KolayuyumGiriş yap

26 Şap Hastalığı Hakkında Tamim

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.

Sayı : B.12.0.KKG.0.19/108-01-17- 2850

Konu : Şap Hastalığı

Uzun yıllardan beri Ülkemizde yaygın olarak görülen Şap hastalığının öncelikle kontrolü, sonrasında ise yok edilmesi için Bakanlığımızca çeşitli ulusal ve uluslararası projeler sürdürülmektedir.

Bu uluslararası projelerden biri olan ve AB ile Ülkemiz tarafından birlikte finanse edilen “Türkiye’de Şap Hastalığının Kontrolü Projesi" söz konusu hastalıkla mücadelede yürütülmekte olan en önemli faaliyetlerden biridir. Bu proje kapsamında gerçekleştirilen önlemler ana hatlarıyla; hastalığa duyarlı hayvanların 3 yıl süreyle yoğun bir şekilde aşılanması, hastalık çıkan mihraklarda temizlik ve dezenfeksiyon uygulanması, hastalık durumunun ve aşı etkinliğinin izlenmesi için serosurvey çalışmaları yapılması, Trakya Şap hastalığından aşılı ariliği müracaatı için OIE dosyasının hazırlanması, halkın bilinçlendirilmesi için teknik yardım ve eğitim faaliyetlerinin yürütülmesi olarak sıralanabilir.

Yürütülen projeler, Genel Müdürlüğümüz koordinasyonu ile İl/İlçe Müdürlüklerimiz tarafından uygulanan kontrol faaliyetleri neticesinde Şap hastalığı mihraklarında düzenli bir azalma görülmüş ve 2009 yılında Şap hastalığı mihrak sayısı 214’e kadar düşmüştür.

Ülkemizde görülen ana virüs tipleri aynı olmakla birlikte, O Panasia II ve A Iran 2005 alttiplerinin neden olduğu hastalık mihraklarında Aralık 2009'dan itibaren artış görülmeye başlamış ve Temmuz ayma kadar tespit edilen mihrak sayısı 725'i aşmıştır. Bu artışın en önemli nedeni ülkemize komşu ülkelerden giren veya ülke içinde hayvan hareketlerine bağlı olarak gelişen genetik olarak farklı yeni virus alt tipleridir. Şap Enstitüsü Müdürlüğünde yürütülen moleküler epidemiyolojik çalışmalarla tespit edilen bu viruslar şunlardır:

1. O Tipi virüsler (O PANASİA II):

a. O SAN 09: Pan Asia II'nin genetik olarak farklı bir alt tipi olup ilk olarak Şanlıurfa'da Kasım 2009 tespit edilmiştir. Şubat, Mart ve Nisan 2010 aylarında en fazla tespit edilen alt tip olmuştur. Çevre ülkelerden gönderilen viruslarla bir bağlantısı tespit edilemediği için yurt içindeki viruslardan gelişmiş olabileceği düşünülmekle birlikte, yurtdışında ülkemize girme ihtimali de dışlanmamıştır.

b. O FAR 09: İlk olarak Şubat ayında Ağrı ilinde tespit edilmiştir. İran’da Nisan 2009’dan beri görülmekte olan bir virüs ile %99 yakınlığı tespit edildiği için İran’dan ülkemize girdiği düşünülmüştür; bu nedenle etkene bu isim verilmiştir. Bu virüs grubu ülkemizde Şubat-Mayıs ayları arasında tespit edilmiş olmakla birlikte ülke çapında çok fazla bir yayılma göstermemiştir.

c. O ANT 10: İlk olarak Gaziantep İslahiye’de 19 Mart 2010 tarihinde tespit edilen bu virüs Mayıs ayında en fazla yaygınlık gösteren virüs olmuştur. O PanAsia II genotipine göre yaklaşık % 6-7 oranında genetik farlılık gösteren bir virüstür. İlk olarak Türkiye'de tespit edilmesini takiben, Haziran ayı içinde İran ve Pakistan'dan FMD DRL'na gönderilen viruslarda da tespit edilmiştir. Bu çalışmalar neticesinde bu virusların Aralık 2009'dan beri ülkemizde mevcut olduğu; ancak numune gönderilmemesi sonucu zamanında tespit edilemediği anlaşılmıştır. Bu virüs grubunun virulensi ve patojenitesi oldukça yüksek olup, hızlı yayılmakta ve hastalık belirtileri de oldukça şiddetli olarak seyretmektedir.

2. A Tipi virüsler (A Iran 2005)

a. A ARD/ERC 09: 2010 yılı içinde en fazla tespit edilen virüs grubudur. A Ardahan 2009 alt grubundan mutasyon sonucu geliştiği düşünülmektedir.

b. A ARD/NEV 09: Oldukça sınırlı bir yayılma gösteren bu virüs grubunun da, A ARD 2009’dan geliştiği düşünülmektedir.

c. A AFG 07: 24.02.2010 tarihinde Van ilinde tespit edilmiş olup ilk olarak Afganistan'da 2007 yılında tespit edildiği için. A-Iran-05AFG-07 olarak isimlendirilen virüs grubu ile genetik olarak ilişkilidir, dolayısıyla ülkemize yurtdışından girdiği düşünülmüştür. Ülkemizde fazla bir yayılma göstermemiştir.

2010 yılında Şap hastalığı mihraklarında görülen artışın diğer nedenleri ise, ülkemize yeni giren veya halihazırdaki viruslardan mutasyonla gelişen virusların yayılmasına engel olunamamasıdır. Bu nedenler aslında ülkemizde sürekli mevcut olup, özellikle ülkemize yeni virüs girişlerinde daha bariz olarak tespit edilebilen nedenlerdir. Buna benzer gelişmeler 1996, 1999, 2001, 2006 ve 2007 yıllarındaki yeni virüs girişlerinde de yaşanmıştır. Bu nedenlerden en önemlileri aşağıda belirtilmiştir.

1. Ülkemizde Şap hastalığı kontrolünün ana unsurunu aşılamanın oluşturmasına rağmen, rapel uygulamasının yapılmaması ve 2 yaşma kadar genç hayvanlarda yeterince bağışıklık oluşturulamaması.

2. Flastalık mihraklarında kordon, karantina ve dezenfeksiyon uygulamasının yeterli takibinin yapılamaması.

3. Enfekte hayvan hareketlerine engel olunamaması.

4. Hayvan pazarlarının kapatılmaması.

5. Celeplerin hastalık mihraklarında faaliyetlerine devam etmesi.

6. Mihraklarda biyogüvenlik önlemleri, temizlik ve dezenfeksiyon uygulamalarına önem verilmemesi.

7. Özel Veteriner Hekimlerin Şap hastalığı bildirimi ve kontrolüne destek olmamaları.

8. Belli bölgelerde hayvan yetiştiricilerinin Şap hastalığını önemsememeleri.

Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı şap virüsünün enfekte hayvanlardan hastalığa duyarlı hayvanlara yayılmasının önlenmesinde yeterince etkin olunamamaktadır. Bu nedenle söz konusu hastalığın kontrol altına alınmasında, aşağıda belirtilen önlemlerin hassasiyetle uygulanması gerekmektedir.

1. Virüs üremesinin engellenmesi için alınması gerekli tedbirler:

a. Mümkünse hasta ve enfekte hayvanların acil kesime sevk edilerek, virüsün daha fazla saçılımın önlenmesi.

b. Hayvanların ağız ve ayaklarına uygun dezenfektanların uygulanmasıyla, salgılar ve kontakt yolla diğer hayvanlara bulaşmanın azaltılması.

2. Hayvanlar Arasında Direkt Temasın Önlenmesi (KORDON-KARANTİNA- İZOLASYON)

a. Kordon uygulanacak hastalık mihrakında hastalığa duyarlı hayvan sayılarının tespit edilmesi ve böylece kordonun etkili bir şekilde uygulanması,

b. Hasta/enfekte hayvanların sağlamlardan ayrılarak izole edilmesi ve böylece yeni hayvanların virüs enfeksiyonuna maruz kalmasının önlenmesi,

c. Hastalık sönüşünde kordon bölgesinde tekrar sayım yaparak, karantinaya uyulup, uyulmadığının tespit edilmesi ve uymayanlara gerekli cezai yaptırımların uygulanması.

d. Hayvan hareketlerinin kısıtlanması

i. Hastalık mihraklarında karantina tedbirlerinin tam olarak uygulanması ve hayvanların meraya çıkışının önlenmesi,

ii. Ortak su kaynaklarının kullanımının önlenmesi,

iii. Hastalığın yakın ve uzak bölgelere yayılmasında çok önemli rol oynayan hayvan pazarlarının kapatılması,

iv. Hastalık çıkan mihraklardan özellikle inkubasyon dönemindeki (sağlıklı görünümlü) hayvanları daha ucuza almak suretiyle, hastalığın yayılmasına neden olan celep hareketlerinin önlenmesi,

v. Hastalık çıkan bölgelerde faaliyet gösteren özel Veteriner Hekimlerin bilgilendirilmesi ve hastalığın yayılmasına neden olmamaları konusunda uyarılmaları.

3. Şap Virüsünün Çevreye Bulaşmasının Önlenmesi (BİYOGÜVENLİK)

a. Enfekte tesislere girişlerde kıyafet değiştirmek, mümkünse tek kullanımlık veya dezenfekte edilebilir kıyafetler kullanmak; böylece virüsün çevreye bulaşmasının önlenmesi,

b. Enfekte tesis giriş-çıkışlarına uygun dezenfektanlar koymak, bu dezenfektanların uygun konsantrasyonda olmasına dikkat etmek ve düzenli aralıklarla dezenfektan solusyonunu yenilemek,

c. Tesisten çıkması gerekli kişi, malzeme ve araçlara uygun temizlik ve dezenfeksiyon işlemlerinin uygulanması.

4. Virusun Çevrede Yaşama Süresinin Azaltılması

a. Enfekte tesislerde temizlik ve dezenfeksiyon işlemlerinin uygulanması

i. Temizlik yapılmadan uygulanan dezenfeksiyonun fayda etmeyeceğini bilerek, öncelikle gerekli temizlik işleminin yapılması,

ii. Uygun dezenfektan seçilerek, uygun konsantrasyonda kullanımın sağlanması,

iii. Dezenfektanın enfekte yüzeylere yeterince temas etmesinin sağlanması,

iv. Sıvı gübre çukurlarında virüs inaktivasyonu için pH'nın yükseltilmesi,

v. Kızışmanın temin edilmesi için katı gübrelikler yığın yapılmalı; üzerine sönmemiş kireç dökülerek ve üzeri örtülerek çevreye dağılması önlenmelidir.

5. Hastalığa Duyarlı Hayvan Sayısının Azaltılması

a. Şap hastalığı çıkan mihrakın çevresinde aşılanmamış veya yeterince aşı almamış (genç hayvanlar) hayvanlar için çevre aşılaması uygulanarak hastalığın baskı altına alınması.

Yukarıda açıklanan bilgiler ışığında Şap hastalığı mihraklarında hastalığın yayılmasının önlenmesi ve kontrol altında tutulması için gereğini önemle rica ederim.