KolayuyumGiriş yap

295 Orman Amenajman Planlarının Uygulanmasına Ait Usul ve Esaslar Tebliği

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.

1. AMAÇ VE KAPSAM

Bu Tebliğ’in amacı; devlet ormanları, hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlar ve hususi ormanlar için düzenlenmiş orman amenajman planlarının uygulanmasına ait usul ve esasların belirlenmesidir.

Bu Tebliğ, Orman Amenajman Yönetmeliği’nin 8. ve 9. bölümlerinde yer alan 80-96. madde hükümlerini kapsar.

2. YASAL SÜREÇ

Ülkemiz ormanlarında ilk planlı ormancılık faaliyeti 1907 yılında Ormanların Usulü İdare-i Fenniyeleri Kanunu ile başlamıştır. Ülkemizde ilk amenajman planı 1917 yılında arazi çalışması bitirilen ve 25 Ocak 1918’de yürürlüğe giren Türk ve Avusturyalı mühendislerden kurulu heyet tarafından yapılan plandır.

1924 yılında çıkarılan bir kanunla bütün ormanların amenajman planlarıyla işletilmesi esası getirilmiştir. 1946 yılına kadar bütün ormanların 1.devre amenajman planları tamamlanmış ise de bu planların sıhhat derecesi yeterli olmamıştır.

Modern amenajman planlarının yapımı 1963 yılında başlamıştır. I. ve II. Beş Yıllık Kalkınma Planlarını kapsayacak şekilde 10 yıllık bir çalışma programı hazırlanarak, ormanlarımızın amenajman planları 1972 yılında bitirilmiştir.

Son zamanlarda amenajman planlarının yapımına yönelik bir adet Talimatname ile üç adet Yönetmelik yayımlanmış olup bunların sırasıyla;

27.06.1955 tarihli ve 3/3953 sayılı olurla yürürlüğe giren “Orman Amenajman Planlarının Tanzimine ve Tatbikine Ait Talimatname”nin 124 - 149. maddeleri,

30.06.1973 tarihli ve 3953-1 sayılı olurla yürürlüğe giren “Orman Amenajman Planlarının Düzenlenmesine, Uygulanmasına ve Yenilenmesine Dair Yönetmelik”in 118-134. maddeleri,

20.05.1991 tarihli ve 32 sayılı olurla yürürlüğe giren “Orman Amenajman Planlarının Düzenlenmesi, Uygulanması, Denetlenmesi ve Yenilenmesi Hakkında Yönetmelik”in 118-134. maddeleri,

05 Şubat 2008 tarih ve 26778 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve hâlen geçerli olan Ekosistem Tabanlı Fonksiyonel Planlamaya yönelik, “Orman Amenajman Yönetmeliği”nin 80-96. maddeleri amenajman planlarının uygulanması ve uygulamaların denetlenmesi ile ilgilidir.

3. TANIMLAR

Bu Tebliğ’de geçen;

a) Abiyotik Olay: Yangın, fırtına, kar, çığ, sel gibi cansız varlıkların ormanlar üzerinde meydana getirdikleri etkileri,

b) Amenajman: Bir orman işletmesini veya onun ayrıldığı alt işletme ünitelerini tespit edilen amaçlara göre planlayan ve planın uygulanmasını izleyen bir ormancılık bilim dalını,

c) Aktüel kuruluş: Ormanın bugünkü mevcut durumunu,

ç) Bakanlık: Orman ve Su İşleri Bakanlığını,

d) Biyotik Olay: Böcek, mantar, bakteri gibi canlı varlıkların ormanlar üzerinde meydana getirdikleri etkileri,

e) Bölge Müdürlüğü: Orman Bölge Müdürlüğünü,

f) Bölme: Uygulanacak silvikültürel işlemler, envanter, kayıt, hesap ve kontrol işlerine temel oluşturmak üzere, orman fonksiyonuna, arazinin topoğrafik yapısına, dere, sırt, boyun ve tepe gibi doğal; yol, yangın emniyet şeridi ve benzeri yapay hatlara dayanılarak ayrılan sabit sınırlı alanları,

g) Bölmecik: Aynı bölme içerisinde farklı fonksiyon, yetişme ortamı ya da meşcere tipi alanlarının bulunması hâlinde bölmelerin ayrıldığı alt birimleri,

ğ) Bonitet: Orman ekosisteminde yetişme ortamının verimliliğini,

h) Büyük grup: Genellikle alanı 1000 m2-5000 m2 büyüklüğünde veya yaklaşık çapı 40-80 m olan yuvarlak veya yuvarlağa yakın biçimdeki meşcere parçasını,

ı) Genel Müdürlük: Orman Genel Müdürlüğünü,

i) Grup; Yaklaşık büyüklüğü 300 m2-1000 m2 büyüklüğünde veya yaklaşık çapı 20-40 m olan yuvarlak veya yuvarlağa yakın biçimdeki meşcere parçasını,

j) İşletme Müdürlüğü: Orman İşletme Müdürlüğünü,

k) İşletme sınıfı: Değişik orman fonksiyonlarının işletme amacı olarak öne çıkması ya da orman formları ve işletme şekilleri yönünden farklı alanların bulunması durumunda ayrılan ve bu alanların, toplu veya parçalar hâlinde dağınık bulunmalarına bakılmaksızın taşıdıkları özelliklere göre bir araya getirilmesi ile oluşturulan devamlılık ünitesini,

l) İşletme Şefliği: Orman İşletme Şefliğini,

m) Küçük grup: Yaklaşık büyüklüğü 100 m2-300 m2 büyüklüğünde veya yaklaşık çapı 12-20 m olan yuvarlak veya yuvarlağa yakın biçimdeki meşcere parçasını,

n) Küme: 3-5 adet yaşlı ağacın kapladığı yaklaşık 50 m2-100 m2 büyüklüğündeki en küçük silvikültürel birimi,

o) Meşcere: Yaş, ağaç türü kombinasyonu, büyüme ya da kuruluş şekli, bunların hepsi veya bir kısmı ile çevresinden ayrılan orman parçasını,

ö) Olağanüstü eta: Plan ünitesinde kararlaştırılan normal etaların dışında biyotik ve abiyotik nedenlerden dolayı ormanlarda meydana gelen zarar sonucu çıkan etayı,

p) Optimal kuruluş: Ormanın gelecekteki alacağı ideal durumunu,

r) Plan: Orman amenajman planını,

s) Plan Ünitesi: İdari ve teknik iş bütünlüğünü sağlamak üzere; doğal, coğrafi sınırlara dayanılarak ayrılmış en çok bir işletme şefliği alanını kapsayan planlama birimini,

ş) Silvikültür: Yeni ormanların planlı olarak kurulması ve bunların doğal olarak kurulmuş ve varlığını sürdüren ormanlarla birlikte yetiştirilmesi, bakımı, gençleştirilmesi ve varlıklarının en iyi şekilde devam ettirilmesi ile uğraşan bir bilim dalını,

ifade eder.

4. PLAN UYGULAMASINDA SORUMLULUK

Amenajman planlarının uygulanmasından, ilgili İşletme Şefi, İşletme Müdürü, Bölge Müdürü ile Orman Genel Müdürlüğü Merkez ve Taşra Teşkilatı Görev Yönetmeliği ile Devlet Orman İşletmesi Döner Sermayesi Yönetmeliği’nin ilgili maddelerinde kendilerine yetki ve görev verilen diğer teknik elemanlar, görevleriyle sınırlı olmak üzere müştereken sorumludur.

5. DETAY SİLVİKÜLTÜR PLANI

Amenajman planında öngörülen gençleştirme çalışmaları, detay silvikültür planlarına göre yürütülür.

Detay Silvikültür Planlarının düzenlenmesi, uygulanması ve izlenmesi; Orman Genel Müdürlüğü, Silvikültür Dairesi Başkanlığının “Ormanlarımızda Uygulanacak Silvikültürel Esas ve İlkeler” Tebliğ’ine göre yürütülür.

6. UYGULAMADAN ÖNCE YAPILACAK HAZIRLIKLAR

6.1 Amenajman Planının İncelenmesi

Bölge Müdürlüğü ve İşletme Müdürlüğü yetkililerinden oluşturulan İnceleme Komisyonunca amenajman planı uygulamaya başlamadan önce bütün olarak incelenir. İşletme sınıfı sınırları, bölmelerin sınırları ve değişiklik bulunup bulunmadığı, fonksiyonlar, işletme amaçları, optimal kuruluşlar ve bu kuruluşlara ulaşmak için önerilen yöntemler ile kesim planları tam ve ayrıntılı olarak kavranır. Planda gösterilen gençleştirme ve bakım alanları incelenerek planda önerilen teknik uygulamaların meşcerelere uygunluğu kontrol edilir ve varsa uyuşmazlıklar tespit edilir. Uyuşmazlıkların telafisi mümkün oluyorsa plan değişikliği ile giderilir. Plan değişikliği ile düzeltilmesi mümkün olmayan durumlarda ise Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığının görüşüne başvurulur.

6.2 Bölmelerin Araziye Aplikasyonu

Yılı içerisinde uygulama yapılacak bölmelerin sınırlarının araziye aplikesi, çalışma yapılmadan önce Orman İşletme Müdürlüklerince oluşturulan komisyon tarafından teknik cihazlar yardımıyla (Pusula, GPS vb.) sınır ağaçları işaretlenerek yapılır. Bölme sınırlarının belirgin hatlardan geçmesi durumunda (yol, dere vb.) aplikasyon yapılırken bölme sınırının tamamında işaretlemeye gerek yoktur.

7. PLAN DEĞİŞİKLİKLERİ

Gerek plan yapımı sırasında iş birliği yapan planlayıcı ve uygulayıcıların gerekse Detay Silvikültür Planı’nı hazırlama sırasında görevli teknik personelin tüm dikkatlerine karşın gözden kaçmış, düşünülememiş veya bu planların düzenlenmesinden sonra ortaya çıkmış durumlar nedeniyle amenajman planının öngörüsü ile silvikültürel istekler bakımından ormanın gerçek ihtiyacı arasında belirgin uyuşmazlık bulunduğunun anlaşılması ya da planın uygulanmasıyla sonradan giderilmesi çok güç sonuçlar ile karşılaşılacağının fark edilmesi hâlinde amenajman planlarında gerekli değişiklikler yapılır.

Süresi bitip de avans raporlarıyla işletilen plan ünitelerinde de plan değişiklikleri bu madde hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilir.

Böyle hâllerde durum İşletme Şefliği, İşletme Müdürlüğü ve Bölge Müdürlüğü teknik elemanları tarafından yerinde incelenip ayrıntılı bir rapor düzenlenir. Plan değişikliği raporu, yetkili kılınan makam tarafından onayladıktan sonra planlara işlenir.

7.1 Plan Değişikliği Yapılmasını Gerektiren Durumlar

7.1.1 Yıl Değişikliği

Amenajman planında kesim planlarının zaman mekân düzenleri oluşturulmuş ise yılı içerisinde üretime konu edilecek olan bakım bloku, seçme ve baltalık parsellerindeki bölmelerin tamamı veya birkaçına; yol olmaması, iş gücü yetersizliği, sosyal ihtilaf, silvikültürel müdahale önceliği, piyasa şartları vb. gibi nedenlerden girilememesi durumunda, bölmelerin kesim yılları, daha sonraki yıllara ait bakım bloku, seçme ve baltalık parsellerindeki bölmelerin tamamı veya birkaçıyla karşılıklı olarak değiştirilir.

Plan ünitesi için verilen yıllık etanın, piyasalarda değerlendirilmesinin mümkün olamadığı durumlarda tamamı çıkarılmaz. Böyle hâllerde yıllık üretim miktarının bir bölümü bölme bütünlüğü dikkate alınarak gelecek yıllarda ortaya çıkacak duruma göre kesilmek üzere bırakılabilir. Ayrıca daha önceki yıllarda çeşitli sebeplerle girilmeyen bölmelere uygun şartlar oluştuğunda girilebilir.

Her iki durumda da Plan Değişikliği Raporu düzenlenir (Ek:1). Değişiklikler amenajman planının kesim planları tablolarına işlenir, diğer tablolarda herhangi bir değişiklik yapılmaz. Plan değişikliği raporuna değişiklik tutanağı ve kesim planlarının değişen sayfaları eklenir.

Amenajman planlarında eta verilmiş ya da verilmemiş olan “a”, “ab” ve “b” çağındaki genç meşcerelere bir program çerçevesinde yapılacak bakımlar plan değişikliğini gerektirmez.

7.1.2 Silvikültürel Müdahale Şekli Değişikliği

Yaş sınıflarına göre işletilen ormanlarda bakım ve gençleştirme olmak üzere iki ana silvikültürel müdahale şekli vardır. Bu iki silvikültürel müdahale şekli arasındaki değişiklikler aşağıda açıklandığı şekilde yapılır.

Orman amenajman planlarında gençleştirmeye ayrılan ve detay silvikültür planlarında gençleştirilmesi planlanan fakat çeşitli nedenlerden dolayı (yol yapılmasının ekonomik olmaması, sosyal problemler vb.) uygulama imkânı olmayan meşcereler, aynı işletme sınıfındaki bakım bloklarında bulunan varsa gençleştirmeye uygun meşcerelerle karşılıklı yoksa karşılıksız olarak değiştirilir (Ek:2).

Bakım bölmelerinde, biyotik ve abiyotik nedenlerle tahrip gören ve plan değişikliğini gerektiren

3.0 hektar ve daha büyük meşcereler; gençleştirme alanlarının içerisinde bir sonraki periyoda alınmasında sakınca olmayan meşcerelerle karşılıklı olarak, gençleştirmeye alınan meşcerelerin tamamında uygulama yapılmışsa ya da sonraki periyoda ertelenmesi teknik yönden uygun değil ise karşılıksız olarak gençleştirmeye alınır (Ek:3).

Orman amenajman planında gençleştirmeye konu edilmemiş ancak ormanların devamlılığı açısından acilen gençleştirmeye alınmasının gerekliliği tespit edilen meşcereler, Bölge Müdür Yardımcısının Başkanlığında, varsa Orman Amenajman planlama işlerinde çalışmış bir Başmühendis, Orman İdaresi ve Planlama Şube Müdürü, Silvikültür Şube Müdürü, İşletme Müdürü ve İşletme Şefinden kurulacak olan bir komisyon tarafından incelenir. Bu meşcereler, amenajman planındaki gençleştirme alanlarının içerisinde bir sonraki periyoda alınmasında sakınca olmayan meşcerelerle karşılıklı olarak, gençleştirmeye alınan meşcerelerin tamamında uygulama yapılmışsa ya da sonraki periyoda ertelenmesi teknik yönden uygun değil ise karşılıksız olarak gençleştirmeye alınır (Ek:3).

Yukarıda bahsedilen her üç durum için de meşcere bütünlüğü esas olmak kaydıyla (yangın, genç meşcerelerdeki kırık ve devrikler vb. hariç olmak üzere) ekli örneklere uygun Plan Değişikliği Raporu düzenlenir. Değişiklikler amenajman planının ara ve son hasılat kesim planları tablolarına işlenir, diğer tablolarda herhangi bir değişiklik yapılmaz. Plan değişikliği raporuna değişiklik tutanağı ve kesim planlarının değişen sayfaları eklenir.

7.1.3 Meşcere Tipi Değişikliği

Amenajman planındaki meşcere tipi ile aktüel meşcere tipi (ağaç türü, vasıf vb.) bakımından arasında bariz uyumsuzluklar görülmesi hâlinde konu, Bölge Müdür Yardımcısının Başkanlığında, Orman Amenajman planlama işlerinde çalışmış bir Başmühendis, Orman İdaresi ve Planlama Şube Müdürü, Silvikültür Şube Müdürü ile ilgili İşletme Müdürü ve İşletme Şefinden kurulacak bir komisyon tarafından mahallinde değerlendirilir ve uygun görülmesi hâlinde Plan Değişiklik Raporu düzenlenir (Ek:4). Plan değişikliği raporuna değişiklik tutanağı ve kesim planlarının değişen sayfaları eklenir.

Komisyonda görevlendirilmek üzere Orman Amenajman planlama işlerinde çalışmış bir Başmühendis bulunmayan bölge müdürlükleri, Genel Müdürlükten Başmühendis talebinde bulunur.

Ancak, verimli ormanlarda plan süresi içinde meşcerenin çağ ve kapalılığında meydana gelen normal gelişim ile ilgili değişiklikler bu kapsamda değerlendirilmez.

7.1.4 İşletme Sınıfı Değişikliği

Plan ünitesindeki İşletme sınıflarında mücbir sebeplerden dolayı bir değişiklik yapılması gerekiyor ise konu, Bölge Müdür Yardımcısının Başkanlığında, Orman Amenajman planlama işlerinde çalışmış bir Başmühendis, Orman İdaresi ve Planlama Şube Müdürü, Silvikültür Şube Müdürü ile ilgili İşletme Müdürü ve İşletme Şefinden kurulacak olan bir komisyon tarafından mahallinde değerlendirilir ve uygun görülmesi hâlinde Plan Değişiklik Raporu düzenlenir (Ek:5). Plan değişikliği raporuna değişiklik tutanağı ve kesim planlarının değişen sayfaları eklenir.

Komisyonda görevlendirilmek üzere Orman Amenajman planlama işlerinde çalışmış bir Başmühendis bulunmayan bölge müdürlükleri Genel Müdürlükten Başmühendis talebinde bulunur.

7.1.5 Eta Değişikliği

Uygulama esnasında plan ünitesindeki meşcerelerde kararlaştırılan bakım etalarının bu Tebliğ’in

8.1.2.3 maddesinde belirtilen artış miktarının uygulanmasına rağmen meşcerenin silvikültürel ihtiyacını karşılayamayacağı anlaşılırsa ya da meşcereye hiç eta kararlaştırılmamışsa konu, Orman İdaresi ve Planlama Şube Müdürlüğü ve Silvikültür Şube Müdürlüğü teknik elemanları ile ilgili İşletme Şefi tarafından müştereken arazide incelenir.

İnceleme sonucunda etanın arttırılmasına karar verilirse, her meşcere tipi için ve meşcereyi en iyi temsil eden 10,0 hektara kadar en az 2 adet, 10,0 hektarın üzerindeki meşcerelerde her 10,0 hektara birer adet ilave edilerek 20 m x 25 m=500 m2lik alanda ölçüm yapılır. Bu ölçümde standart taksasyon (örnek alan envanter karnesi) karnesi kullanır. Örnek alanda sadece silvikültürel eta tespitine esas olmak üzere çıkması gereken fertlerin ağaç türleri itibarıyla çap ölçümleri yapılır. Aynı meşcere tipinden alınan örnek alan verilerinin ortalaması çevirme emsali (20) ile çarpılarak hektardaki silvikültürel eta, hektardaki silvikültürel eta ile de meşcerenin alanı çarpılarak meşcerenin etası tespit edilir.

Bu tespitlere göre Plan Değişikliği Raporu tanzim edilir (Ek:6). Plan değişikliği raporuna envanter karneleri, değişiklik tutanağı ve kesim planlarının değişen sayfaları eklenir.

Plan değişikliği ile etası değiştirilen meşcerelerde, ayrıca 8.1.2.3. maddesinde belirtilen artış miktarı kullanılmaz.

7.2 Plan Değişikliği Raporlarının Onaylanması ve Kaydedilmesi

Dört nüsha düzenlenen Plan Değişiklik Raporu Orman Bölge Müdürlüğünce onaylanır. Onaylanan raporun bir nüshası Bölge Müdürlüğünde, bir nüshası İşletme Müdürlüğünde, bir nüshası İşletme Şefliğinde muhafaza edilir. Ayrıca onaylı raporun bir nüshası da Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığına gönderilir. Değişiklikler amenajman planlarının ilgili yerlerine işlenir ayrıca değişiklik tutanağı amenajman planının arkasına eklenir. Uygulamalara plan değişikliği raporlarının onaylanmasından sonra başlanır. Uygulama sonuçları yıl sonunda 35 No.lu tablolarda gösterilir, raporun onay tarih ve No.su açıklamalar hanesinde mutlaka belirtilir. Yapılan değişiklikler yeni plan verisi hâline geldiğinden tüm raporlamalarda bu yeni veriler kullanılır.

Güvenlik nedeni ile yapılacak düzenlemeler ve ek baltalık planları da Bölge Müdürlüğünce onaylanır. Onaylanan raporların bir nüshası bilgi için Genel Müdürlüğe gönderilir.

8. ETANIN ORMANDAN ÇIKARILMASI ESASLARI

8.1 Plan Ünitesinin Toplam Etası

Plan ünitelerinin toplam etası, ayrılan İşletme Sınıflarının her birisi için tekniğine uygun biçimde belirlenen etaların toplanmasıyla elde edilir.

8.1.1 Yıllık Son Hasılat Etası

Aynıyaşlı koru ormanlarında ilk periyotta gençleştirmeye alınan bölme veya bölmeciklerin servetleri toplamına, bu servetin progresif azalan artımının ilavesi ile elde edilen servete Periyodik Son Hasılat Etası, bu servetin periyot uzunluğuna bölünmesi ile bulunan miktar da Ortalama Yıllık Son Hasılat Etası’dır. Yıllık son hasılat etası miktarı uygulanacak gençleştirme metoduna, bol tohum yıllarının sıklığına göre yıllar itibarıyla farklılıklar gösterebilir.

8.1.1.1 Yıllık Son Hâsılat Etasının Ormandan Çıkartılma Şekli

Gençleştirme alanları, baltalıklar ve endüstriyel plantasyonlarda planda hesaplanan eta miktarları üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmaz, kesim alanından çıkarılan miktar esastır.

Son hasılat etası, hazırlanan silvikültür planında belirtilen esaslara göre gerekli tedbirler alınarak çıkartılır.

8.1.2 Yıllık Ara Hasılat Etası

Plan ünitesinde gençleştirmeye ayrılan meşcerelerin dışında kalan verimli meşcereler için tespit edilen bakım etalarının toplamı Periyodik Ara Hasılat Etası’nı, plan uygulama süresine bölünmesi ile elde edilen miktar ise ortalama Yıllık Ara Hasılat Etası’nı ifade eder.

Amenajman planlarında bakım blokları oluşturulmuş ise; blok etası o yılın ara hâsılat etasıdır.

Amenajman planlarında bakım bloku oluşturulmamışsa; uygulayıcı, yıllık ara hasılat etasını ulaşım durumu, iş gücü, piyasanın ürün çeşitlerine olan taleplerini dikkate alarak belirlemekte serbesttir. Uygulayıcı, plan müddetince verilmiş olan toplam ara hasılatın plan uygulama süresine bölünmesiyle elde edilen miktara denk bölmelerin seçimini kendisi yapacaktır. Temel prensip olarak, plan uygulama süresince hasılat eşitliliğinin bozulmaması esastır. Ancak yıllık ara hasılat etası bölme bütünlüğü gözetilerek (+) veya (-) yönde %5 farklı olabilir.

8.1.2.1 Aynıyaşlı Ormanlarda Bakım Bloklarının Uygulayıcı Tarafından Oluşturulması:

Amenajman planında uygulayıcı bakım blokunu oluşturmada serbest bırakılmışsa her yıl, İşletme Şefi bir sonraki yılın bakım blokunu oluşturmak üzere döner sermaye bütçe hazırlıkları öncesi haziran-temmuz aylarında plan ünitesini gezerek silvikültürel bakım önceliği, yol durumu, iş gücü, orman köylerine adil iş tevzii, ormanların biyotik zararlılara açık olması, Orman Genel Müdürlüğünün yıllık ürün politikaları ve bölgesel ürün talepleri vb. kriterleri göz önüne alınarak yaklaşık ortalama yıllık ara hasılat miktarına denk gelecek bölmeleri tespit eder.

Yıllık ara hasılat kesim planı, İşletme Sınıfları ayrımı yapılmaksızın bölme bütünlüğü bozulmayacak şekilde bölmeler ve bölmelere ait toplam etaları yazılarak oluşturulur. Oluşturulan yıllık ara hasılat kesim planı Bölge Müdürlüğünce en geç temmuz ayı sonuna kadar onaylanır, bir nüshası İşletme Şefliğinde, bir nüshası İşletme Müdürlüğünde, bir nüshası Bölge Müdürlüğünde plan süresince muhafaza edilir. Bir nüshası da bilgi için Orman Genel Müdürlüğüne gönderilir (Ek:7).

Oluşturulan yıllık ara hasılat kesim planı döner sermaye bütçe hazırlıklarında gelir bütçesi ve yatırım - cari gider bütçelerine müstenit olarak dikkate alınır. Piyasadaki değişimler ve öngörülemeyen gelişmelerden dolayı yıllık ara hasılat kesim planı düzenlendiği yıl veya uygulama yılı içerisinde plan değişikliğine gerek kalmaksızın Bölge Müdürlüğünün onayı alınarak revize edilebilir.

İşletme Müdürlüğü ve Bölge Müdürlüğünce bakım bloklarının serbest oluşturulmasından dolayı yol ve benzeri yatırımların ve sosyal problemlerin çözümünün ötelenerek plan uygulama yıllarının sonuna doğru yatırım ve sosyal sorun birikimine meydan verilmez. İşletme gelir-giderlerinin ve iş güçlüğünün yıllar itibarıyla olabildiğince dengeli seyretmesi için gerekli tedbirler alınır.

Uygulama yılı sonunda yıllık ara hasılat kesim planındaki bölmelerden alınan etalar ve bakım blok numarası uygulayıcı tarafından amenajman planına işlenir.

8.1.2.2 Aynıyaşlı Ormanlarda Etanın Çıkartılma Şekli

Aynıyaşlı koru ormanlarının ve endüstriyel plantasyonların bakım etaları ormandan çıkartılmadan önce bölme veya bölmecik alanı tümü ile gezilerek dikkatle incelenir. Yürürlükteki plan dönemi öncesinden kalan dikili kuru, devrik ve yatıklar için Enkaz Tespit Raporu düzenlenir ve mahsup işlemi yapılmaz. Plan döneminde meydana gelen kuruma, devrilme ve kırılmalar için Olağanüstü Hasılat Etası Raporu düzenlenerek etaya mahsup edilir. Eski jenerasyondan kalan üst tabakadaki müdahale edilmesi gereken ve planda eta verilmemiş fertler için Gerekçe Raporu düzenlenerek adet ve hacim olarak alınmak istenilen miktar gösterilir. Bundan sonra, ilgili meşcerenin gerektirdiği silvikültürel işlemlere geçilir ve kararlaştırılan bakım etası, bu işlemler uygulanarak ormandan çıkartılır. Bakım işlemleri bölmeciğin her tarafında homojen biçimde uygulanır.

8.1.2.3 Aynıyaşlı Ormanlarda Kararlaştırılan Etanın Çıkartılmasında Serbestlik

Esas olan amenajman planlarında kararlaştırılan bakım etalarına uymaktır. Ancak meşcerelerin homojen yapıda olmaması, boniteti ve yetişme muhiti farklılıklarının bulunmasından dolayı planda kararlaştırılan bakım etaları her yerde silvikültürel isteklere uygun olmayabilir.

Bu nedenle, ekonomik fonksiyonlu ormanlarda amenajman planlarında meşcere tipleri için kararlaştırılan etaların yetersiz kalması durumunda, kararlaştırılan etaya, o meşcere tipi için amenajman planında gösterilen yıllık artımın (13, 23/1 ve 27 no’lu tablolar) 2 katına kadar ilave yapılabilir. İlave edilen miktarla elde edilecek toplam eta miktarı, Amenajman planında o meşcere tipi için kararlaştırılan etanın iki katını geçemez. Bu şekilde belirlenen eta, herhangi bir izin ve rapora gerek kalmaksızın uygulanır. Yıl sonu uygulama cetvellerinde plan verisi aynen, uygulama kısmında ise gerçekleşme miktarı yazılır.

Planda kararlaştırılan etaya artımın iki katının ilavesi ile elde edilebilecek etanın meşcerenin silvikültürel ihtiyacına cevap veremeyeceğinin anlaşılması durumunda bu Tebliğ’in 7.1.5. maddesine göre plan değişikliği raporu düzenlenir. Plan değişikliği raporunda planda kararlaştırılan eta esas alınır.

Ekolojik ve Sosyal fonksiyonlu ormanlarda silvikültürel ihtiyaç duyulması hâlinde, tüm meşcere tipleri için kararlaştırılan etanın en fazla (+,-) %10’u kadar tolerans kullanılabilir. Bu toleransın yetersiz kalacağının anlaşılması durumunda plan değişikliği raporu düzenlenir.

Bu Tebliğ’in yürürlüğe girmesinden itibaren “Meşcere Tiplerinin Ağaç Serveti Envanterine ait Hata ve İstatistiki Değerler Tablosu” (Tablo No:18) yüzdeleri bu amaçla kullanılmayacaktır.

Karışık meşcerelerin bakım uygulamasında mevcut karışımın devamlılığı sağlanacaktır. Karışık meşcere tiplerinde belirlenen ara hasılat kesim miktarının ağaç türlerine dağılımı bağlayıcı değildir. Uygulamada toplam kesim miktarı; ağaç türlerinin meşceredeki dağılım oranları ve silvikültürel istekleri doğrultusunda ayrıca planda gösterilmeyip de meşcerede bulunan ağaç türleri arasında farklı oranlarda dağıtılarak alınabilecektir. Bununla birlikte nadir ve endemik türler korunacaktır.

8.1.2.4 Aynıyaşlı Ormanların Genç Meşcerelerinde Yapılacak Bakım Müdahalesi

Amenajman plan uygulama süresi içerisinde sıklık, sırıklık çağına ulaşan “a” ve “ab” çağındaki meşcerelere Silvikültür Şube Müdürlüğünün denetim ve kontrolünde sıklık bakım programları çerçevesinde varsa amenajman planındaki zaman-mekân ve eta düzenlemesine bağlı kalınmaksızın müdahale edilebilir.

Genç meşcere olarak kabul edilen ve aktif gelişme çağındaki “a” haricindeki sıklık+sırıklık ve direklik çağını oluşturan “ab” ve “b” meşcerelerine Amenajman planlarında bakım etasının tespit edilmesi ve plan süresi içerisinde ağaç türünün özellikleri göz önünde bulundurularak 5 yıllık dönüş müddetlerine göre planlanması esastır.

Ancak, mevcut planlarda “b” çağındaki meşcerelere verilen etalar ve müdahale zamanları silvikültürel ihtiyaçlara cevap veremiyorsa amenajman planlarındaki zaman-mekân düzeni ve etalara bağlı kalınmaksızın silvikültürel ihtiyaçları ve piyasa taleplerine göre 5 yıllık dönüş müddetleri ile bakıma tabi tutulur. Silvikültürel müdahalenin ölçüsü ve alınacak etanın miktarı meşcerelerin gördüğü fonksiyona ve idare amacına uygun olarak silvikültür teknik elemanlarının denetiminde belirlenir, yıllık bakım programları bütçe görüşmeleri öncesi “Genç meşcere bakımı program ve gerçekleşme cetveli” düzenlenerek belirlenir (Ek:8).

Orman İşletme Müdürlüğünce 4 nüsha olarak düzenlenen genç meşcere bakımı program ve gerçekleşme cetveli Orman Bölge Müdürlüğüne gönderilir. Silvikültür ve Orman İdaresi ve Planlama Şube Müdürlüklerince kontrolü yapılan cetvel, Bölge Müdürlüğünce onaylanır. Onaylı cetvelin bir nüshası Silvikültür Şube Müdürlüğünde, bir nüshası İşletme Müdürlüğünde ve bir nüshası ise İşletme Şefliğinde saklanır. Uygulama sonrası alınan etalar plan etası olarak planlara, bölme kartlarına ve yıllık uygulama cetvellerine işlenir.

Mevcut amenajman planında bakım ve gençleştirme sahalarında yaşlı jenerasyon altında bulunan kabul edilebilir nitelikteki genç meşcerelere üst tabakaya müdahale edildikten sonra yukarıdaki hükümler çerçevesinde uygulama yapılır.

8.1.2.5 İbreli Aynıyaşlı Ormanlarda Meşcere Altı Temizliği

İnce, orta ve kalın ağaçlık çağındaki (c-d) meşçerelerinin alt tabakasında bulunan ve geçmiş yıllarda uygulanan bakım müdahaleleri sırasında, ormanın temizlenmesi ve sağlığı açısından öncelikle çıkarılmaları gerekirken çeşitli nedenlerle hiçbir işleme tabi tutulmamış, bilhassa orman yangınları ve entomolojik zararlılar açısından sirayet ettirici ve geliştirici rol oynayan, ana meşcerelerin altındaki ezilmiş yani meşcere kapalılığına hiçbir etkisi olmayan, sahanın yabanlaşmasına mani olunması açısından bir faydası bulunmayan, ölmekte olan 1,30 m’deki çapı 7,9 cm’den ince 4. ve 5. sınıf bireyler (asli türün dışındaki türler hariç) planın öngördüğü bakım çalışmaları kapsamında ormandan üretim ödenekleri çerçevesinde çıkarılır.

Meşcere altı temizliği, bakım yılındaki meşcerelerde ve bir önceki yıl ile bir sonraki yılın bakım meşcerelerinde uygulayıcı tarafından herhangi bir izin ve rapor düzenlemeden yapılır. Daha sonraki ve daha önceki yıllara ait bakım sahalarında ise izin raporu düzenlenerek Orman Bölge Müdürlüğünden olur alınır (Ek:9).

Bu uygulama, gerçek bir silvikültürel bakım olmadığından, sıklık bakımı gibi program ve ödeneklere konu edilmez. Üretilen miktar plan etasına ve servete mahsup edilmez.

Meşcere altı temizliği, sadece saf aynıyaşlı tek tabakalı ibreli meşcerelerde uygulanabilir. Yapraklı, yapraklı+ibreli karışık, katlı (tabakalı) meşcerelerde, devamlı orman ve seçme orman formlarında uygulanamaz.

Üç nüsha düzenlenen Meşcere Altı Temizliği İzin Raporu Orman Bölge Müdürlüğünce onaylanır. Onaylanan raporun bir nüshası Bölge Müdürlüğünde, bir nüshası İşletme Müdürlüğünde, bir nüshası da İşletme Şefliğinde muhafaza edilir.

Uygulamaya, raporun onaylanmasından sonra başlanır. Uygulama sonuçları bölme kartlarına işlenir, yıllık uygulama sonuçlarına ait raporlarda (35-36-37) normal bakım uygulamalarından ayrı olarak “Meşcere Altı Temizliği” müdahale şekli adı altında sterli emval olarak raporlanır.

8.1.2.6 Aynıyaşlı Ormanlarda Eski Jenerasyondan Kalan Fertlerin Ormandan Çıkartılması

Amenajman planlarındaki meşcerelerde tek tabakalı olarak gösterildiği hâlde fiiliyatta üst tabakada eski jenerasyondan kalan ve müdahale edilmesi gereken, planda eta verilmemiş fertler bulunabilir. Yılı içinde bakım bloklarına dikili damga tespit işlemlerine gidildiğinde bu fertler adet ve m3 olarak tespit edilir ve bunlar için Gerekçe Raporu düzenlenir.

Düzenlenen Gerekçe Raporu mahallinde Orman İdaresi ve Planlama Şube Müdürlüğü ve Silvikültür Şube Müdürlüğü teknik elemanları ile ilgili İşletme şefi tarafından müştereken incelenir. Üç nüsha düzenlenen Gerekçe Raporu Orman Bölge Müdürlüğünce onaylanır. Uygulamaya raporun onaylanmasından sonra başlanır. Uygulama sonuçları bölme kartlarına işlenir. Onaylanan raporun bir nüshası Bölge Müdürlüğünde, bir nüshası İşletme Müdürlüğünde, bir nüshası da İşletme Şefliğinde muhafaza edilir (Ek:10).

8.1.3 Seçme ve Devamlı Orman Etası

8.1.3.1 Seçme ve Devamlı Ormanlarda Kesim Planlarının Uygulayıcı Tarafından Oluşturulması

Amenajman planında uygulayıcı kesim parsellerinin yıllarını oluşturmada serbest bırakılmışsa her yıl, İşletme Şefi bir sonraki yılın kesim parselini oluşturmak üzere döner sermaye bütçe hazırlıkları öncesi haziran-temmuz aylarında plan ünitesini gezerek sosyal gereksinimler, var olan yol ağı ve hasılatın ekonomik bir biçimde alınabilmesi vb. kriterlerini dikkate alarak yıllık ortalama hasılat miktarına denk gelecek kadar alanı bir araya getirerek kesim parsellerini oluşturur.

Kesim parsellerinin oluşturulduğu cetvel Bölge Müdürlüğünce en geç temmuz ayı sonuna kadar onaylanır, onaylı raporların bir nüshası İşletme Şefliğinde, bir nüshası İşletme Müdürlüğünde, bir nüshası Bölge Müdürlüğünde plan süresince muhafaza edilir. Bir nüshası da bilgi için Orman Genel Müdürlüğüne gönderilir (Ek:7).

8.1.3.2 Seçme ve Devamlı Ormanlarda Etanın Çıkartılma Şekli

Seçme ve devamlı orman olarak planlanan ormanların etaları çıkatılmadan önce bölme veya bölmecik alanı tümü ile gezilerek kuruluş tipinin ve çap sınıflarının ormandaki dağılış durumu dikkatle incelenir. Plan döneminde meydana gelen olağanüstü eta, olağanüstü hasılat etası raporu düzenlenerek etaya mahsup edilir. Bundan sonra, ilgili meşcerenin gerektirdiği silvikültürel işlemlere geçilir ve planda çap sınıfları itibarıyla kararlaştırılan seçme ve devamlı orman etası çap sınıflarına tekabül eden sayıda ve miktarlarda olacak şekilde ormandan çıkarılır. Plandaki durum ile fiiliyatta uyumsuzluk söz konusu ise örnek alanlar alınarak eta, plan değişikliği raporu düzenlenerek değiştirilir. Devamlı ormanlarda da kararlaştırılan etalar aynı şekilde alınır. Ancak devamlı ormanlarda dikey kapalılıktan ziyade küme ve grup büyüklüğündeki alanlarda yaş veya çap farklılığı oluşacağından yaşlı fertlerin ormandan çıkarılması gerektiği durumlarda küme (50-100 m2) veya grup (300-1000 m2) büyüklüğündeki alanlarda doğal gençleştirme kesimleri meşcerenin diğer kısımlarında ise gençlik bakımı, sıklık bakımı ve aralama kesimleri aynı anda yapılır.

Seçme ormanlarında planların uygulanması, yaş sınıflarıyla işletilen ormanlara göre daha zor ve zaman alıcıdır. Yaş sınıfıyla işletilen ormanlarda alçak ya da yüksek aralama yapılacağına karar verilip buna göre damga yapılır. Oysa seçme ormanlarında her çap sınıfı ayrı ayrı değerlendirilip ayrı eta alınması zorunluluğu bulunmaktadır. Bu nedenle önce damga yapılacak orman gezilir. Çap sınıflarının özellikle yoğunlaştığı alanlar seçilir, nerede hangi çap sınıfından eta alınacağı belirlenir ve daha sonra bu gözlemler doğrultusunda damga yapılır. İlk damgada etanın özellikle ince çaplarda tümü alınmaz. Çok katlı yapı nedeniyle kalın ağaçlar kesilirken ince çaplarda kırılmalar ya da yaralanmalara neden olabilir. Böylece oluşacak zararlar eksik bırakılan damgayla karşılanır ve damga tamamlanmış olur.

Seçme ormanlarında bakım ve gençleştirme birlikte yürütüldüğü için gelen gençliklerin tam alanda korunması koşulu sağlanmalıdır. Hayvan otlatmaları engellenmelidir. Seçme ormanları genel olarak seçmece ormanları gibi düşünüldüğünden silvikültür kontrolleri yapılmamakta yalnızca yararlanma düşünülmektedir. Oysa gençliğin sürekliliği ilkesi nedeniyle bu ormanlarda en azından plan süresi içinde Silvikültür Şube Müdürlüğünce birkaç kez gençlik kontrolü yapılmalı, gerekirse boşluklar dikimlerle tamamlanmalı ve alanın yabanlaşması önlenmelidir. Yabanlaşma olan yerlerde toprak işlemeleri yapılarak tohum yatağı hazırlanmalıdır. Yoğun diri örtü olan yerlerde temizlik yapılmalı ve gençliklere ışık sağlanmalıdır. Göknar gölgeye dayanıklıdır mantığı her zaman geçerli değildir. Özellikle ormangülü gençliğin gelmesini önemli ölçüde engeller. Bu daha çok kayının karışıma girdiği seçme ormanlarında görülür.

8.1.3.3 Seçme ve Devamlı Ormanlarda Kararlaştırılan Etanın Çıkartılmasında Serbestlik

Seçme ve devamlı ormanlarda her bölmecikten çıkartılacak etalar kuruluş tipleri itibarıyla değişik formüller kullanılarak ve çap sınıflarına göre hesaplandığından planda kararlaştırılan eta miktarıyla uygulama sırasında ormandan çıkarılacak toplam eta miktarında (+,-) %10 tolerans olabilir. Çap sınıfları arasındaki geçişlerde de aynı tolerans miktarı kullanılır. Bu tolerans miktarı bir çap sınıfında kullanılabileceği gibi tüm çap sınıfları arasında da kullanılabilir. Ancak toplamda (+,-) %10 miktarı kesinlikle aşılamaz. Bunun üzerinde eta alınması gerektiğinde ilgili bölmecikte örnek alan ölçümleri tekrar yapılarak kuruluş tipi ve eta miktarı bilgisayarda APP ile hesaplanır.

8.1.4 Baltalık Ormanlarında Etanın Çıkartılma Şekli

Baltalık olarak işletilen ormanlarda, kesim düzenleri itibarıyla yıllık olarak tıraşlanacak alanlardan çıkartılacak eta miktarı, parselin tamamının kesilmesi sonucu elde edilen ve istiflenerek ölçülen miktardır. Planda belirtilen baltalık etası çıkan etadan farklı olabilir. Baltalık ormanlarında yapılacak silvikültürel işlemler Silvikültür Dairesi Başkanlığının ilgili tebliğine göre yapılır.

Yaşlılık nedeniyle seyrekleşerek verimden düşen tıraşlama baltalıklarında, kapalılığı yeniden tesis etmek veya kalın çaplı ürün elde etmek amacıyla açıklık ve boşlukların kenarında ve bölmelerin sınırlarında asli ağaç türünün sağlam ve düzgün gövdeli bireylerinden yeter sayıda ağaç bir idare süresi daha kalmak üzere alanda kesilmeden bırakılır. Bu amaçla tek ağaç yerine ocaktaki sürgünlerden uygun olanların tümü de bırakılabilir. Açıklık ve boşlukların bu şekilde doldurulmasının mümkün olmadığı hallerde dikim yolu ile tamamlama yapılır.

Verimli baltalıkların tarım alanlarına bitişik kesimlerinde açma ve işgalleri kontrol etmek ve orman sınırını korumak, ana yol kenarlarında ise doğal peyzajın estetik etkisini yükseltmek amacıyla 25 metre genişliğinde bir şerit kesilmeden bırakılır.

8.1.5 Dikili Kuru ve Enkazların Tespiti ile Ormandan Çıkartılma Şekli

Planda eta verilen ya da verilmeyen dikili kuru, devrik ve yatıklara rastlanıldığında bu emvallerin bölmeden çıkarılması için Enkaz Tespit Raporu düzenlenir. Enkaz tespit raporu ile çıkartılan eta için mahsup yapılmaz. Plan döneminde meydana gelen dikili kuru, devrik ve yatıklara rastlanıldığında ise olağanüstü hasılat etası raporu düzenlenerek etaya mahsup edilir. Çıkartılan miktarlar bölme kartında gösterilir.

Ormanlarda yapılacak müdahaleler sırasında ekolojik dengenin korunması ve biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilmesi için hektarda 1-2 adet ölü, yaşlı, kuru, kovuk ağaçlar kesilmeden bırakılır.

Üç nüsha düzenlenen Enkaz Tespit Raporu Orman Bölge Müdürlüğünce onaylanır. Uygulamalara raporların onaylanmasından sonra başlanır. Uygulama sonuçları bölme kartlarına işlenir. Onaylanan raporun bir nüshası Bölge Müdürlüğünde, bir nüshası İşletme Müdürlüğünde, bir nüshası da İşletme Şefliğinde muhafaza edilir (Ek:11).

8.2 Koruma Hükümleri

Muhafaza ormanlarında, bu konuda yayımlanan "Muhafaza Ormanlarının Ayrılması ve İdaresi Hakkında Yönetmelik" esaslarına göre uygulama yapılır.

İşletme amacı ne olursa olsun, yaş sınıfları metodu ile planlanan işletme sınıflarında, gençleştirme alanlarının üst orman sınırındaki kısımlarında, sivri tepeler ve boyun noktaları civarında, iskân alanları ile yaylak, kışlak ve rekreasyon alanları etrafında, ana kara yollarının her iki yanında 25 metre genişliğinde şeritler bırakılır. Buralarda tıraşlama kesimi yapılmaz. Silvikültürel müdahaleler sırasında iç meşcere perdesi ile ender bulunan, kıymetli, tehlike altındaki türler korunur. Orman yangınları ile mücadele çerçevesinde yapılacak projelerde yer alan meşcereler bu madde kapsamı dışındadır.

Endüstriyel plantasyonlarda ve baltalıklarda da aynıyaşlı koru ormanlarında olduğu gibi iskân ve tarım alanlarına bitişik kesimlerinde, açma ve işgalleri kontrol etmek ve orman sınırını korumak için ana kara yollarının her iki tarafında 25 metre genişliğinde bir şerit, estetik amaçla kesilmeden bırakılır. Orman yangınları ile mücadele çerçevesinde yapılacak projelerde yer alan meşcereler bu madde kapsamı dışındadır.

Ormanlarda yapılacak müdahaleler sırasında ekolojik dengenin korunması ve biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilmesi için hektarda 1-2 adet ölü, yaşlı, kuru, kovuk ağaçlar kesilmeden bırakılır. Orman içindeki doğal olarak ağaçsız olan küçük alanlar olduğu gibi korunmalıdır.

Tohum Meşceresi, Tohum Bahçesi, Millî Park, Tabiat Parkı, Tabiat Anıtı, Anıt Ağaçlar, Hatıra Ormanları, Muhafaza Ormanı, Tabiatı Koruma Alanı, Doğal ve Arkeolojik Sit Alanları, Sulak Alanlar, Yaban Hayatını Koruma ve Geliştirme Sahaları, Gen Koruma ve Gen Kaynakları Yönetim Alanları, Kent Ormanı ve Mesire Yerleri gibi özel mevzuatı ile statülendirilen alanlarda mevzuatlarında ifade edilen koruma hükümleri çerçevesinde uygulama yapılır.

Ormanların üstlendiği fonksiyonlara göre yapılacak koruma ve silvikültürel faaliyetler Silvikültür Dairesince yayımlanan yürürlükteki tamim, tebliğ ve emirlere göre yürütülür.

9. REHABİLİTASYONA VE AĞAÇLANDIRMAYA KONU ALANLARDA YAPILACAK UYGULAMALAR

Amenajman planlarında 1 kapalı olup da eta verilmeyen ve hiçbir silvikültürel müdahale önerilmeyen sahalardan aktüel durumu itibarıyla da 1 kapalı olanlar silvikültür tebliği çerçevesinde rehabilitasyon çalışmalarına konu edilir. Aktüel durumu itibarıyla 2 ve 3 kapalı olan ve 3,0 hektardan büyük olan alanlarda plan değişikliği ile silvikültürel uygulama yapılır. 3,0 hektardan küçük alanlar ise plan değişikliğine konu edilmeden gerekli silvikültürel müdahalelere tabi tutulur.

Amenajman planlarında kapalılığı %10 ve daha aşağı olan bozuk ormanlık alanlarla üzerinde bitki örtüsü bulunmayan orman içi açıklıklar “Ağaçlandırma, İmar-Islah, Erozyon Kontrol ve Mera Çalışmaları ile İlgili Sahalar Tablosu”nda gösterilmektedir.

Bu tabloda görünüp de aktüeli verimli olan 3,0 hektardan büyük sahalar plan değişikliği ile yüklendiği fonksiyona göre bakım ya da gençleştirmeye konu edilir. 3,0 hektardan küçük verimli sahalar ise etrafındaki bozuk meşcerelere uygulanacak işlemler sırasında bu meşcerelere de ihtiyacına uygun silvikültürel müdahaleler yapılır.

Bozuk ve açık sahalar, mülkiyet yönünden titizlikle incelendikten sonra devlet ormanı olanlar, Silvikültür Tebliği çerçevesinde düzenlenecek plan ve projelere göre etüt edilerek rehabilitasyon, imar-ihya, yapay gençleştirme, ağaçlandırma, erozyon kontrolü ve mera ıslahı gibi çalışmalara tabi tutulur. Bu çalışmalarda öncelikle mahalli bitki türlerinin kullanılması ve korunması sağlanır. Biyolojik çeşitliliği koruyucu ve geliştirici tedbirler alınır. Blok ormanların içerisindeki 3,0 hektardan küçük doğal bozuk ve açıklık alanlarda biyolojik çeşitlilik ve yaban hayatının korunması amacıyla hiçbir işlem yapılmaz. Bu sahalarda yapılan her türlü çalışma bölme kartlarında gösterilir.

10. OLAĞANÜSTÜ OLAYLAR VE OLAĞANÜSTÜ ETALAR

10.1 Olağanüstü Etanın Mahsup Şekilleri

10.1.1 Gençleştirme Alanlarında

Amenajman planındaki aynıyaşlı ormanlarda gençleştirmeye verilmiş meşcerelerin biri veya birkaçında toplu alanda biyotik ya da abiyotik menşeli olağanüstü bir durum oluştuğunda, silvikültür planındaki gerekli değişiklikler yapılarak bu meşcerelerdeki gençleştirme çalışmalarına öncelik verilir. Çıkarılacak olağanüstü hasılat etası, son hasılat etası olarak kaydedilir.

Olay münferit ağaçlar veya küçük kümeler hâlinde meydana gelirse çıkan olağanüstü hasılat etası son hasılat etasına bire bir mahsup edilir.

10.1.2 Bakım Alanlarında

Biyotik ya da abiyotik menşeli olağanüstü bir durum, aynıyaşlı ormanlardaki bakım yapılacak meşcerelerde toplu hâlde ve 3,0 hektardan büyük alanlarda meydana gelmesi durumunda bu meşcereler plan değişikliği raporu yapılarak periyodik gençleştirme alanı içerisine alınır ve öncelikli olarak gençleştirilir. Bu meşcerelere karşılık, amenajman planında gençleştirmeye verilmiş olup bir plan periyodu sonrasına bırakılmasında sakınca görülmeyen ve henüz hiçbir çalışmanın yapılmamış olduğu eş değer büyüklükteki öncelikle 2 ve 3 kapalılıktaki gençleştirme alanları ise gençleştirmeden çıkartılarak bakım alanlarına dâhil edilir.

Olay gençleştirme alanlarının tümüne müdahale edildikten sonra meydana gelmişse ya da o işletme sınıfında gençleştirmeye verilmiş meşcere bulunmuyorsa veya mevcut gençleştirme sahalarının bir sonraki periyoda bırakılması sakıncalı ise bu meşcereler de karşılıksız olarak

gençleştirmeye verilir. Bu alanlardan alınacak etalar son hasılat etasına mahsup edilir. Silvikültür planlarında da gerekli değişiklikler yapılır.

Olay aktüel durum itibarıyla I. yaş sınıfında bulunan ve 1,30’daki meşcere orta çapı 8,0 cm’nin altında bulunan “a” çağındaki meşcerelerde meydana gelirse bu alanlar da karşılıksız olarak gençleştirmeye verilir.

Olay bakım bölmelerinde bulunan meşcerelerde 3,0 hektardan küçük ve toplu (Küçük grup, grup, büyük grup) alanlarda meydana gelirse mahsup edilecek miktar formülle hesap edilir ve (plan döneminde ilgili meşcereye bakım müdahalesi yapılmamışsa) bakım etasından mahsup edilir.

Örnek:

Çzc3 meşcere tipinin plandaki alanı 25,0 ha ve bakım etası 250 m3 olsun, bu meşcere tipinin 2,5 hektarı zarar görmüşse bu duruma göre mahsup edilecek miktar formüle göre ;

em = e / f . ft

Burada:

em : Mahsup edilecek miktar. (m3)

e : Bölme veya Bölmeciğin etası. (m3) f : Bölme veya Bölmeciğin alanı. (ha)

ft : Bölme veya Bölmeciğin tahrip olan alanı. (ha)

250m3 / 25.0ha x 2,5ha = 25 m3

Mahsuptan sonra Çzc3 meşcere tipinin yeni bakım etası 250 - 25 = 225 m3 olacaktır. Aynı meşcere tipinde ikinci bir olağanüstü olduğunda plan etası olarak 225 m3 alınacaktır.

Olay meşcerelerde münferit ağaçlar veya kümeler hâlinde ortaya çıkarsa olağanüstü etanın tamamı ilgili bölmeciğin bakım etasına mahsup edilir.

Olayın olduğu meşceredeki mahsup miktarı, o meşcere için belirlenmiş olan etadan fazla ise etanın tamamı mahsup edilerek plan müddetinde o meşcerenin etası sıfırlanmış olur.

10.1.3 Değişikyaşlı Ormanlarda:

Olayın 3,0 hektardan küçük alanlarda ve münferit olarak meydana gelmesi hâlinde bölmeye bakım müdahalesi yapılmamışsa olağanüstü eta miktarı çap sınıfları itibarıyla bölmenin etasına mahsup edilir, alınması gereken kalan eta miktarı uygulama yılında bölmenin tamamı gezilerek çap sınıfları itibarıyla çıkarılır. Olağanüstünün gerçekleştiği çap sınıfına, amenajman planında eta verilmemiş ise o çap sınıfından mahsup yapılmaz ve diğer çap sınıflarına yansıtılmaz.

Olay daha önce müdahale edilmiş bölmede meydana gelirse olağanüstü eta bölmeden çıkarılır, etaya mahsup yapılmaz ancak planlara ve bölme kartlarına olağanüstü hasılat etası olarak çıkarılan eta miktarı çap sınıfları itibarıyla işlenir.

Ancak olay toplu hâlde ve 3,0 hektardan büyük alanda meydana gelmiş ve bölmenin planda gösterilen kuruluş tipini değiştirecek şiddette ortaya çıkmışsa olağanüstü hasılat etası sadece bölmenin zarar gören kısmındaki etasına mahsup edilir ve bu alan bölmenin genel alanından düşülür. Eta kalan alan üzerinden tekrar hesaplanır. Olağanüstü olay değişikyaşlı bölmeye müdahale edildikten sonra meydana gelmişse alınacak olağanüstü etalar mahsup edilmez, uygulama sonucu çıkarılan eta plana ve bölme kartlarına işlenir.

10.1.4 Baltalık Ormanlarında

Olay, baltalıklarda toplu hâlde ve 3,0 hektardan büyük alanlara zarar vermesi hâlinde zarar gören kısım yeniden tesise konu edilir. Olağanüstü etanın tamamı meşcere alanının servetinden mahsup edilir, meşcerenin zarar görmeyen diğer kısmına planda belirtilen kesim yılında müdahale edilir. Uygulama sonucu çıkarılan eta plana ve bölme kartına işlenir.

Olayın 3,0 hektardan küçük ve münferit olarak meydana gelmesi hâlinde olağanüstü eta miktarı meşcerenin servetine mahsup edilir, mahsuptan sonra kalan eta miktarı uygulama yılında çıkarılır.

Olayın uygulama yapılmış baltalık meşcerelerinde meydana gelmesi hâlinde olağanüstü eta miktarının mahsubu yapılmaz.

10.1.5 Koruya Tahvil Sahalarında

Olayın koruya tahvil bölmelerindeki meşcerelerde toplu hâlde ve 3,0 hektardan büyük alanlarda zarar vermesi hâlinde plan değişikliği raporu yapılarak zarar gören kısımda gençleştirme çalışmaları uygulanır. Zarar gören alan bölmenin alanından düşülür. Planda tespit edilmiş bakım etası, kalan kısım için tekrar hesaplanarak bakım çalışmaları aksatılmadan yürütülür.

Olayın toplu hâlde ve 3,0 hektardan küçük alanlarda meydana gelmesi halinde olağanüstü eta miktarı 10.1.2. maddesinin 4. paragrafındaki esaslar çerçevesinde formülle hesaplanarak bakım etasına mahsup edilir.

Olay meşcerelerde münferit veya kümeler hâlinde ortaya çıkarsa olağanüstü etanın tamamı ilgili bölmeciğin etasından mahsup edilir.

Olayın uygulama yapılmış meşcerelerde meydana gelmesi hâlinde olağanüstü eta miktarının mahsubu yapılmaz.

10.1.6 İzinli Sahalarda

Plan ünitesinde; 3,0 hektardan büyük bakıma konu alanlarda meydana gelen olağanüstü durumlardan dolayı bu alanda tekrar orman yetiştirmek mümkün olmayacaksa (baraj yapımı, taş ve açık maden işletmeleri vb.) bu durumda ilgili meşcereler için olağanüstü hasılat etası raporu ve meşcere tipine yönelik plan değişikliği raporu yapılır. Plandaki mevcut gençleştirme alanlarında (azaltma veya çoğaltma) herhangi bir değişiklik yapılmaz.

İzin verilen saha 3,0 hektardan büyük ve gençleştirme alanında ise ilgili işletme sınıfında varsa bu alana denk gelecek büyüklükteki gençleştirmeye uygun bozuk orman ya da OT (Ağaçsız Orman Toprağı) alanı karşılık gösterilerek planda değişiklik yapılır.

10.2 Olağanüstü Hâsılat Etası Raporlarının Tanzim, Onay ve Kayıt İşleri

Olağanüstü Hasılat Etası Raporu düzenlenirken müstenit olarak olağanüstü olayı belgelendiren (proje, izin oluru, inceleme tutanağı, biyotik zararlılar duyuru raporu vb.) bir doküman ve olayın meydana geldiği yeri gösteren harita eklenir.

Üç nüsha düzenlenen Olağanüstü Hasılat Etası Raporu Orman Bölge Müdürlüğünce onaylanır. Onaylanan raporun bir nüshası Bölge Müdürlüğünde, bir nüshası İşletme Müdürlüğünde, bir nüshası da İşletme Şefliğinde plan uygulama süresi boyunca muhafaza edilir (Ek:12).

Olağanüstü hasılat raporları onaylanmadan üretime başlanamaz. Ancak büyük miktardaki yangın, kırık, devrik, böcek, mantar vb. zararlarda tespitlerin zaman almasından dolayı emvalin değer kaybetmesi, böcek ve mantar zararlarının yayılarak ormanların devamlılığının tehlikeye düşeceği tespit edilirse zarar tespiti ile damga ve üretim işleri aynı anda başlatılarak olağanüstü hasılat raporları da geciktirilmeden düzenlenir.

Mahsuplar amenajman planlarındaki kesim planı (23/1, 28, 29, 31, 32) tablolarına işlenir. Mükerrer eta alımının engellenmesi için mahsup miktarları mutlaka plan verilerinden düşülür ve plana kalan yeni eta miktarları kaydedilir.

Her yıl sonunda İşletme Müdürlükleri itibarıyla olağanüstünü hasılat etasının çeşidi ve toplam miktarlarını gösteren cetvel düzenlenerek Bölge Müdürlüğüne 35 ve 36 numaralı tablolarla birlikte gönderilir. Bölge Müdürlüğünce tevhidi yapılan cetveller 37 numaralı tablo ile birlikte Genel Müdürlüğe gönderilir (Ek:13).

11. AMENAJMAN PLAN UYGULAMALARINA AİT BELGELERİN DÜZENLENMESİ

Amenajman plan uygulamalarına ait belge, rapor ve kayıtlar aşağıda belirtilen şekilde düzenlenir.

11.1 Dikili Ağaç Ölçü Tutanağı

Amenajman planının uygulanması sırasında, teknik işlem yapmak üzere girilen her bölme için ve kesilecek her ağaç türü ve çapına göre dikili ağaç ölçü tutanağı veya yardımcı dikili ağaç ölçü tutanağına işlenir. İşlem yapılan bölmenin 1/10.000 veya 1/25.000 ölçekli krokisi, tutanağa eklenir. Kesilecek ağaçların hacimlendirilmesinde amenajman planı yapılırken kullanılan hacim tabloları ve birimleri esas alınır.

Yapılacak iş ve işlemler Orman Zararlıları ile Mücadele Dairesi Başkanlığının Damga Yönetmeliği ile İşletme Pazarlama Dairesi Başkanlığının “Asli Orman Ürünlerinin Üretim İşlerine Ait Tebliğ” esasları çerçevesinde yürütülür.

11.2 Yuvarlak Odun Ölçü Tutanağı

Dikili ağaç ölçü tutanağında tespit edilen ağaçlar tekniğine uygun olarak kesilir ve orman ürünleri standardına uygun biçimde değişik ürün çeşitlerine ayrılır. Elde edilen ürünler için yuvarlak odun ölçü tutanağı düzenlenir.

Orman emvallerinin üretim ve değerlendirilmesi piyasa koşulları da göz önüne alınarak Orman Genel Müdürlüğünün ürün ve pazarlama politikaları çerçevesinde İşletme Pazarlama Dairesi Başkanlığının “Asli Orman Ürünlerinin Üretim İşlerine Ait Tebliğ” esaslarına göre yürütülür.

11.3 Bölme Kartları

Bölmelerde yapılan her türlü teknik uygulamalar (doğal gençleştirme, yapay gençleştirme, bakım, ağaçlandırma, rehabilitasyon vb.), yapılan kesimler, odun dışı üretimler ile miktarları ayrıca olağanüstü olaylarla bunların meydana getirdiği zararları kaydetmek maksadı ile her bölme için örneği ilişik "Bölme kartı" tutulur (Ek:14).

Bölme kartı, amenajman planlarının düzenlendiği amenajman plan yapım programı (APP) ile plan yapıcılar tarafından düzenlenebileceği gibi elektronik ortamdaki amenajman plan verisinden faydalanılarak uygulayıcılar tarafından da düzenlenebilir.

Bu Tebliğ’in yayımlanmasından itibaren yenilenecek amenajman planlarına ait bölme kartları APP programına entegre edilmiş olan veri giriş sistemi ile düzenlenir. Ancak tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış ve uygulamaları hâlen devam eden amenajman planlarında bu tablo elektronik ortamda elle girilerek doldurulur.

Bölme kartları, bölmeyi oluşturan meşcerelerin sicil defteri özelliğinde olduğundan yapılan her türlü uygulamaya ait sonuçlar bu karta elektronik ortamda eksiksiz ve muntazam bir şekilde işlenir.

Bölme kartları da amenajman planları gibi kıymetli evrak olarak elektronik ortamda ve çıktısı alınarak arşivlenir. Her yılın sonunda planın başlangıç yılından itibaren yapılan uygulama bilgilerini içeren bölme kartı çıktıları ilgili şefi tarafından imza altına alınarak dosyalanır. Bu dosyalar İşletme Şeflerince devir-teslimlere konu edilir.

Bölme kartlarında yılı içerisinde üretimi yapılan miktarlar, bölme üretim dosyaları ve yıl sonu uygulama cetvelleri (35 numaralı tablo) ile uyumlu olarak gösterilir.

Üretimi yılı içerisinde tamamlanamayan ve bir kısmı gelecek yıla devredecek olan bölmelerde gerçekleşen üretim miktarı bulunduğu yılın bölme kartına, devreden kısmı ise bir sonraki yılın bölme kartına yazılır.

11.4 Amenajman Planlarının Uygulanmasının Sonuçları Hakkında Rapor

Her yılın sonunda işletme şefliğince yapılan işler ve meydana gelen değişiklikler ile ilgili amenajman planlarının uygulanmasının sonuçları hakkında yıllık raporlar düzenlenir.

Her yılın sonunda bölme kartlarındaki kayıtlardan ve diğer belgelerden faydalanılmak sureti ile bir yıl içinde İşletme Şefliği ve İşletme Müdürlüğünde yapılan işlerle meydana gelen değişiklikler hakkında, plan uygulaması ile ilgili, tablo şeklinde olmak üzere örnekleri ilişik "Amenajman Planlarının Uygulanmasının Sonuçları Hakkında Yıllık Rapor"ları düzenlenir. Raporlar, İşletme Şefliğince İşletme Müdürlüğüne, İşletme Müdürlüğünce Bölge Müdürlüğüne ve Bölge Müdürlüğünce Orman Genel Müdürlüğüne gönderilir (Ek:15 A-B-C-D-E-F-G).

Amenajman plan uygulamalarının sonuçları veri giriş sistemine kaydedilmesi hâlinde raporlamalar da bu sistem kullanılarak yapılır.

Sonuç raporlarında planda belirtilen ve uygulayıcı tarafından plan ve projeye bağlanan tüm müdahaleler ile olağanüstü durumlar; “Bakım, Gençleştirme, Sıklık Bakımı, Koruya Tahvil, Rehabilitasyon, Meşcere Altı Temizliği, Olağanüstü Hasılat, Ağaçlandırma, Seçme, Devamlı orman, Baltalık, Enkaz ve Gerekçe raporu ” uygulama şekli başlığı altında raporlanır.

Planlarda belirtilen müdahalelerin dışındaki plan değişikliği, olağanüstü hasılat, avans raporu, enkaz raporu, gerekçe raporu vb. tüm rapor, proje ve uygulamaların verileri ile onay tarih ve numaraları cetvellerin ilgili sütunlarında eksiksiz olarak belirtilir.

Aynı bölmede yıl içerisinde farklı müdahaleler olması durumunda (bakım, olağanüstü hasılat, meşcere altı temizliği vb.) alınan etalar ayrı ayrı raporlanır.

Amenajman planlarında müdahale öngörülmesine rağmen uygulama yapılamayan bölmeler ile damgası yapılmış fakat kesimine başlanmamış bölmeler, her müdahalenin altındaki satırda yan yana yazılarak uygulama yapılamama nedenleri belirtilir.

Yılı içerisinde fiili olarak damgası yapılarak üretimi tamamlanan tüm uygulamalar sonucu çıkan etalar 35 numaralı cetvellerde yazılır. Ancak damgası yapılmış bölmelerde üretim devam ediyor ise kayıtlara intikal etmiş üretim miktarına denk gelen DKGH ilgili sütuna yazılır ve açıklamalar hanesine de “Üretim Devam Ediyor” denir. Kalan eta miktarı ertesi yıl çıkarılır ve 35 numaralı tablolarda mükerrer bildirilmemesine dikkat edilerek kaydedilir.

Amenajman planlarına bağlanmış özel ormanlarda yapılan plan uygulamaları için de aynı cetveller düzenlenir.

Düzenlenen 35, 36 ve 37 numaralı cetveller ve olağanüstü hâsılat etası cetveli Bölge Müdürlüğünce 15 Mart tarihine kadar Genel Müdürlüğe gönderilir.

11.5 Yıllık Uygulamaların Amenajman Planlarına Kaydedilmesi

Amenajman planlarının yıllık uygulaması hakkında raporda belirtilen kesimlerin miktarlarına ait toplam rakamlar; amenajman planının kesim planlarındaki "Uygulama" sütunlarına mürekkeple, temiz, okunaklı olarak yazılır ve uygulayıcı tarafından paraflanır.

Plan değişiklikleri ile olağanüstü olaylara ait veriler planların kesim planı tablolarına işlenir. Mevcut amenajman planlarının arkasında ekli bulunan ve uygulama sonuçlarının işlendiği 38, 39, 40, 41 ve 42 numaralı tablolar bu tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren kaldırılmış olup bundan

böyle bu tablolarda herhangi bir uygulama yapılmayacaktır.

12. PLAN UYGULAMALARININ İZLENMESİ VE DENETLENMESİ

Amenajman planlarının uygulanmasında; ilgili işletme şefi, işletme müdürü ve bölge müdürü ile 6831 sayılı Orman Kanunu, tüzük ve yönetmelikler ile bunlara ilişkin diğer alt düzenleyici işlemler gereğince bu hususlarda kendilerine görev ve yetki verilen diğer teknik elemanlar sorumludur.

Uygulamanın izlenmesi ve denetimi plan uygulamasından sorumlu personelin bürodaki ve arazideki çalışmalarını yerinde görmek, plan hedefleri ile uygulama arasında farklılıklar varsa bunları tespit ederek sebepleri hakkında bilgi edinmek, aksaklıkların giderilmesi konusunda uygulayıcıya yol göstermek ve sonuçlar hakkında düzenlenen rapor ve tabloları ilgililere göndermek amacıyla yapılır.

Plan uygulamalarının izleme ve denetimi merkez ve taşradan sorumlu birimlerce hazırlanacak plan uygulama denetim programı ve görevlendirmelere göre periyodik aralıklarla yapılır.

12.1 Denetim

Orman amenajman planı uygulamalarının orman amenajman yönetmeliğine uygun yürütülüp yürütülmediğinin izlenmesi, varsa hataların ve eksikliklerin tespit edilerek düzeltilmesinin sağlanması için Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı emrinde görevli Başmühendisler ile Amenajman Rehberlik ve Denetim Başmühendisleri ek kılavuzda belirtilen konular kapsamında denetim yaparlar. Denetim sonucunda Plan Uygulamaları Denetim Kılavuzu Cetveli düzenlenir (Ek:16).

12.2 Denetim Kılavuzu

1- Plan uygulamalarının denetimini yaptırmak üzere Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığınca hazırlanacak denetim programlarına göre Amenajman Rehberlik ve Denetim Başmühendisleri Orman İşletme Müdürlüklerine görevlendirilir.

2- Görevlendirilen Amenajman Rehberlik ve Denetim Başmühendisleri ekteki "Orman Amenajman Plan Uygulamaları Denetim Kılavuzu Cetveli"ndeki konularda denetimin başladığı zamana kadar gerçekleşen uygulamalar hakkında inceleme yapar ve tutanakları düzenler.

3- Tutanaklara uygun olarak Denetici, denetim sonucu görüş ve önerilerini ekteki Denetim Kılavuzu Cetveli’nin ilgili kısımlarına kaydeder ve imzalar. Üç nüsha düzenlenen cetvelden bir nüshasını gereği için ilgili Orman Bölge Müdürlüğüne, bir nüshasını da bilgi için Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığına gönderir,

4- Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Amenajman Rehberlik ve Denetim Başmühendislerinin ilettiği görüş ve önerilerin Orman Bölge Müdürlüklerince yerine getirilip getirilmediğini takip eder.

5- Bu denetimler sonucunda plana uymayan ve ormanın korunmasına, geliştirilmesine zarar verecek derecede giderilmesi mümkün olmayan sonuçlar tespit edilmesi durumunda ilgili birimlere gerekli bildirim yapılır.

Yukarıda bahsi geçen merkezî denetime ek olarak Orman Bölge Müdürlükleri (Orman İdaresi ve Planlama Şube Müdürlükleri) tarafından Orman İşletme Müdürlüklerinin, Orman İşletme Müdürlükleri tarafından da Orman İşletme Şefliklerinin plan uygulamalarının kontrolleri, bu kılavuz kapsamında en az yılda bir kez yapılır, denetimi yapılan birimlere denetim sonuçları hakkında görüş ve öneriler bildirilir.

13. GENEL HÜKÜMLER

Amenajman planı olan özel orman sahalarında uygulamalar bu Tebliğ esaslarına göre yürütülür. Tebliğ gereği düzenlenmesi gereken rapor, kesim planı, cetvel ve projeler özel orman sahiplerince serbest çalışan ormancılık bürolarına yaptırılarak onay için yetkili makama sunulur. Raporlar onaylandıktan sonra uygulama yapılır.

Tohum Meşceresi, Tohum Bahçesi, Millî Park, Tabiat Parkı, Tabiat Anıtı, Anıt Ağaçlar, Hatıra Ormanları, Muhafaza Ormanı, Tabiatı Koruma Alanı, Doğal ve Arkeolojik Sit Alanları, Sulak Alanlar, Yaban Hayatını Koruma ve Geliştirme Sahaları, Gen Koruma ve Gen Kaynakları Yönetim Alanları, Kent Ormanı ve Mesire Yerleri gibi özel mevzuatı ile statülendirilen alanlarda bu Tebliğ gereği yapılacak iş ve işlemler mevzuatları çerçevesinde yapılır.

Ekler