalar için ise MYTİM’nin insiyatifindedir. İptal kararını veren birim kullanıcısı tarafından OYS’de gerekli alanlar doldurulur ve iptal edilen çalışmaların bilgisi çalışma müsaadesi talep eden ve süreçte yer alan ilgililere OYS üzerinden SMS ile gönderilir.

Madde 12 – Normal işletme manevraları ile ilgili genel hususlar

(1) İletim Sistemine bağlı merkezlerin primer tarafındaki manevralar BYTİM tarafından yaptırılır. 36 kV ve daha düşük gerilimli teçhizat manevraları ise Bölge Müdürlüğü yetkilileri tarafından yapılır/yaptırılır.

(2) İletim Sistemine bağlı merkezlerin primer tarafında yapılacak manevralarda çalışma izni olan durumlarda BYTİM Manevra Formu (YTİM-2 formu) doldurur ve TM işletme teknisyenine iletir. Ancak güç transformatörlerinin (oto-transformatörler hariç), generatörlerin, senkron kompansatörlerin, reaktörlerin, kapasitörlerin dönüşümlü çalışmaları ya da programlı olarak devreye alınıp, çıkarılmaları için manevra formuna gerek yoktur. Bunların manevraları ilgili TM işletme teknisyenlerince yapılır.

(3) Manevraya başlamadan önce BYTİM’ye haber verilir. Transfer kesicilerinin kullanılması ve güç transformatörlerinin servisten çıkarılması gerektiğinde TM işletme teknisyeni BYTİM’yi haberdar ederek manevrayı gerçekleştirir. Transfer ayırıcılarının rutin olarak deneme amaçlı açma, kapamaları için çalışma izni isteği formuna gerek yoktur, ancak sözlü olarak izin alınması gereklidir. BYTİM gerekli gördüğünde YTİM-2 formunu doldurur ve TM işletme teknisyenine iletir.

(4) Normal manevralar dışında BYTİM’nin gerekli gördüğü özellik arz eden manevralar yük tevzi operatörü tarafından talimatlandırılarak yaptırılır.

(5) Santrallerin ünite fiderlerinin yüksek gerilim tarafında yapılan manevralar hariç olmak üzere; 400 kV iletim teçhizatlarında yapılan bildirimli/bildirimsiz tüm manevralar öncesinde ve sonrasında, ÖKS veya ÖKR'lerin devreye alınıp çıkartılması öncesinde ve sonrasında mutlaka BYTİM tarafından MYTİM’nin onayı alınır. Birden fazla BYTİM’ sorumluluk sahasını kapsayan EİH manevraları MYTİM’nin koordinasyonunda ilgili B YTİM’ler vasıtasıyla yapılır.

Madde 13 – Ring kapama manevrası

(1) Herhangi bir nedenle açılmış olan ring devrenin, açık uçları arasındaki gerilim farkını ve faz açısını kabul edilebilir bir değere getirdikten sonra birleştirilmesi işlemidir.

(2) Bu gibi manevralarda BYTİM açı farkı (üzerine kapamanın yapılacağı bara ile kapatılacak hattın gerilimleri arasındaki) ihtimali hususunda TM işletme teknisyenin dikkatini çeker.

(3) Bu açı farkının 30°’yi geçmesi veya gerilim farkının %10’dan büyük olması durumunda TM işletme teknisyeni BYTİM’ye durumu bildirir. BYTİM’nin alacağı tedbirlerden sonra kapama manevrası yapılır.

Madde 14 – Paralele alma manevrası

(1) Senkronize olmayan iki ayrı şebeke parçasını birbirine bağlamak amacıyla yapılan işlemdir.

(2) BYTİM tarafından bir merkeze iki ayrı şebeke parçası arasında irtibatı sağlamak için kapama talimatı “ çıkışını paralele alınız” şeklinde verilir.

(3) Gerilim altında olup, kapatılacak olan EİH’nin üzerine kapamanın yapılacağı tesisat kısmıyla paralellik şartları olsa bile, BYTİM mevcut şebeke şartlarının incelenmesini isterse, kapama talimatını yukarıdaki gibi verir.

(4) TM işletme teknisyeni, aşağıda belirtilen şartlara göre hareket eder.

a) Normal Kuplaj Hali: Frekans farkı 0.2 Hz’e eşit veya daha az ise (Senkronoskobun ibresi saniyede en fazla 1/5 devir yapıyor ise) ve gerilimlerin birbirine göre farkı nominal gerilimin %10’u kadar veya daha az ise paralele alma işlemi hemen yapılır.

b) Yasak Kuplaj Hali: Frekans farkı 0,5 Hz üstünde ise (Senkronoskobun ibresi saniyede en az yarım tur devir yapıyor ise) veya gerilim farkı, nominal gerilimin %20’sinden fazla ise; BYTİM tarafından “acele” paralele alınma istenmiş olsa dahi paralele alma işlemi yapılmaz. (Ek-7) Bu durum TM işletme teknisyeni tarafından hemen BYTİM’ye bildirilir.

c) Kritik Kuplaj: Frekans veya gerilim değerlerinin yasak kuplaj bölgesine girmeden, a ve b maddelerinde verilen değerler arasında bir değerde olması halidir.

(5) BYTİM, talimatında paralele alma işlemini “acele” olarak istemiş ise veya ilgili teçhizatın derhal paralele alınması gerekiyor ise paralele alma derhal yerine getirilir.

(6) Yukarıda belirtilen durumun mevcut olmadığı ve TM işletme vasıtalarıyla normal kuplaj değerlerine çıkabilecek imkânlara sahip bulunmadığı Paralele almanın bir santralden yapılmadığı ve bağlı olduğu şebekenin gerilim ve frekansına etki edecek imkânın bulunmadığı gibi) durumda; TM işletme teknisyeni gördüğü frekans fark değerlerini ve senkronoskop dönüş yönünü BYTİM’ye bildirir. Bilgiyi alan BYTİM ya bu durumda paralele alma kararını verir ya da iki frekansı ve iki gerilimi birbirine yaklaştıracak tedbirleri aldıktan sonra paralele alma işlemi yaptırır.

En uygun paralele girme, gerilim farklarının sıfıra yakın ve frekans farkının da gayet küçük (senkronoskop ibresinin çok yavaş dönmesi) olması halidir.

Madde 15 – Özellik arz eden manevralar

(1) Kilitlemeye giden kesicilerin boşa çıkartılmasında;

a) Transfer/By-Pass teçhizatına sahip TM'lerde; herhangi bir fider kesicisinin kapalı olarak kilitlemeye gitmesi durumunda ilgili kesicinin boşa çıkartılması amacıyla, Bölge Müdürlüğü işletme yetkilisinin onayı alınarak önce Transfer/by-pass teçhizatı vasıtasıyla ilgili fiderin aynı bara sisteminde paralel kolunun oluşturulması sağlanır, kilitlemeye giden kesicinin iki tarafındaki ayırıcılar daha sonra açılır.

(2) Transfer baradan geçişle iki hattın birleştirilmesinde;

a) BYTİM’nin yük yönlendirme, ada sistemi oluşturma gibi ihtiyaçlar nedeniyle iki hat fiderini transfer bara üzerinden birleştirerek ana baradan bağımsız bir geçiş durumu meydana getirmeye yönelik yaptırdığı manevralardır. Bu gibi manevralarda;

i. Transfer geçiş manevrası yaptırıldıktan soma, koruma yapılan hat mesafeleri değişmiş olacağından ihtiyaç duyulan röle koordinasyonu en kısa sürede yapılır.

ii. Manevra soması geçiş yapılan ilgili fider transfer ayırıcısının açılmasını, diğer fider transfer ayırıcılarının, transfer fiderinin kesici ve ayırıcılarının kapatılmasını önleyecek tedbirler alınır, “Beyaz Kart” ile Özel Durum Kartlaması yapılır.

(3) Özellik arz eden manevralarda dikkat edilecek hususlar aşağıdaki gibidir.

a) İşlemler sırasında zorunlu elektriki kilit çözme ve/veya paralel kollardan birisinin üzerinden enerji akışı olan ayırıcıyı açmak gerekebilir. İlgili kesici ve ayırıcılar arasında mevcut olan elektriki koruma kilitlemeleri Bölge Müdürlüğü yetkililerinin onayı ile geçici olarak kaldırılır.

b) İşletme yetkilisi ve koruma sistemleri yetkilisi ile mutabakat sağlanır.

c) Manevraya başlamadan önce BYTİM yapılmak istenen işlemler konusunda TM işletme teknisyenini bilgilendirir ve mutabakat sağlar.

ç) Manevra formu hazırlanır ve manevralar BYTİM tarafından adım adım yaptırılır.

Madde 16 – Manevra formu ile yaptırılan manevralardan önce yapılması gereken işlemler

(1) BYTİM, manevraları YTİM-1 formuna uygun olarak düzenlenen YTİM-2 formuna göre yaptırır. BYTİM normal manevralar için talimat verirken ve TM işletme teknisyeni bu talimatı alırken aşağıdaki sıralamaya uyulur.

a) YTİM-2 formu OYS üzerinden düzenlenir ve çalışmanın yapılacağı TEİAŞ TM'lerine OYS üzerinden iletilir. Kullanıcılara ise BYTİM tarafından faks veya taranmış olarak e-posta (pdf formatında) ile gönderilir. OYS ‘nin herhangi bir nedenle durumunda BYTİM tarafından faks veya taranmış olarak e-posta (pdf formatında) TEİAŞ TM’lerine gönderilir. Gelişen teknolojilere göre, formların TM'lere ve kullanıcılara iletilmesinde faks ve e-posta yöntemlerine ek olarak TEİAŞ tarafından uygun görülen başka bir yöntem de tercih edilebilir.

b) Konuşmanın başlangıcında, yük tevzi operatörünün talimat vereceği merkezdeki TM işletme teknisyeni kendi ismini verir ve yük tevzi operatörü ismen kendisini tanıtır.

c) BYTİM, yapılacak olan manevraya ait YTİM-2 formunun TM'ye ulaştığını teyit eder. Faks veya taranmış olarak formun e-posta ile gönderilemediği durumda yük tevzi operatörü TM işletme teknisyenine YTİM-2 formunu yazdırır.

ç) Manevranın her kademesi Manevra Formu (YTİM-2) üzerinde sıra numarasıyla ayrı bir satıra yazdırılır. Talimat açık ve mümkün olduğu kadar kısa olmalıdır. Talimatta ayırıcılar ve kesiciler kod numarasıyla bildirilir.

d) BYTİM, talimatı tamamen verip bitirinceye kadar TM işletme teknisyeni konuşmayı kesmez; talimatta anlaşılmayan bir nokta var ise bunu BYTİM’ye talimat tamamlandıktan sonra bildirir.

e) Talimatta değişecek bir nokta var ise BYTİM tarafından Manevra Formu ( YTİM-2 formu) yeniden doldurularak tekrar ilgili merkeze iletilir. Hatalı formun üzerine “İPTAL” ifadesi yazılmasını ister.

f) BYTİM, talimatı ilettikten sonra manevraya başlanacak zamanı TM işletme teknisyenine ayrıca bildirir.

g) TM işletme teknisyeni BYTİM tarafından sözlü talimat verilmeksizin manevra işlemlerine başlayamaz.

Madde 17 – Manevra formu ile yaptırılacak manevralarda dikkat edilecek hususlar

(1) İki taraftan gerilim altına alınabilen bir teçhizatın servisten çıkarılması sırasında ilk olarak kesiciler açılır ve kartlanır. Üç faz akım kontrolü yapıldıktan sonra her iki TM’deki ayırıcılar açılır ve kartlanır. TM’nin bara düzenine göre Transfer/Bara-2/By-Pass ayırıcısının açık olduğu görülür ve kartlanır. Bu işlemler tamamlandıktan sonra üç faz gerilim kontrolü yapılır, gerilimin sıfır (0) olduğu görülür ve topraklama ayırıcıları kapatılır ve kartlanır.

(2) İki taraftan gerilim altına alınabilen bir teçhizatın servise alınması sırasında ilk olarak her iki TM’deki topraklama ayırıcıları açılır. Daha sonra her iki TM’deki ayırıcılar ve müteakiben kesiciler kapatılır.

(3) Birden fazla BYTİM'yi ilgilendiren bağlantı hatlarındaki manevralar, çalışma ile ilgili hattın ya da çalışılacak TM’nin ait olduğu BYTİM tarafından yürütülür. Diğer BYTİM'ler ise manevrayı takip eder ve kendi bölgesindeki TM’de manevraları yaptırır.

(4) Manevraya başlamadan önce TM işletme teknisyeni YTİM-2 formunu tekrar gözden geçirir ve hatalı bir durum var ise BYTİM’ye bildirerek formun yeniden düzenlenmesini ister.

(5) TM işletme teknisyeni tarafından kartlamalar için gerekli hazırlıklar yapılır.

(6) TM işletme teknisyeninin YTİM-2 formunun basılı/yazılı bir şekilde hazır bulundurması, her işlemin yapılmasını müteakip işlemin yapıldığı teçhizatın kartlanması gereklidir.

(7) TM işletme teknisyeni BYTİM tarafından iletilen ve yapılması sıra ile bildirilen manevra işlem gruplarının her birinin sonunda bu işlemleri ve saatini BYTİM’ye bildirir, diğer işlemler için talimat bekler.

(8) TM işletme teknisyeni tarafından YTİM -2 formu üzerinde o işlemin bulunduğu satırın karşısına işlemin yapıldığı saat yazılır ve BYTİM’ye bildirilir.

(9) TM işletme teknisyeni tarafından servisten çıkarılan teçhizatın başka bir noktadan da beslenebileceği ihtimali dikkate alınarak bu teçhizata ait ölçü aletleri vasıtasıyla techizatın gerilim altında olmadığı kesin olarak belirlenir.

(10) TM işletme teknisyeni manevraları yaparken herhangi bir şüpheye düşerse manevra uygun bir noktada bırakılır ve durum BYTİM’ye bildirilir.

(11) Manevralar bittikten sonra yapılan işlemler zaman sırasına göre BYTİM’ye bildirilir. TM işletme teknisyeni yapılan manevraların işlem saatlerim ve gerekli alanları OYS üzerinde doldurur.

(12) TM işletme teknisyeni manevraları yaparken, dikkatini dağıtacak ve yanlış işlemler yapmasına neden olabilecek hiçbir müdahalede bulunulmamalıdır.

Madde 18 – YTİM’nin doğrudan haberleşme imkânı olmadığı hallerde normal işletme manevraları

(1) Haberleşmenin olmadığı hallerde yük tevzi operatörü manevra formunu (YTİM-2 formu) manevranın yapılacağı merkeze haberleşmenin sağlanabildiği bir merkezdeki üçüncü bir şahıs aracılığı ile bildirir ya da manevrayı yaptırma sorumluluğunu bu üçüncü şahsa devredebilir.

(2) Bu üçüncü şahıs Bölge Müdürlüğü yetkililerinin bilgisi dâhilinde BYTİM tarafından belirlenir. Belirlenen üçüncü şahıs, YTİM-1 formunun not kısmında belirtilir.

(3) Üçüncü bir şahsın belirlenmesi halinde;

a) Yük tevzi operatörü YTİM-1 formu ve YTİM-2 formunu bu üçüncü şahsa iletir ve tekrarlatır.

b) Yük tevzi operatörü yapılacak manevranın yapılacağı Merkeze bildirilmesini ister.

c) Üçüncü şahıs yapılan manevralar hakkında BYTİM’ye bilgi verir.

ç) Bu şahıs, BYTİM'yi temsilen manevraların yaptırılmasından ve manevra yapılacak Merkez/Merkezler ile BYTİM'ler arasındaki koordinasyondan sorumludur.

Madde 19 – Güvenlik kartları

(1) Bakım, onarım, arıza gibi nedenlerle servis dışı edilmiş teçhizat üzerinde çalışacak personelin güvenliğini sağlamak, yanlış manevrayı önlemek ve teçhizatı korumak için merkezlerde kullanılan ve İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğince düzenlenen kartlardır.

(2) Güvenlik kartları TM'lerde TM işletme teknisyeni tarafından İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği uyarınca hazırlanır, gerekli yerlere asılır. Bu işlemi yaptıktan soma TM işletme teknisyeni BYTİM’ye bilgi verir.

Madde 20 – Arıza halleri ile ilgili genel hususlar

(1) Arızalı durum ve acil bildirimli çalışmalar kapsamında TEİAŞ tesislerinde yapılacak manevralar için ikinci kısımda belirlenen YG bildirimsiz müstakil veya YG bildirimsiz koordineli çalışma iş akışına uygun olarak işlemler gerçekleştirilir.

(2) Kullanıcıların arıza sebebiyle servisten çıkmış, çıkartılmış veya çıkartılması gereken teçhizatları üzerinde yapılacak çalışmalarda BYTİM yük tevzi operatörüne kayıtlı telefon üzerinden bilgi vermek kaydıyla gerekli güvenlik tedbirleri kullanıcı tarafından alındıktan soma çalışmalarına başlanır.

(3) 400/154 kV iletim teçhizatlarında meydana gelen tüm arızaların, İletim Sisteminde üretim ve /veya tüketim inkitasına sebebiyet veren tüm arızaların, SCADA sistemlerinde meydana gelen büyük çaplı arızaların bildirimi BYTİM tarafından ilk fırsatta MYTİM'ye yapılır.

(4) Can ve malın tehlikeye düşmesi ve bunun gibi ani müdahaleleri gerektiren önemli ve acil hallerde, zaman kaybını önlemek için gerekli iş güvenliği tedbirleri TM işletme teknisyeni veya santral sorumlusu tarafından alınarak (kesinti de dâhil) olaya müdahale edilir ve ilk fırsatta durum BYTİM’ye ve Bölge Müdürlüğü yetkililerine bildirilir. BYTİM, ilk fırsatta durumu MYTİM’ye bildirir. Ancak gerçekleşen olaya çok ani müdahale edilmesi gerekmediği değerlendirilen veya birden fazla merkezde eylem gerektiren acil durumlarda durum BYTİM’ye bildirilir, BYTİM/MYTİM tarafından en kısa sürede gerekli önlemler alınır (kesinti, ünite servise alma/çıkarma da dâhil) ve olaya müdahale edilmesi sağlanır.

(5) TEİAŞ TM’lerinde tüm işlemler TEİAŞ İşletme Arıza Halleri Yönergesi ve işletmeye dönük olarak verilen diğer özel ve genel talimatlar dikkate alınarak yapılır. Kullanıcılar tarafından gerçekleştirilecek işlemler, kullanıcı tarafından belirlenen özel ve genel talimatlar dikkate alınarak yapılır.

(6) Herhangi bir merkeze ait fider teçhizatından birisi arıza, bakım, kontrol amacı ile servis dışı edilmişse, bu fidere ait kesiciler arıza işlemleri süresince yok kabul edilirler. TM işletme teknisyeni BYTİM’nin onayını almadan bu kesicileri kapatamaz.

(7) Transformatör merkezlerine ait teçhizat üzerinde yapılmakta olan her türlü çalışma sırasında kesicilerde açma olmuşsa, TM işletme teknisyeni çalışmayı yapanların güvende olduklarını kesinlikle tespit etmeden kesicileri kapatamaz.

(8) Arıza işlemlerinde BYTİM’ye veya işlem yapan TM işletme teknisyenine haberleşme araçları da dâhil hiçbir şekilde müdahale edilmez. Yapılacak işlerin çok olması ve amirlerinin yanlarında bulunmaları durumunda sadece amirleri yardım edebilir. Arıza sırasında yapılacak veya yaptırılacak işlemler için, BYTİM ile yalnızca manevrayı bizzat yapacak TM işletme teknisyeni muhataptır.

(9) Ayırıcılar hiçbir zaman yük altında açılamaz ve kapatılamazlar. Üzerinden aktif yük çekilmemesine rağmen bir hat veya transformatörü gerilim altında bulunduran ayırıcı da açılamaz. Ancak açılacak ayırıcı ile aynı bara sisteminde paralel çalışan kapalı bir devre varsa, anılan ayırıcı açılabilir. Transfer ve By-Pass ayırıcılarının kapalı olması gibi.

(10) Transformatör ve santral ünitelerinin iç arızalarını işaret eden zati korumaların, diferansiyel korumanın çalışması sonucunda kesiciler açmışsa, ilgili Bölge Müdürlüğü veya kullanıcı yetkililerine durumu bildirmeden açan kesici kapatılamaz. İlgili Bölge Müdürlüğü veya kullanıcı yetkililerinin talimatına uygun işlem yapılır.

(11) 400 kV ve 154 kV yer altı kabloları herhangi bir arıza nedeniyle açtığı zaman Bölge Müdürlüğü yetkililerinin talimatı olmadan BYTİM tarafından kapattırılmaz.

(12) 400 kV ve 154 kV EİH’de meydana gelen 3 faz toprak sinyali bulunan arızalarda Bölge Müdürlüğü yetkililerinin talimatı olmadan BYTİM tarafından kapattırılmaz, diğer armalarda hat kapatıldığında tutmaz ve arma üstüne kapatılma sinyali (SOTF) alınır ise Bölge Müdürlüğü yetkililerinin talimatı beklenir.

Madde 21 – Arıza halleri manevraları

(1) Arıza halleri manevraları kesicilerin otomatik açmasından sonra normal bağlantıları ve kullanıcıların beslenmesini tekrar temin etmek için yapılan manevralardır.

Madde 22 – Arıza hallerinde kullanıcı/TM işletme teknisyenin yapacağı ilk işler

(1) Bir merkezdeki kesicilerin birisinin veya birkaçının arma nedeniyle açması durumunda;

a) TEİAŞ merkezlerinde TM işletme teknisyeni öncelikle TEİAŞ Arıza Halleri Yönergesindeki iş akışını takip ederek armanın nedeni ve son durum hakkında kesin bilgi elde eder ve hangi rölenin çalışmış olduğunu, faz, kademe, mesafe bilgisi ve açma zamanlarını BYTİM’ye bildirir ve manevra yapmak için BYTİM'den gelecek talimatlarını bekler.

b) Kullanıcılarda kendi işletme talimatları doğrultusunda arızanın nedeni ve son durum hakkında kesin bilgi elde eder ve hangi rölenin çalışmış olduğunu, faz, kademe, mesafe bilgisi ve açma zamanlarını BYTİM’ye bildirir ve manevra yapmak için rölelerim resetledikten sonra BYTİM’den gelecek talimatlarını bekler.

Madde 23 – Arıza nedeniyle açan kesicinin tekrar kapatılma koşulları

(1) Açmış olan kesicinin iki tarafında kalan tesisat kısımlarında gerilim olup, olmadığını voltmetreler yardımıyla kontrol edilir. Voltmetrelerin değer gösterdiği tesisat kısımları gerilimlidir. Ayrıca varsa senkronoskop cihazı ile kontrol yapılmalıdır.

(2) Senkronlama anahtarı açan kesiciye ait yuvaya sokularak çevrildiği zaman;

a) Senkronoskop ibresi bir noktada duruyorsa, voltmetrenin sıfır gösterdiği tarafta gerilim yok demektir. Böyle bir durumda senkronoskop cihazının bir sigortasının yanması veya diğer bir nedenle çalışamayacağı olasılığım göz önüne almak ve anahtarların yerine iyice oturduğundan emin olmak için, senkronlama anahtarı bir iki defa açılıp kapatılmalıdır. Ayrıca, voltmetre komutatörünün konumu da değiştirilerek faz kontrolü yapmak suretiyle her üç fazda da gerilim olmadığından kesinlikle emin olunmalıdır.

b) Senkronoskop ibresi sabit bir noktada duruyor ve kesicinin iki tarafındaki voltmetreler değer gösteriyorsa, her iki tarafta gerilim var ve paralel çalışma durumu olduğu anlaşılır. Bu durum ring devrelerde meydana gelir. Senkronizmde olan her iki tarafın gerilimleri arasında açısal kayma ve genlik farkı olabileceği göz önünde tutulmalıdır. Kaymanın açısal farkı 30o,nin altında ve uçlar arasındaki gerilim farkı nominal gerilimin % 10'unun altında ise BYTİM ile görüşülerek kesici kapatılabilir. Eğer açı farkı 30o’yi geçerse TM işletme teknisyeni durumu BYTİM’ye bildirir. Açısal farkın değeri aşağıdaki yöntemle belirlenir.

1) Senkronoskobun sıfır noktası normal zaman saatinin 12’si kabul edilirse, senkronoskobun ibresi zaman saatinin 11 (5 kala) veya 01 (5 geçe) rakamları arasında bir yerde durduğunda, açısal fark 30°’den küçük demektir.

c) Senkronoskop ibresi dönüyorsa (böyle bir durumda iki taraf voltmetrelerinin de değer göstermeleri gerekir) merkez bir ring devre üzerinde bile olsa, açan kesicinin iki tarafında kalan sistem parçaları paralel çalışmıyor demektir. Bu durumda paralele girme şartları sağlandıktan sonra BYTİM ile görüşülerek kesici kapatılır.

ç) Senkronoskop ibresi bir noktada titreyerek duruyorsa paralel çalışmayan sistemlerin frekansları arasında çok büyük bir fark var demektir. Böyle bir durumda kesici kesinlikle kapatılmaz.

d) En uygun paralele girme, gerilimler arasındaki farkın sıfıra yakın frekanslar arasındaki farkın çok az (senkronoskobun çok yavaş dönmesi) olması halinde yapılır. Frekanslar arasındaki fark 0.2 Hz veya daha az ise (senkronoskop ibresinin 2 turu 10 saniye veya daha uzun bir zamanda oluyorsa), gerilimler arasındaki fark nominal gerilimin %10’u veya daha azı ise paralele alma işlemi hemen yapılabilir. Farkların daha yüksek olması halinde, bu yönergenin 14. (Paralele Alma Manevrası) Maddesine uygun hareket edilir.

(3) Arıza sebebi ile açılan kesici kapatılarak işlemler tamamlandıktan sonra, durum en kısa sürede BYTİM’ye bildirilir.

(4) İşlemlerin yapılmasını engelleyici durumların derhal BYTİM’ye bildirilmesi ve BYTİM’nin talimatlarına göre hareket edilmesi gereklidir. Senkronoskop cihazının hatalı değer gösterdiği tespit edilen durumlarda BYTİM/MYTİM talimatıyla manevra yaptırılabilir.

(5) Arıza işlemlerinden sonra BYTİM’ye verilecek bilgiler aşağıdaki gibidir.

a) Verilecek bilginin hangi merkeze ait olduğu ve bilgi verenin ismi,

b) Arızanın başlangıç saati ve dakikası,

c) Açan kesicinin gerilimi ve fider adı,

ç) Kesiciyi açtıran rölenin adı, fazı, varsa kademesi ve mesafe bilgisi,

d) Kesicinin tekrar kapama yapıp, yapmadığı,

e) Özel izlenim ve olaylar (kısa devre hissedilip, hissedilmediği, ark, patlama, atmosferik olaylar v.b.),

f) Kesicinin kapatıldığı saat ve dakika,

g) Arızayı tespit ve incelemek üzere varsa diğer cihazlardan alınan bilgiler.

Madde 24 – Bir transformatör merkezinde gerilimin sıfır olması halinde yapılacak işlem ve dikkat edilecek hususlar

(1) Bir transformatör merkezinde gerilimin sıfır olması, genel sistem arızasından veya bu merkeze enerji temin eden EİH’lerden, merkezin kendisinden ya da başka noktalardan açması halinde meydana gelir.

(2) Bu durumda madde 22 ve madde 23’e ilave olarak;

a) Açmammış olan bütün EİH, kullanıcı, transformatör giriş ve çıkış fiderlerine ait kesiciler açılır. Kuplaj fideri bulunduğu konumda bırakılır. Talimatsız hiçbir ayırıcı manevrası yapılmaz.

b) BYTİM’den alınan talimatlar doğrultusunda, ilk gerilim görülen EİH’den baraya gerilim alınır.

c) Baradaki gerilimin nominal sınırlar içinde görülmesi durumunda transformatör servise alınır ve iç ihtiyaç beslenir.

ç) Sistem durumuna göre, BYTİM’den olur alınarak ilgili kullanıcıların yetkilileri ile görüşülür, kullanıcı fiderleri o merkez için, belirlenmiş özel şartlar göz önüne alınıp sistem frekansının 49.50 Hz’in altında olmaması koşulu ile kapatılarak kullanıcıların beslenmesi sağlanır.

d) BYTİM talimatları doğrultusunda açık olan diğer EİH ve transformatör fiderleri kapatılır.

e) Baraya alınacak gerilim ile nominal işletme gerilimi arasındaki fark %10'dan fazla ise işlem yapmadan durum BYTİM’ye bildirilerek, alınacak talimata göre hareket edilir.

f) Kullanıcı fiderlerinin kapatılmasında, TEİAŞ ile kullanıcı arasında akdedilmiş anlaşmalar dikkate alınır.

g) Bir transformatör merkezinde gerilim sıfır olduğunda BYTİM ile TM arasında haberleşme sağlanamıyorsa TM işletme teknisyeni:

1) Gerilim gördüğü EİH’den barasına gerilim alır.

2) Güç transformatörünü servise alıp, iç ihtiyacını besler.

3) En kısa süre içinde BYTİM ile iletişim kurmaya çalışır.

4) BYTİM ile haberleşmenin tekrar sağlanması durumunda normal koşullara göre işlemler uygulanır.

Madde 25 – ÖKS, ÖKR veya DFR’nin çalışması durumunda dikkat edilecek hususlar

(1) Bir teçhizatın ÖKS, ÖKR veya DFR tarafından servis harici edilmesi durumunda ivedilikle ilgili BYTİM’ye bilgi verilir. BYTİM servis harici olan teçhizat ve üretim/tüketim kaybı verilerini en kısa sürede MYTİM’ye bildirir. Teçhizatın tekrar devreye alınmasında MYTİM’nin koordinasyonu ile BYTİM tarafından verilecek talimatlara göre hareket edilir. MYTİM’nin onayı alınmadan herhangi bir teçhizat servise alınmaz.

Madde 26 – Arıza sonrası gerilim problemleri ile ilgili olarak transformatör merkezi işletme teknisyenlerinin dikkat edeceği özel hususlar

(1) Transformatör merkezindeki transformatörler yük altında kademe değiştirmek suretiyle gerilim ayarına uygun iseler, arızadan dolayı dağıtım gerilim seviyeleri arızadan önceki değerine göre ± % 10’dan fazla değişmiş ve meydana gelen yeni durum süreklilik gösteriyorsa, gerilimi eski değerine yaklaştırmak için kademe değiştirilmelidir.

(2) Transformatör merkezinde şönt kapasitör var ve servise alınıp, çıkartılması için özel bir BYTİM talimatı yoksa, arıza durumunda bara gerilimi çok yükselmişse şönt kapasitör servisten çıkarılarak gerilim düşürülmeli, gerilim çok düşmüşse ve şönt kapasitör serviste bulunmuyorsa, şönt kapasitör servise alınarak gerilim yükseltilmelidir.

(3) Transformatör merkezinde şönt reaktör var ve servise alınıp, çıkarılması için özel bir BYTİM talimatı yoksa, arıza durumunda gerilim çok yükselmişse, şönt reaktör servise alınarak gerilim düşürülmeli, gerilim çok düşmüşse ve şönt reaktör serviste bulunuyorsa, şönt reaktör servisten çıkarılarak gerilim yükseltilmelidir.

Madde 27 – Santral işletme ve kullanıcı yetkililerinin dikkat edeceği hususlar

(1) Sistem arızası durumunda TEİAŞ ile yapılan anlaşmalar, ilgili mevzuat, MYTİM ve BYTİM talimatlarına göre hareket edilir.

Madde 28 – Sistem toparlanmasında dikkat edilecek hususlar

(1) Sistem oturması durumunda her BYTİM güncel sistem toparlanma planına göre MYTİM ile koordineli olarak uygulama yapar. Toparlanma sürecinde oluşan sistem şartlarına göre toparlanma planı dışında da hareket edilebilir.

(2) Sistemin toparlanma sürecinde;

a) Aceleci davranmadan, adım adım ve kontrollü bir şekilde hareket edilir.

b) Toparlanmayı hızlandırabilmek için YTİM'lerde en az iki kumanda ekibi ve bir koordinatör personel düzenine geçilir.

c) Blackstart özelliği ile sistemi ayağa kaldıracak santral ünitelerinin öncelikle uygun frekans kontrol modlarına (ada, asenkron governor modları vb.) alınması ve sistem kararlı hale gelecek şekilde büyüyene kadar bu modlarda kalması sağlanır.

ç) Sistem toparlanma planında belirtilen ve iç ihtiyacını besleyerek ada modunda kalan santrallerin durumu öncelikle kontrol edilir ve özellikle bu santrallerin baralarına gerilim götürülerek sistemle senkron olmaları sağlanır.

d) Açmamış olan bütün EİH, transformatör giriş ve çıkış, kullanıcı, fiderlerine ait kesiciler açılır. Kuplaj fideri bulunduğu konumda bırakılır. Talimatsız hiçbir ayırıcı manevrası yapılmaz.

e) Toparlanma sırasında ihtiyaç duyulan transformatör merkezlerinde bulunan düşük frekans röleleri iptal ettirilir.

f) Devredeki santrallerin kapasitif reaktif (sistemden çekecek yönde) yüklenme kapasiteleri ve sistem gerilim değerleri uygun seviyelere gelmeden özellikle uzun 400 kV EÎH’lerin kapatılmamasına dikkat edilir.

g) Toparlanmanın hızlı gerçekleşmesini sağlamak için; güçlü (frekans ve gerilimi kararlı) bir sistemden (ENTSO-E gibi) 400 kV baralara gerilim götürülmesine öncelik

ğ) Fiderler beslenirken YTİM talimatlarına bire bir uyulmalı, beslenecek her bir fiderin yükünün senkron bölge toplam üretiminin % 5’inden büyük olmamasına dikkat edilir.

Madde 29 – Haberleşme

(1) Haberleşme usullerinde;

a) YTİM’lerin TM’ler, santraller ve kendi aralarında haberleşmesi, genel olarak kuranportör ve paks ile yapılır. Gerekmesi durumunda telsiz ve sabit hat ile de haberleşme sağlanabilir.

b) Yukarıdaki yöntemlerle haberleşmenin sağlanamadığı durumlarda, TM işletme teknisyeni ve sahada çalışan ekipler mobil telefonları ile BYTİM’nin kayıt altına alınabilen sabit telefonlarını arayabilirler.

c) Kuranportör ve tüm haberleşme cihazlarının normal şekilde çalıştırılması Bölge Müdürlüğü bünyesindeki Elektronik Birimlerince sağlanır. Normal mesai saatleri haricinde veya tatil günlerinde meydana gelecek arızaların giderilmesi için başvurulacak personelin adı ve bulunduğu yer ilgili birim tarafından BYTİM’ye önceden bildirilir.

(2) Haberleşme sistemlerinin kullanılmasında;

a) Elektrik Enterkonnekte Sisteminin işletilmesinde haberleşme hayati önem taşır. Sistemdeki arızaların genişlemesini önlemek ve arıza süresini azaltmak için aşağıdaki hususlara kesinlikle uyulmalıdır.

1) Gereksiz uzun konuşmalardan kesinlikle kaçınılmalı, iletilmek istenen mesaj en az kelimeyle ifade edilmelidir.

2) Konuşmalar açık ve anlaşılır şekilde olmalı, yanlış anlamaların arıza ya da kazalara sebep olabileceği daima göz önünde tutulmalıdır.

3) Manevralar sırasında talimat alan TM işletme teknisyeni yapılacak işlemi tekrar ederek talimatı anladığını ifade etmelidir.

(3) Haberleşme önceliğinde;

a) Elektrik Enterkonnekte Sisteminin işletilmesinde YTİM'lerin konuşmaları öncelikli olup, YTİM'ler gerekmesi durumunda diğer konuşmaları kesebilir veya kestirebilir.

(4) Ses kayıtları;

a) Sistem işletmesi için YTİM ile yapılan tüm telefon, kuranportör, paks ve telsiz görüşmeleri YTİM tarafından ses kayıt cihazı ile sürekli kaydedilir. Bu kayıtlar, sadece sistem işletmesi ve iş kazaları ile ilgili ihtilaflı hallerde yetkilendirilmiş kişiler tarafından kullanılabilir.

Madde 30 – Koruma, ölçüm sistemleri, elektronik aletler

(1) Koruma sistemlerinde;

a) TM'lerde bulunan koruma sistemlerinin normal şekilde çalıştırılması, test, bakım ve ayar işleri Bölge Müdürlükleri bünyesinde bulunan koruma sistemleri birimlerinin sorumluluğundadır.

b) İşletme şartlarının değişmesinden dolayı rölelerde yapılması gereken değişiklikler, işin önem ve aciliyetine göre BYTİM tarafından koruma sistemleri birimlerine önceden bildirilir.

(2) Ölçüm sistemlerinde;

a) Sayaçlar, ölçü transformatörleri (gerilim ve akım transformatörleri), ilgili iletişim teçhizatı ve kablajı da içeren teçhizatın tümü ölçüm sistemlerini oluşturur.

b) BYTİM’nin sistem karakteristiklerini tespit için faydalandığı ölçü aletlerinde yapılacak değişiklikler Ölçüm Sistemleri Birimleri tarafından BYTİM’ye zamanında bildirilir. Bu husus sistem işletmesinin güvenliği yönünden önemlidir.

(3) Koruma sistemlerinde çalışma ve ayar sahalarının değiştirilmesinde;

a) Koruma sistemleri birimlerince rölelerin tanzimi ve ayar değerlerinin değiştirilmesi için, yapılacak çalışmalarda, hangi rölelerin servis dışı olacağı ve hangi rölelerin serviste kalarak koruma yapacakları BYTİM’ye bildirilerek çalışma izni istenir. Bu çalışma; enerji üretimini, iletimini ve/veya kullanıcıların beslenmesini kısıtlayacak karakterde ise veya kısıtlama ihtimali taşıyorsa ikinci kısımda belirtilen şekilde (MADDE 9 - Çalışma izni isteği gerektiren durumlar) hareket edilir.

(4) Elektronik aletler ve işletilmesinde;

a) Elektrik Enterkonnekte Sisteminin işletilmesinde ses, koruma sinyalizasyonu ve bilgi iletiminde kullanılan cihazların (Kuranportör, Paks, Fiber Optik Hat Terminal Teçhizatları, Telsiz, RTU vb.) montajı, devreye alınması ve işletilmesi ile bu cihazların ve elektrik koruma devrelerinin güç ihtiyacını karşılayan redresörlerin arıza, bakım ve ayarlarının yapılması Bölge Müdürlüğü ilgili birimlerinin sorumluluğundadır.

Madde 31 – Yük Tevzi Bilgi Sistemi ile ilgili uygulamalar

(1) Veri giriş yükümlülüğü bulunan santral ve TM’lerin verileri belirlenmiş zamanlarda ve eksiksiz olarak kendileri tarafından YTBS’ye girilir. Verilerin biriktirilmeden, vaktinde girilmesi esastır.

(2) Santral veya özel TM'lerce YTBS’ye erişim sağlanamaması durumunda, kendi şirketleri bünyesinde başka santral veya TM’ler varsa öncelikle veri girişi için bunlarla irtibata geçilir.

Halen erişim sağlanamıyorsa en kısa sürede ilgili BYTİM’ye YTBS’ye erişim sağlanamama nedeni bildirilir. Bu durumda erişim problemi giderilinceye kadar veri girişi BYTİM tarafından yapılır.

(3) TEİAŞ’a ait herhangi bir TM’nin YTBS’ye erişim sağlayamaması durumunda, BYTİM ile görüşülerek verilerin BYTİM tarafından girilmesi sağlanır.

(4) TEİAŞ tarafından talep edilen(Santrallerin aylık üretim ve su değerleri, Transformatör merkezlerinin güç transformatörlerine ait tüketim ve fider maksimum/minimum yükleri vb.) veriler takip eden ayın ilk haftası içerisinde ilgili kullanıcı tarafından YTBS’ye girilir.

(5) YTBS’ye Güç Kalitesi Çözümleyici veya diğer cihazlarla saatlik ve/veya aylık otomatik veri aktarımı sağlanması durumunda, ilgili transformatör merkezleri veya santrallerce bu veriler kontrol edilir, gerekmesi halinde düzeltme yapılır. Otomatik aktarılan verilerde sürekli hata bulunması halinde BYTİM ile irtibata geçilerek bildirimde bulunulur.

(6) YTBS’ye yapılan veri girişleri ilgili BYTİM/MYTİM tarafından düzenli olarak kontrol edilir, varsa hataların giderilmesi ve eksikliklerin tamamlanması sağlanır.

(7) YTBS’ye veri giriş yükümlülüğü bulunan santraller ve kullanıcılara ait merkezlerin veri girişlerinin zamanında yapılmaması durumunda, Elektrik Şebeke Yönetmeliği ve ’nin ilgili Maddesine aykırı hareket edilmiş olması nedeniyle 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca işlem yapılmak üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na bildirim yapılır.

(8) İletim sisteminin 36 kV ve üzerinde gerilim seviyesindeki kısmında yapılan manevralar, gerçekleşen arızalar, alman sinyaller vb. sistem işletmesine yönelik veriler BYTİM/MYTİM tarafından kuralına uygun bir şekilde YTBS’nin ilgili sayfalarına işlenir.

(9) Sistem etütlerinin doğru bir şekilde gerçekleştirilebilmesi amacıyla TM, santral, EİH ve şönt/seri ekipman bağlantı konfigürasyonu BYTİM/MYTİM tarafından YTBS’nin ilgili sayfalan aracılığıyla takip edilir ve tespit edilen eksiklikler veya hatalar ivedilikle giderilir.

(10) Elektrik Enterkonnekte Sisteminde meydana gelen ve 100 MW üstü üretim kaybı, oto transformatörleri ve EİH devre dışı olmaları ile güç transformatörlerine ait tüm tüketim kayıpları, YG Serbest tüketici tüm tüketim kayıpları, OG fider dışındaki tüm kalıcı arızalar BYTİM'ler tarafından YTBS aracılığıyla kısa mesaj olarak en kısa sürede ilgililere bildirilir.

(11) OYS’de onaylanan çalışmalar gün öncesi saat ll:00’a kadar BYTİM tarafından YTBS’de ilgili sayfalara işlenir.

Madde 32 – OYS ile ilgili uygulamalar

(1) TEİAŞ transformatör merkezlerinde tüm işletme kayıtlarına ait veri girişi ve SMS gönderimi OYS üzerinden TM işletme teknisyeni tarafından yapılır.

(2) TEİAŞ transformatör merkezlerinde yapılan manevra, meydana gelen arıza vs. kayıtları TM işletme teknisyenince OYS’ye işlenir.

(3) Transformatör merkezinde meydana gelen Tüm OG fider açmaları, son okunan değeri 20 MW ve üzeri olan fiderler için 5 MW OG fider yük düşümü, 20 MW altı için %40 ve üzeri OG fider yük düşümü tespit edilen durumlar ve tüm kalıcı OG fider arızalan TM işletme teknisyenleri tarafından OYS aracılığıyla kısa mesaj olarak en kısa sürede ilgililere bildirilir.

Madde 33 – SCADA/EMS sistemi arızaları ile ilgili uygulamalar

(1) SCADA/EMS Sistemine bağlı bulunan, TEİAŞ ilgili birimi tarafından noktasal testleri başarılı bir şekilde tamamlanmış olan Elektrik Enterkonnekte Sistemine bağlı TM veya santrallerin bilgileri, iletişim kanallarının durumu ilgili BYTİM tarafından kontrol edilir, hatalı gelen bilgiler ve arızalı iletişim kanalları YTBS/OYS de ilgili sayfalara işlenir.

(2) TEİAŞ tesislerine ait hatalı bilgiler, iletişim kanalları arızalan ve veri tabanından kaynaklanan arızalar aylık bazda ilgili birimlere yazı ile bildirilir.

(3) Kullanıcılara ait tesislerin hatalı bilgileri ilgili BYTİM tarafından 30 gün süre içerisinde giderilmesi için kullanıcılara bildirilir.

(4) SCADA sistemi hatalı bilgileri, iletişim kanalları arızalan ve veri tabanından kaynaklanan arızaların giderilip, giderilmediği arızayı gideren birim tarafından ilgili BYTİM'ler ile teyit edilir.

(5) Verilen süre içerisinde düzeltilen hatalı bilgilerin düzeltildiği ilgili BYTİM tarafından YTBS/ OYS de ilgili sayfalara işlenir.

(6) Verilen süre içerisinde giderilmeyen hatalı bilgiler için Sistem Kullanım Anlaşmaları kapsamında gerekli işlemler, ilgili BYTİM tarafından başlatılır ve bu durum YTBS/OYS de belirtilir.

(7) Kullanıcıların tesisleri ile ilgili bilgileri SCADA Sistemine taşıyan iletişim kanalları ile ilgili arızalar BYTİM tarafından ilgili Bölge Müdürlüğü’ne yazı ile bildirilir. İl ile ilgili arızaların kontrolü, kullanıcılara bildirimi, verilen süre içerisinde giderilmeyen arızalar için sistem kullanım anlaşmaları kapsamında yapılması gerekli işlemler ilgili Bölge Müdürlüğü sorumluluğundadır. İletişim kanalları arızalan ile ilgili durum her aşamada BYTİM tarafındna YTBS/OYS ye işlenir.

(8) Giderilen arızalar ilgili BYTİM tarafından ivedilikle YTBS/OYS de güncellenir

Madde 34 – Yürürlükten kaldırılan mevzuat

(1) TEİAŞ Yönetim Kurulu’nun 06.04.2016 tarih ve 12-116 sayılı Kararı ile onaylanan “Türkiye Elektrik Enterkonnekte Sisteminde Uygulanacak Yük Tevzi İşletme Usulleri ve Arıza Halleri Yönergesi” yürürlükten kaldırılmıştır.

Madde 35 – Yürürlük

(1) Bu Yönerge TEİAŞ Yönetim Kurulu tarafından onaylandığı tarihten bir ay sonra yürürlüğe girer.

Madde 36 – Tebliğ

(1) Bu Yönerge Kullanıcılara resmi yazı ile bildirilir, postadaki gecikmelerden ve bildirilmeyen adres değişikliklerinden TEİAŞ sorumlu tutulamaz.

Madde 37 – Yürütme

(1) Bu Yönerge hükümlerini Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürü yürütür.