2024/12 6183 Sayılı Kanun Kapsamında Kurum Alacaklarının Takip İşlemlerine İlişkin 14.08.2024 Tarihli ve 2024/12 Sayılı Genelge
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
2013/14 Doğal Afet Nedeniyle Ertelenen Borçların Tecil ve Taksitlendirilmesi (mülga)
2011/53 İcra Takip Haciz ve Satış İşlemleri (mülga)
T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü
Sayı: E-70660756-206.16.01-100078397
Konu: 6183 Sayılı Kanun Kapsamında Kurum Alacaklarının Takip İşlemleri
GENELGE
2024/12
Sosyal Güvenlik Kurumunun amacı ve işlevi; sosyal sigortacılık ilkelerine dayalı, etkin, adil, kolay erişilebilir, aktüeryal ve mali açıdan sürdürülebilir, çağdaş standartlarda sosyal güvenlik sistemini yürütmektir. Sosyal güvenlik sisteminin yürütümü ise her şeyden önce aktüeryal ve mali açıdan sürdürülebilir bir gelir politikası ile giderlerin karşılanabildiği finansal dengenin kurulmasına bağlıdır. Kurumun en önemli finans kaynağı, sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleridir.
Bu amaçla, 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumuna İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda, Kurumun prim ve diğer alacaklarının tahsil edilmesinin güvence altına alınması ve yükümlülüklerini yerine getirmeyenler hakkında yaptırımların uygulanmasına ilişkin hükümler getirilmiştir.
5502 sayılı Kanunun 37 nci maddesinde; süresi içinde ödenmeyen sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primlerinin, işsizlik sigortası primlerinin, idari para cezalarının, gecikme zamlarının ve katılım paylarının Kurum alacağına dönüşeceği, bu alacakların tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç diğer maddelerinin uygulanacağı,
5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesinde ise Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç diğer maddelerinin uygulanacağı, Kurumun 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen yetkileri kullanacağı
hüküm altına alınmıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumunca 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna Göre Kullanılacak Yetkilere İlişkin Yönetmelik, 27/09/2008 tarihli ve 27010 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kurum alacaklarının takip ve tahsil işlemleri, 6183 sayılı Kanun ve anılan Yönetmelik hükümlerine göre yürütülmektedir.
6183 sayılı Kanun, kamu alacaklarının takip ve tahsil esaslarının düzenlendiği kamu icra hukuku olup genel icra hukukundan (İcra ve İflas Kanunu) farklı olarak kamu alacaklarının takip ve tahsilinde kamu gücünün kullanılabilmesine yönelik daha kolay, hızlı ve etkili yöntemleri içeren geniş kapsamlı bir usul kanunudur.
6183 sayılı Kanuna göre takip edilen Kurum alacakları; sosyal sigorta primleri, genel sağlık sigortası primleri, işsizlik sigortası primleri, idari para cezası, gecikme cezası ve zamları ile katılım paylarından oluşmaktadır.
Ayrıca, 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa istinaden Kuruma verilen aylık prim ve hizmet belgesi ile muhtasar ve prim hizmet beyannamesinden alınacak damga vergileri ile özel kanunları mülga olmakla birlikte henüz tahsil edilmeyen 3320 sayılı Kanun kapsamındaki konut edindirme yardımı, 3417 sayılı Kanun kapsamındaki tasarrufu teşvik kesinti ve katkı tutarları, 4306 sayılı Kanun kapsamındaki eğitime katkı payı ve 4481 sayılı Kanun kapsamındaki özel işlem vergileri de Kurum tarafından 6183 sayılı Kanuna göre takip edilmektedir.
Buna göre, Kurum alacakları ile diğer kanunlarla takip ve tahsil yetkisi Kuruma verilen alacakların 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsiline ilişkin iş ve işlemler, aşağıda açıklanan usul ve esaslar çerçevesinde yürütülecektir.
BİRİNCİ BÖLÜM
Kurum Alacaklarının Korunması
1. Tebliğ işlemleri
Tebligatın amacı, hukuki işlemlerin sonuçlarından etkilenecek kişilerin bilgilendirilmesi ve bu bilgilendirmenin belgelendirilmesidir.
6183 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde, aksine bir hüküm bulunmadıkça bu Kanunda yazılı sürelerin hesaplanmasında ve tebliğlerin yapılmasında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
213 sayılı Kanunun 93 ila 109 uncu maddelerinde tebligat esasları düzenlenmiş olup hüküm ifade eden belgeler ve yazılar, adresleri bilinen gerçek ve tüzel kişilere posta aracılığıyla ilmühaberli taahhütlü, memur vasıtasıyla veya ilan yoluyla ya da elektronik ortamda tebliğ edilir.
Tebliğin hüküm ifade etmesi için usulüne uygun olarak yapılması gerekmektedir. 213 sayılı Kanunun 108 inci maddesi gereği tebliğ evrakında, esasa ilişkin olmayan şekil hataları tebliğin hukuki geçerliliğini etkilememektedir.
Bununla birlikte tebliğde muhatabın gerçek kişi ise adı ve soyadı, tüzel kişi ise tam ünvanı bilgileri ile tebligata elverişli adresinin açık şekilde ve okunaklı yazılması gerekmektedir. Ancak, borç tebliğlerinde bu bilgilerle birlikte her hâlükârda;
1) Tebliğ edilecek borcun türü ve miktarı,
2) İtirazın hangi sürede ve nereye yapılacağı
belirtilmiş olmalıdır. Söz konusu bilgilerde, esasa ilişkin hata veya eksiklik bulunması hâlinde tebliğ geçersiz sayılabilmektedir.
1.1. Tebliğ yapılacak kimseler
1.1.1. Borçlulara, kanuni temsilcilere ve umumi vekillere tebliğ
Tebliğ borçlulara, bunların kanuni temsilcilerine, umumi vekillerine yapılır.
Tüzel kişilere yapılacak tebliğ, bunların başkanlarına, müdürlerine veya kanuni temsilcilerine; cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerde ise bunları idare edenlere veya temsilcilerine yapılır. Tüzel kişilerin birden fazla müdür veya temsilcisi varsa tebliğin bunlardan birine yapılması yeterlidir.
Kendisine tebliğ yapılacak kimsenin bulunmaması hâlinde tebliğ, ikametgâh adresinde bulunanlardan veya işyerlerinde çalışanlarından birine yapılır. Muhatap yerine bu şekilde kendisine tebliğ yapılacak kimsenin görünüşüne nazaran 18 yaşından aşağı olmaması ve bariz surette ehliyetsiz bulunmaması gerekir.
1.1.2. Veli, vasi ve kayyımlara tebliğ
Velayet veya vesayet altındaki borçlulara yapılacak tebliğ, bunların veli, vasi ve kayyımlarına yapılır.
Borçlu yerine geçen veli, vasi veya kayyım gibi birden fazla sorumlu olması hâlinde, tebliğ bunlardan yalnız birine yapılabilir. Tebliğin konusu olan işe ayrı bir vasi veya kayyım bakmakta ise tebligat bunlara yapılır.
1.1.3. Vasıtalı tebliğ
Kara, deniz, hava ve jandarma eratına yapılacak tebliğ, kıta komutanı ve müessese amiri gibi en yakın üst vasıtası ile yapılır. Bu evrakı derhâl tebliğ olunacak kimseye vermediği takdirde üst, tazminle mahkûm olur. Bu hususun tebliğ evrakında yazılı olması şarttır.
1.1.4. Kamu kurum ve kuruluşlarına tebliğ
Kamu kurum ve kuruluşlarına yapılacak tebliğ, bu kurum ve kuruluşların en büyük amirlerine veya bunların yardımcılarına ya da en büyük amirin yetkili kılacağı memurlara yapılır.
1.1.5. Yabancı memlekette bulunanlara tebliğ
1.1.5.1. Yabancı memlekette bulunan Türk vatandaşlarına tebliğ
Kendisine tebliğ yapılacak kişi Türk vatandaşı ise tebliğ, Türk siyasi memuru veya konsolosu vasıtasıyla da yapılabilir. Bu hâlde bildirimi Türkiye elçiliği veya konsolosluğu ya da bunların görevlendireceği bir memur yapar.
Yabancı memleketlerde bulunan Türk vatandaşlarına tebliğ olunacak evrak, il müdürlükleri tarafından doğrudan muhatabın yabancı ülkedeki adresine göre Türkiye elçiliği veya konsolosluğuna gönderilecektir. Gönderilecek evrak, il müdürü veya il müdür yardımcısı tarafından imzalanacak ve bu konuda yetki devri yapılmayacaktır.
Yabancı memlekette resmî görevle bulunan Türk memurlarına ise tebliğ, Dışişleri Bakanlığı vasıtasıyla yapılır. Yabancı memlekette bulunan askeri şahıslara yapılacak tebliğ, bağlı bulundukları komutanlıkları vasıtasıyla yapılır.
1.1.5.2. Yabancı memlekette bulunan yabancı uyruklulara tebliğ
Yabancı uyruklu kişilere tebliğ olunacak evrak ilgili memleketin yetkili makamı vasıtasıyla yapılmaktadır. Bu kapsamda tebliğ işlemleri, Adalet Bakanlığının 16/11/2011 tarihli ve 63/3 sayılı Genelgesinde açıklandığı şekilde talepname ve ekindeki belgelerin (ödeme emirlerinin) ikişer nüsha Türkçe ve ilgili memleketin dilinde tercümesi il müdürlükleri tarafından yaptırılacak, ayrıca ilgili ülke masraf talep ediyorsa bu masrafın yatırıldığına ilişkin belge de eklenmek suretiyle tebliğ evrakı il müdürlükleri tarafından doğrudan muhatabın yabancı ülkedeki adresine göre Türkiye elçiliği veya konsolosluğuna gönderilecektir. Gönderilecek evrak, il müdürü veya il müdür yardımcısı tarafından imzalanacak ve bu konuda yetki devri yapılmayacaktır.
1.1.5.3. İkili sözleşme imzalanan ülkelerdeki borçlulara yapılacak icra takibi
Almanya, Avusturya, Belçika, Kırgızistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Lüksemburg, Romanya ve Slovakya ile yapılan ikili sözleşmeler gereği primlerin, bu ülkelerin sosyal güvenlik kurumları tarafından kendi mevzuatı çerçevesinde tahsil edilmesi gerekmektedir. Almanya ve Avusturya için karşılıklı formülerler düzenlenmiş olup tahsil edilmesi gereken alacaklara ilişkin bilgiler bu formülerler vasıtasıyla bildirilmektedir.
Buna göre, formüleri oluşturulmuş ülkelerdeki Kurum borçlularına ödeme emri tebliğ işlemi yapılmaksızın ilgili formüler doldurularak Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İcra Daire Başkanlığına gönderilmesi gerekmektedir.
Henüz formüleri oluşturulmayan ülkelerdeki Kurum borçlularına ise Genelgenin "1.1.5.1. Yabancı memlekette bulunan Türk vatandaşlarına tebliğ" ve "1.1.5.2. Yabancı memlekette bulunan yabancı uyruklulara tebliğ" başlıklı bölümlerinde açıklandığı şekilde tebliğ işlemlerine devam edilecektir.
1.2. Tebliğ usulleri
1.2.1. Posta ile tebliğ
Posta ile tebliğde, tebliğ edilecek evrak kapalı bir zarf içinde postaya verilir.
1.2.1.1. Bilinen adreslere tebliğ
Borçlunun bilinen adreslerine gönderilen tebliğ evrakı, posta idaresince muhatabına teslim edildiği tarihte tebliğ edilmiş sayılır. Tebliğ tarihi, posta memurunun evrakın muhataba teslim edildiği sırada tebliğ alındısı üzerine kayıt düştüğü tarihtir.
Tebliğ yapılacak adresin tespitinde, 213 sayılı Kanunun "Bilinen adresler" başlıklı 101 inci maddesi dikkate alınacaktır. Buna göre:
1) İşe başlamada veya adres değişikliğinde bildirilen işyeri adresleri,
2) Yetkili memurlar tarafından denetimler sonucu düzenlenen tutanaklar veya ilgilinin imzası bulunmak şartıyla yetkili memurlar tarafından bir tutanakla tespit edilen işyeri adresleri,
3) 25/04/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununa göre oluşturulan adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresi
bilinen adresler olarak kabul edilmektedir. Tebliğ öncelikle bilinen adreslerden tarih itibarıyla tebliği yapacak makama en son bildirilmiş veya bu makamca tespit edilmiş olan işyeri adresine yapılır.
Örnek-1: Kuruma borcu bulunan A Limited Şirketinin 10/02/2017 tarihli işyeri bildirgesinde bildirilen işyeri adresi ile 18/01/2024 tarihli tecil talep formunda belirttiği işyeri adresi farklılık göstermektedir. Şirket, tecil talep tarihi itibarıyla Kuruma herhangi bir adres değişikliği bildiriminde bulunmamıştır. Bu durumda ilgili ünitenin, işyeri bildirgesinde bildirilen işyeri adresine tebliğ yapması gerekmektedir.
Borçlunun 04/03/2024 tarihli tecil talep formunda yer alan işyeri adresi, bilinen adres olarak kabul edilmeyecektir.
İşyeri adresinde tebliğ yapılacak olanların, geçici veya daimi ayrılma gibi nedenlerle işyerinde bulunamaması, işin bırakılması veya işin bırakılmış sayılması hallerinde tebliğ:
1) Borçlu, gerçek kişi ise kendisinin,
2) Borçlu, tüzel kişi ise başkan, müdür veya kanuni temsilcilerinden birinin,
3) Borçlu, tüzel kişiliği olmayan teşekküllerden ise bunları idare edenler veya varsa temsilcilerinden herhangi birinin
adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresine yapılır.
Öte yandan, borçlu tarafından işe başlamada veya adres değişikliğinde bildirilen işyeri haricindeki adreslere tebliğ yapılmayacaktır. Aynı şekilde, ilgilinin imzası bulunmak şartıyla yetkili memurlar tarafından bir tutanakla tespit edilen adresler işyeri adresi değilse bu adreslere de tebliğ yapılmayacaktır.
İşyeri adresi olmayanlara ise tebliğ, doğrudan adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresine yapılır.
Örnek-2: Kuruma borcu bulunan B Limited Şirketinin borcundan dolayı, müşterek ve müteselsil sorumlu olması nedeniyle şirket müdürü C hakkında icra takibi yapılmıştır. C’ye ait 11/03/2024 tarihli tecil talep formunda, C doğrudan adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresinden farklı bir adres beyan etmiştir.
İlgili ünite, işyeri adresi olmaması nedeniyle tebliği doğrudan adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresine çıkaracaktır. C’nin 11/03/2024 tarihli tecil talep formunda beyan ettiği adres, yerleşim yeri adresi olarak kabul edilmeyecektir.
1.2.1.2. Muhatabın adresinde bulunamaması veya bilinen işyeri adresinin olmaması
İşyeri adreslerine yapılacak tebliğlerde, geçici ayrılmalar da dâhil olmak üzere muhatabın adreste bulunamaması durumunda tebliğ, yerleşim yeri adresine yapılır. Muhatabın geçici ayrılmalar da dâhil olmak üzere yerleşim yeri adresinde bulunamaması hâlinde ise posta memuru tarafından tebliğ alındısı üzerine durum şerh edilir ve söz konusu tebliğ evrakı derhâl üniteye iade edilir.
Ünite tarafından, zamanaşımı ve dosyanın diğer özel durumları gözetilerek uygun bir süre sonra muhatabın yerleşim yeri adresine tekrar tebliğ yapılır. İkinci tebliğ yapılmadan önce, tebliğin ikinci defa yapıldığına dair ibarenin tebliğ zarfı üzerine (kaşe kullanılarak) yazılması gerekmektedir. Muhatabın ikinci defa yerleşim yeri adresinde bulunamaması durumunda posta memuru tarafından tebliğ evrakının gönderildiği idareden alınabileceği şerhini içeren pusula kapıya yapıştırılır. Bu durum, posta memuru tarafından tebliğ alındısı üzerine şerh ve imza edilerek tebliğ evrakı ilgili üniteye iade edilir.
Tebliğ evrakının pusulanın yapıştırıldığı tarihten itibaren on beş gün içerisinde muhatabı tarafından alınması hâlinde alındığı günde, bu süre içerisinde alınmaması hâlinde ise on beşinci günde tebliğ yapılmış sayılır.
İkinci tebliğe çıkılacak adres başka bir ilin sınırları dâhilinde ise tebliğ zarfı düzenlenmeden, tebliğ evrakı muhatabın adres kayıt sisteminde yer alan adresinin bulunduğu ildeki icra takip işlemlerinin yürütüldüğü üniteye tebliğ yapılmak üzere üst yazı ekinde gönderilecek ve bu ünite tarafından tebliğ zarfı düzenlenerek tebliğ yapılmak üzere postaya verilecektir. Tebliğ gerçekleştikten sonra tebliğ ile ilgili evrak muhatabın bağlı bulunduğu üniteye üç iş günü içerisinde gönderilecektir.
1.2.1.3 Tebligatı almaktan imtina edilmesi
Bilinen işyeri adresinde veya yerleşim yeri adresinde bulunmasına karşın kendisine tebliğ yapılacak kimse tebligatı almaktan imtina ederse posta memuru tarafından tebliğ evrakının gönderildiği idareden alınabileceği şerhini içeren pusula kapıya yapıştırılır ve durum, tebliğ alındısı üzerine şerh edilir. Bu durumda tebliğ, pusulanın kapıya yapıştırıldığı tarihte yapılmış sayılır.
1.2.1.4. Tebliğ alındısı
Tebliğ alındısı, tebliğin ne zaman, nerede ve kime yapıldığını ispatlayan tek belgedir. Tebliğin usulüne göre yapıldığını ortaya koyan bir belge vasfına sahip olması, tebliğ alındısına ayrı bir önem yüklemektedir. Tebliğin usulüne uygun yapıldığının ispatı, tebliği yapan ve tebliğin yapıldığını iddia eden idareye düşmektedir. Bu nedenle idare, herhangi bir tereddüte mahal vermemek için tebliğin yapıldığını gösterir belgeleri titizlikle ve eksiksiz düzenlemek ve ispat sırasında ibraz etmek zorundadır.
1.2.2. İlanen tebliğ
1.2.2.1. Tebliğin ilanla yapılacağı haller
213 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde ilanen tebliğ yapılacak haller sayılmıştır. Buna göre;
1) 213 sayılı Kanunun 101 inci maddesi kapsamında bilinen adresi yoksa,
2) 213 sayılı Kanunun 101 inci maddesinin birinci fıkrasının (1) ve (2) numaralı bentlerinde sayılan işyeri adreslerinde tebliğ yapılamaması hâlinde, muhatabın adres kayıt sisteminde kayıtlı bir adresi bulunmazsa,
3) Yabancı memlekette bulunanlara tebliğ yapılmasına imkan bulunmazsa,
4) Başkaca nedenlerden dolayı tebliğ yapılmasına imkân bulunmazsa
tebliğ, ilan yolu ile yapılır.
1.2.2.2. İlanın içeriği ve kapsamı
İlanda:
1) Muhataba yönelik bilgiler (Borçlu gerçek kişi ise adının, soyadının, tüzel kişi ise ünvanının ve işyeri sicil numarasının eksiksiz ve doğru olarak, T.C. kimlik numarasının ise sadece ilk 3 ve son 2 hanesi açık, diğer hanelerin ise * işaretiyle kapatılacak şekilde yazılması gerekir. Örnek:123******29),
2) Tebliğ edilecek borca ilişkin bilgiler (Borcun türü, miktarı, dönemi ve icra takip numarasının eksiksiz ve doğru olarak yazılması gerekir.),
3) Borca itiraz ile diğer hususlara ilişkin usule yönelik bilgiler
bulunmalıdır.
Yapılacak ilanda, ilan tarihinden başlayarak bir ay içinde muhatabın, ilanı yapan makama bizzat veya vekil aracılığıyla müracaat etmesi veyahut taahhütlü mektup ya da telgrafla açık adresini bildirmesi hâlinde, kendisine bu süre ile kayıtlı tebliğ yapılacağı ihtar edilir.
1.2.2.3. İlanen tebliğin şekil şartları
İlan yoluyla yapılacak tebliğlerde ilanın şekil şartları ile esasları 213 sayılı Kanunun 104 üncü maddesinde açıklanmıştır.
İlanın şekli ve ilan yolu ile tebliğe konu borç tutarları yasal mevzuat değişiklikleri dikkate alınarak güncellendikçe genel yazı ile duyurulacaktır.
İlan yazısının ünitenin ilan asmaya mahsus mahalline (ilan tahtası) asılması suretiyle ilan edilmesinin geçersiz olmaması için, ilan yazısının askıya çıkarıldığı tarihi izleyen on beşinci güne kadar asılı kalması sağlanmalıdır. İlan yazısının asıldığının tarih ve imzalar konulmak suretiyle bir tutanakla mutlaka tespit edilmesi ve ilan yazısının bir örneğinin borçlunun bilinen son adresinin bağlı bulunduğu muhtarlığa da gönderilmesi gerekmektedir.
Gazete ve internet haber siteleri yoluyla yapılacak tebliğler, ilan edilmesini teminen Basın İlan Kurumuna gönderilir.
1.2.2.4. İlanın sonuçları
İlan suretiyle yapılan çağrıya bir ay içinde bizzat veya vekil aracılığıyla sosyal güvenlik il müdürlüğüne/sosyal güvenlik merkezine müracaat edenlere tebliğ elden yapılır. Bir aylık süre içinde bizzat veya vekil aracılığıyla başvurmayıp adres bildirenler varsa bunlara da posta ile tebliğ yapılır. Bildirilen adres yanlış veya terkedilmiş olursa ve bu nedenle evrak tebliğ edilemezse adres bildirilmemiş sayılır. Bu durumda, ilan tarihinden başlayarak bir ay sonunda tebliğ yapılmış kabul edilir.
İlan tarihinden itibaren başlayan bir aylık süre içinde borçlu tarafından yukarıda nitelikleri belirtilen türde bir başvuru yapılmamışsa bir ayın sonunda tebliğ yapılmış sayılır.
İlanen yapılacak tebliğlerde, ilanın yapıldığı tarih itibarıyla zamanaşımı dolmadan tebligatın yapılmış olması gerekmektedir. Bu nedenle, ilanen tebliğde öngörülen bir aylık süre ve ilan üzerine adres bildirilmesi hali de göz önünde bulundurulmalıdır.
1.2.3. Memur vasıtasıyla tebliğ
213 sayılı Kanunun 107 nci maddesine göre tahsil dairesi, tebliğleri posta yerine memur vasıtasıyla yaptırmaya yetkilidir. Ancak tebliği yapacak memurlar da 213 sayılı Kanunun 93 ila 109 uncu maddelerinde belirtilen tebliğ esaslarına uymakla yükümlüdürler.
Memur vasıtasıyla tebliğ; ivedi konularda, ihtiyati hacizde ve posta ile yapılan tebliğlerde muhatabın adresini değiştirmemesine veya geçici olarak bir yere gitmemesine rağmen tebliğin yapılmaması gibi özel hallerde yapılır.
1.2.4. Elektronik ortamda tebliğ
5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesinde "Kurum görev alanı kapsamındaki tebliğler, bu Kanunun 99 uncu maddesi hükümleri saklı kalmak kaydıyla, tebliğe elverişli elektronik bir adres vasıtasıyla elektronik ortamda yapılabilir. Elektronik ortamda yapılan tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Kurum, elektronik ortamda yapılacak tebliğle ilgili her türlü teknik altyapıyı kurmaya veya kurulmuş olanları kullanmaya, tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye, kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. Kurum tarafından yapılacak tebliğler, Maliye Bakanlığı ile yapılacak protokol çerçevesinde 213 sayılı Kanunun 107/A maddesi hükümlerine göre kurulan teknik altyapı kullanılarak da elektronik ortamda yapılabilir. Bu şekilde yapılan tebligatlar, 99 uncu maddenin ikinci fıkrası kapsamındaki bildirim yerine geçer.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.",
213 sayılı Kanunun 107/A maddesinde "Bu Kanun hükümlerine göre tebliğ yapılacak kimselere, 93 üncü maddede sayılan usullerle bağlı kalınmaksızın, tebliğe elverişli elektronik bir adres vasıtasıyla elektronik ortamda tebliğ yapılabilir.
Elektronik ortamda tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.
Maliye Bakanlığı, elektronik ortamda yapılacak tebliğle ilgili her türlü teknik altyapıyı kurmaya veya kurulmuş olanları kullanmaya, tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye yetkilidir."
hükümleri yer almaktadır. Bu hükümlere istinaden "Sosyal Güvenlik Kurumunca Elektronik Ortamda Yapılacak Tebligata İlişkin Yönetmelik" ve "2021/38 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumunca Elektronik Ortamda Yapılacak Tebligat İşlemleri Genelgesi" yayımlanmış olup elektronik tebligat işlemleri bu mevzuat çerçevesinde yürütülecektir.
Buna göre, Kurum Merkez Teşkilatı/Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından elektronik ortamda imzalanan evrak, muhatabın elektronik ortamdaki adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günde tebliğ edilmiş sayılır.
E-tebligat gönderildiğinde muhatabın e-Devlet sisteminde kayıtlı olan cep telefonu numarasına SMS ve/veya e-posta adresine bilgi mesajı gönderilir. Bu nedenle, evrakın muhatap tarafından okunup okunmaması evrakın tebliğ edilmesinde önem arz etmeyeceğinden, evrak muhatap tarafından okunmamış olsa dahi muhatabın elektronik ortamdaki adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günde tebliğ edilmiş sayılır.
Çeşitli sebeplerle muhatabın e-Devlet sisteminde kayıtlı olan cep telefonu numarasına ve/veya e-posta adresine bilgilendirme mesajı gönderilememesi veya geç gönderilmesi, elektronik tebligatın geçerliliğini etkilemez.
Elektronik ortamda imzalanan evrak, muhatabın elektronik ortamdaki adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günden önce okunsa dahi evrak, muhatabın elektronik ortamdaki adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günde tebliğ edilmiş sayılır.
2. Sürelerin hesaplanması
6183 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre, aksine bir hüküm bulunmadığı sürece Kanunda yazılı sürelerin hesaplanmasında ve tebliğlerin yapılmasında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uygulanır.
Buna göre:
1) Süre gün olarak belirlenmişse başladığı gün hesaba katılmaz ve son günün mesai saati sonunda biter.
2) Süre hafta veya ay olarak belirlenmişse başladığı güne son hafta veya ayda tekabül eden günün mesai saati sonunda biter. Sürenin bittiği ayda, başladığı güne tekabül eden bir gün yoksa süre o ayın son gününün mesai saati sonunda biter.
3) Sonu belli bir gün ile tayin edilen sürelerde, süre o günün mesai saati sonunda biter.
4) Resmî tatil günleri süreye dâhildir, ancak sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre, tatili takip eden ilk iş gününün mesai saati sonunda biter.
3. Teminata ilişkin genel esaslar
3.1. Teminat olarak kabul edilebilecek kıymetler
6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine göre teminat olarak şunlar kabul edilir:
1) Para,
2) Bankalar tarafından verilen süresiz ve şartsız teminat mektupları ile sigorta şirketleri tarafından verilen süresiz ve şartsız kefalet senetleri,
3) Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetleri veya bu senetler yerine düzenlenen belgeler,
4) Milli esham ve tahvilat,
5) İlgililer veya ilgililer lehine üçüncü şahıslar tarafından gösterilen ve alacaklı amme idaresince haciz kağıdına dayanılarak haczedilen menkul ve gayrimenkul mallar.
3.2. Teminatın değerlendirilmesi
Türk parası itibari değeri üzerinden, yabancı paralar ise resmî kur (T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru) üzerinden değerlendirilecektir. Yabancı paraların borsa rayici yoksa Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen kur üzerinden değerlendirilecektir.
Teminat olarak alınan para Kurum hesabında tutulacak, kıymetli maden, mücevher, ticari senet, hisse senedi ve tahvil gibi menkul mallar ise muhasebe biriminin kıymetli evrak kasasında saklanacaktır. Bunların değiştirilmesini ve kaybolmalarını önlemek için her türlü tedbir alınacaktır.
Banka teminat mektupları mutlaka süresiz ve şartsız olmalı ve bunların doğrulukları ilgili bankalardan teyit edilmelidir.
Sigorta şirketleri tarafından verilen kefalet senetleri mutlaka süresiz ve şartsız olmalı ve bunların doğrulukları ilgili sigorta şirketinin genel müdürlüğünden teyit edilmelidir.
Devlet iç borçlanma senetleri veya bu senetler yerine düzenlenen belgeler, nominal bedele faiz dâhil edilerek ihraç edilmiş ise bu işlemlerde anaparaya tekabül eden satış değerleri esas alınır.
Hükümet tarafından belirlenecek milli esham ve tahvilat da teminatın kabul edildiği tarihe en yakın borsa cetveli üzerinden %15 eksiğiyle teminat olarak kabul edilir. Milli esham ve tahvilatın hangi şirkete veya ortaklarına ait olduğu Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenir.
Menkul ve gayrimenkul mallar, tahsil daireleri tarafından haciz kağıtlarına dayanılarak haczedilmek suretiyle teminat olarak kabul edilir. Menkul mallara, 6183 sayılı Kanunun 81 inci maddesi gereğince haczi yapan memur tarafından değer biçilir. Borçlunun başvurusu üzerine veya ünite tarafından gerek görüldüğü takdirde bilirkişiye değer tespiti yaptırılması mümkündür. Gayrimenkullere ise Kanunun 91 inci maddesine göre bilirkişi görüşü alınarak satış komisyonu tarafından rayiç değer tespiti yapılır.
Kurum alacağının miktarının artması veya alınan teminatın değerinin düşmesi hâlinde, alınan teminatın mevcut borç durumuna göre artırılması ya da yerine yeni bir teminat gösterilmesi istenilir.
Borçlu verdiği teminatı aynı değerden aşağı olmayan ve paraya çevrilmesi daha kolay başka teminatlarla değiştirebilir.
Ayrıca, üçüncü şahsın kendisine ait malı başkasının borcuna karşılık teminat olarak vermek istemesi hâlinde, bu iradesinin ünite yetkililerinin (icra memuru ve sorumlu icra memuru) huzurunda Genelge ekindeki örneğe (Ek-9) uygun şekilde düzenlenerek imza altına alınması gerekmektedir. Muvafakat yazısının ünitede düzenlenememesi hâlinde üçüncü şahıs tarafından imzalanmış ve noter tarafından onaylanmış bir örneğinin üniteye gönderilmesi de yeterlidir.
Muvafakatnamenin tüzel kişiler tarafından verilmesi hâlinde ise ilgili tüzel kişiliğin yönetim organı (yönetim kurulu, müdürler kurulu, vakıf yönetimi vb.) tarafından karar alınması ve bu kararın alındığı karar defterinin ilgili sayfasının noter tasdikli örneği ve tüzel kişiliği temsile yetkili kişilerin imza sirkülerleri de eklenmek suretiyle söz konusu muvafakatnamelerin düzenlenmiş olması gerekmektedir.
Kamu tüzel kişileri bakımından ise muvafakat vermeye yetkili organ (örneğin belediyeler için belediye meclisi) tarafından usulüne uygun olarak alınan karar örneğinin sunulması yeterli olacaktır.
Fabrikada bulunan makineler ve diğer malların haczi söz konusu olduğu hallerde, öncelikle bunların bütünleyici parça (mütemmim cüz) veya eklenti (teferruat) yönünden incelenmesi ve bu hususun tespit edilmesi gerekmektedir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 684 üncü maddesine göre, bütünleyici parça, yerel âdetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parçadır. Aynı Kanunun 686 ncı maddesine göre eklenti, asıl şey malikinin anlaşılabilen arzusuna veya yerel âdetlere göre, işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için asıl şeye sürekli olarak özgülenen ve kullanılmasında birleştirme, takma veya başka bir biçimde asıl şeye bağlı kılınan taşınır maldır.
Yapılacak inceleme sırasında bina, özellikle makinelere uygun gelecek şekilde yapılmış, bütün makineler betonla yere ve duvarlara sabitlenmişse ve bunların çıkarılması ancak binayı tahrip ederek mümkün olacaksa ve binanın kıymetini azaltacaksa başka bir deyişle bina ile makineler iktisadi bir bütünlük teşkil ediyorsa o makineler binanın mütemmim cüzüdür.
Bu makineler mahalli örfe ve malikin açık arzusuna göre fabrikanın işletilmesi veya muhafazası için daimi bir tarzda tahsis edilmiş ve takılmışsa ve bunların fabrikadan çıkarılması hâlinde binanın tahribi söz konusu değilse bu makinelerin teferruat olarak kabulü gerekir.
Mütemmim cüzün gayrimenkulden ayrı şekilde haczedilebilmesi mümkün değil iken teferruatın gayrimenkulden ayrı şekilde ve menkul mal gibi haczedilebilmesi mümkün bulunmaktadır.
Buna göre, öncelikle teferruatın tabi olduğu gayrimenkulün üçüncü bir şahsa ipotekli bulunup bulunmadığı, ipotekli ise teferruatın ipoteğe dâhil olup olmadığına ilişkin tapu kaydında bir açıklama bulunup bulunmadığı hususlarının tapu idarelerinden sorularak tespiti ve bu hususun mal sahibinden de tahkiki ile yapılan araştırmadan sonra, gayrimenkul ipotekli değilse veya teferruat hariç tutulmak suretiyle ipotek edilmişse teferruatın menkul mal gibi haczedilmesi ve teminat olarak kabul edilmesi, aksi halde teferruatın teminat olarak kabul edilmemesi gerekmektedir.
Bu şekilde teminat olarak kabul edilen menkul mallar, tapu kaydına teferruat olarak kaydettirilmemişse haczinden evvel bunların sahibinden teferruat olduğunun tapu sicilinin beyanlar hanesine kaydettirilmesi istenecek ve gerekli tescil yaptırıldıktan sonra bunların haciz tutanağı ile haczedilmesini müteakip tapu sicil müdürlüklerine bu menkul malların hacizli olduğu ve ileride gayrimenkulün rehni hâlinde, teferruatın rehinden istisna edilmesi gerektiğinin tapu siciline şerhi temin edilecektir.
Ticari faaliyet yapan borçluların, Kuruma olan borçlarına karşılık işletmelerinde bulunan menkul malları (makine, tezgah vb.) teminat olarak göstermeleri hâlinde, bu malların ticari rehin sözleşmesi kapsamında rehinli olup olmadığının, Türkiye Noterler Birliğinin web sayfasında bulunan Taşınır Rehin Sicili (TARES) portalı aracılığıyla sorgulanması gerekmektedir.
4. Şahsî kefalet
6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine göre teminat sağlayamayanlara, Kanunun 11 inci maddesiyle muteber bir şahsı müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu olarak gösterebilme imkanı tanınmıştır. Şahsi kefil, gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişi de olabilir.
Muteber şahıs; güvenilir, Kuruma karşı yükümlülüklerini zamanında yerine getiren, mali gücü yüksek ve Kuruma borcu bulunmayan şahıstır.
Bu durumda borçlular tarafından, muteber bir şahsın müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu olarak gösterilmesi hâlinde, şahsi kefaleti ve gösterilen şahsı kabul edip etmemekte alacaklı ünite yetkilidir.
Kefalet, resmî şekilde noterden onaylı sözleşme ile tesis olunmalıdır. Kefalet senedinde, borcun miktarı mutlaka yazılı olmalı ve kefilin, müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu sıfatı belirtilmelidir.
Ünite birden fazla kefil isteyebilir, bu halde de müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçluluk şarttır. Alacaklı ünite, asıl borçluyu takip etmeden, doğrudan doğruya kefili veya kefillerden herhangi birini müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu sıfatıyla takip edebilir.
Kefalet edilen alacağı ödeyen kefile buna dair bir belge verilir.
5. İhtiyati haciz
İhtiyati haciz, alacaklının alacağının zamanında ödenmesini garanti altına almak için borçlunun mallarına önceden geçici olarak el konulmasıdır.
Ödeme emrinin tebliği ile kesin haciz işlemi yapıldığından, ödeme emrinin tebliğinden sonra ihtiyati haczin uygulanması mümkün değildir.
5.1. İhtiyati haczin uygulanma nedenleri
Aşağıdaki durumlardan herhangi birinin olması hâlinde, hiçbir süreyle sınırlı olmaksızın ihtiyati haciz derhâl tatbik edilir:
1) Teminat gösterilmesini gerektiren haller varsa,
2) Borçlunun yurt içinde veya yurt dışında belli bir ikametgâhı yoksa,
3) Borçlu kaçmışsa veya kaçması, mallarını kaçırması ve hileli yollara sapması ihtimalleri varsa,
4) Borçludan teminat göstermesi istendiği halde belli sürede teminat veya kefil göstermemiş yahut şahsî kefalet teklifi veya gösterdiği kefil kabul edilmemiş ise,
5) Mal bildirimine çağrılan borçlu belli süre içinde mal bildiriminde bulunmamış veya noksan bildirimde bulunmuş ise,
6) Hüküm verilip verilmediğine bakılmaksızın para cezasını gerektiren fiil nedeniyle kamu davası açılmışsa,
7) İptali istenen muamele ve tasarrufun mevzuunu teşkil eden mallar hakkında, bu mallar elden çıkarılmışsa elden çıkaranın diğer malları hakkında uygulanmak üzere 6183 sayılı Kanunun 27, 29 ve 30 uncu maddelerinin tatbik edilmesini gerektiren durumlar varsa.
5.2. İhtiyati haczin uygulanması ve dava konusu edilmesi
İhtiyati haciz, Kurum alacakları ile ilgili olarak 6183 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde belirtilen sebeplerin bulunması hâlinde, hiçbir süreye bağlı kalmaksızın ünite müdürü (sosyal güvenlik il müdürü/sosyal güvenlik merkez müdürü) kararıyla derhâl uygulanır. Bu konuda yetki devri söz konusu değildir.
Haklarında ihtiyati haciz uygulanan borçlular, haczin yapıldığı tarihten, gıyapta yapılan hacizlerde ise haczin tebliği tarihinden itibaren 15 gün içinde ihtiyati hacze karşı yetkili iş mahkemesinde dava açabilirler. Ancak dava açılmış olsa bile hüküm kesinleşinceye kadar ihtiyati haciz devam eder.
İhtiyati hacze karşı:
1) İhtiyati haciz uygulamasının usulüne uygun olmadan yapıldığı iddia edilerek usul yönünden,
2) 6183 sayılı Kanunun 13 üncü maddesindeki ihtiyati haciz nedenlerinden hiçbirinin bulunmadığı ileri sürülmek suretiyle esas yönünden
itiraz edilebilir.
İtiraz edildiğinde kesin hüküm alınmadığı sürece kesin hacze geçilmez.
15 günlük dava açma süresi içerisinde ihtiyati hacze karşı dava açılmadığı takdirde bu sürenin geçmesinden sonra alacaklı ünite tarafından ödeme emrinin tebliği ile ihtiyati haciz kesin hacze çevrilir.
İhtiyati haciz, 6183 sayılı Kanunun kesin hacze ilişkin hükümlerine göre infaz olunur. Yapılan işlem mutlaka borçluya bildirilir.
5.3. İhtiyati haczin kaldırılması
İhtiyati haciz, teminat gösterildiğinde kaldırılır. Ancak 6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine göre gösterilecek teminatlar arasında bulunan menkul mallar, ihtiyati haczin kaldırılması için teminat olarak kabul edilmeyecektir. Ayrıca şahsî kefalet de ihtiyati haczin kaldırılması için kabul edilemez.
Gösterilecek teminatın ihtiyati haczin sebebi olan Kurum alacağına eş değerde olması gerekir.
Teminat gösterildiğinde ihtiyati haczin kaldırılması mecburidir.
Kanunda ihtiyati haczin ne kadar devam edeceği belirtilmediğinden, kesin hacze çevrilmesi veya yargı mercilerince kaldırılmasına karar verilmesi hallerinde de ihtiyati haciz kaldırılır.
İhtiyati haczin kaldırıldığı, tatbikinde olduğu gibi yine ilgililere bildirilir.
6. Kurum alacaklarında rüçhan hakkı
Rüçhan hakkı, bir hakkın aynı derece ve nitelikteki diğer haklara üstün tutulmasıdır. 6183 sayılı Kanunun 21 inci maddesi hükmü ile Kurum alacağına, borçlunun diğer borçlarına karşı öncelik tanınmıştır.
Söz konusu madde hükmüne göre, üçüncü şahıslar tarafından haczedilen mallar paraya çevrilmeden önce o mal üzerine Kurum alacağı için de haciz uygulandığında, satış bedelinin alacaklılar arasında garameten taksim edilmesi gerekmektedir.
Kurum alacaklarının da hacze iştirak etmesi hususunun 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tebliğ edilmesi gerektiğinden, sosyal güvenlik il müdürlükleri/sosyal güvenlik merkezleri hacze katılmak ve garame esasları içinde alacağını tahsil edebilmek için mahcuz malların paraya çevrilmesinden önce haciz kararını alarak haciz bildirisini icra dairelerine göndermek zorundadır. Burada ihtiyati haciz ile kesin haciz bakımından bir ayrım yoktur. Her iki durumda da hacze katılım imkanı vardır. Ancak, rehinli alacaklıların hakları saklıdır.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 268 inci maddesinin birinci fıkrasında, "261 inci maddeye göre ihtiyaten haczedilen mallar, ihtiyatî haciz kesin hacze dönüşmeden önce diğer bir alacaklı tarafından bu Kanuna veya diğer kanunlara göre haczedilirse, ihtiyatî haciz sahibi alacaklı, bu hacze 100 üncü maddedeki şartlar dairesinde kendiliğinden ve muvakkaten iştirak eder. Rehinden önce ihtiyatî veya icrai haciz bulunması hâlinde âmme alacağı dâhil hiçbir haciz rehinden önceki hacze iştirak edemez.",
6183 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasında ise "Üçüncü şahıslar tarafından haczedilen mallar paraya çevrilmeden evvel o mal üzerine amme alacağı için de haciz konulursa bu alacak da hacze iştirak eder ve aralarında satış bedeli garameten taksim olunur. Genel bütçeye gelir kaydedilen vergi, resim, harç ile vergi cezaları ve bunlara bağlı zam ve faizler için tatbik edilen hacizlerde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 268 inci maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi hükmü uygulanmaz."
hükümleri yer almaktadır.
Buna göre, üçüncü şahıslar tarafından haczedilmiş mallar üzerinde Kurum alacağı için tatbik edilen hacizden önce tesis edilmiş bir rehin bulunmadığı sürece Kurum alacakları, ilk haciz alacaklısı üçüncü şahsın haczine iştirak edecektir.
6183 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde belirtilen "Gümrük resmi, bina ve arazi vergisi gibi eşya ve gayrimenkulün aynından doğan amme alacakları o eşya ve gayrimenkul bedelinden tahsilinde rehinli alacaklardan sonra gelir." hükmü, rehnin varlığı hâlinde dikkate alınacak olup rehnin bulunmadığı hallerde malın aynından doğan amme alacakları her hâlükârda öncelikli alacak olarak dikkate alınacaktır. Dolayısıyla, ilk sırada yer alan üçüncü şahsın haczinden önce malın aynından doğan amme alacaklarına satış bedelinden pay ayrılacaktır.
6183 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre, borçlunun iflası, mirasın reddi ve terekenin resmî tasfiyeye tabi tutulması hallerinde, İcra ve İflas Kanununun 206 ncı maddesi dikkate alınarak amme alacakları imtiyazlı alacak olarak üçüncü sırada yer alacaktır.
5502 sayılı Kanunun 35 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesine göre Kurum alacakları amme alacağı niteliğinde olup imtiyazlı alacaktır. Buna göre üçüncü sırada, bu sıranın önceliğini alan bir alacağın bulunması hâlinde, Kurum alacakları da öncelikli alacakla aynı sırada yer alacak ve bu alacaklar tamamen tahsil edilinceye kadar diğer imtiyazlı alacaklara bir pay ayrılmayacaktır. Öncelik hakkı bulunan alacak ile Kurum alacağı toplamının, bu sıraya tahsis edilen tutardan fazla olması hâlinde ise tahsis edilen tutarın garameten taksimi yapılacaktır.
7. İptal davası açılması gereken tasarruflar
6183 sayılı Kanunun 24 ila 31 inci maddelerinde, alacağın tahsili için tüm girişimlerin sonuçsuz kalması ve malının bulunamaması nedeniyle borçlunun bazı tasarruf ve işlemleri için iptal davası açılacağı öngörülmüştür.
Buna göre, süresinde veya hapis ile tazyik edilmesine karşın mal bildiriminde bulunmayan, malının olmadığını beyan eden veya beyan ettiği mallarının borcunu karşılamayacağı anlaşılan borçlunun, borcun ödeme süresinin başladığı tarihten itibaren geriye doğru iki yıl içinde veya ödeme süresinin başlamasından sonra:
1) Üçüncü kişilerle yaptığı bağışlamalar ve ivazsız (karşılıksız) tasarruflar,
2) Kendi verdiği malın, sözleşmenin yapılması sırasındaki değerine göre karşılık olarak pek aşağı bir fiyat kabul ettiği sözleşmeler,
3) Kendisine veya üçüncü kişi menfaatine kaydıhayat şartıyla irat ve intifa hakkı tesis ettiği sözleşmeler,
4) Teminat göstermeyi evvelce taahhüt etmiş olduğu haller müstesna olmak üzere mevcut bir borcu temin için yaptığı rehinler,
5) Borca karşılık para veya mutad ödeme vasıtalarından başka bir suretle yaptığı ödemeler,
6) Vadesi gelmemiş bir borç için yaptığı ödemeler hükümsüzdür.
Ayrıca, borçlunun malı bulunmadığı veya borca yetmediği takdirde amme alacağının bir kısmının veya tamamının tahsiline imkan bırakmamak maksadıyla borçlu tarafından yapılan tek taraflı muamelelerle borçlunun maksadını bilen veya bilmesi lazım gelen kimselerle yapılan bütün muameleler de tarihleri ne olursa olsun hükümsüzdür.
İptal davalarının açılabilmesi için her şeyden önce kesinleşmiş ve ödenebilir hale gelmiş bir Kurum alacağının bulunması şart olmakla birlikte, Kurum tarafından yapılmış olan takiplerin sonuçsuz kalmış olması gerekmektedir.
Diğer taraftan, tasarruf tarihi ne olursa olsun iptal davası açma hakkı, tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düştüğünden, iptal istemiyle ilgili olarak tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl içinde dava açılması gerekmektedir.
Sosyal güvenlik il müdürlükleri/sosyal güvenlik merkezleri tarafından borçlu hakkında yapılan tüm takiplerin sonuçsuz kaldığı durumlarda ünite yetkililerince gerek görülmesi hâlinde, borçlunun 6183 sayılı Kanunun 27, 28, 29 ve 30 uncu maddelerinde düzenlenen hükümlere göre tasarruf ve işlemde bulunup bulunmadığına ilişkin delillerin tespit ettirilmesi için dosyanın tüm bilgi ve belgeleriyle birlikte Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları tarafından incelenmesini teminen ilgili birimlere intikal ettirilmesi gerekmektedir.
Bu tasarrufların hükümsüz hale gelmesini sağlamak için 6183 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinde belirtildiği gibi iptal davası açılması, bu arada borçlunun borcunu ödememek için yaptığı işlemlere konu olan mal üzerine, bu mal elden çıkarılmışsa elden çıkaranın diğer malları üzerine, elden çıkarılan malın değeri tutarınca ihtiyati haciz uygulanması gerekmektedir.
7.1. Üçüncü şahısların hakları ve mecburiyetleri
6183 sayılı Kanunun 31 inci maddesi "27, 28, 29 ve 30 uncu maddelerde sözü edilen tasarruf ve muamelelerden faydalananlar elde ettiklerini, elden çıkarmışlarsa takdir edilecek bedelini vermeye bu Kanun hükümleri dairesinde mecburdurlar. Bunlar karşılık olarak verdikleri şeyden dolayı alacaklı amme idaresinden bir talepte bulunamazlar." hükmünü amirdir.
Bu madde hükmüne göre, 6183 sayılı Kanunun 27 ila 30 uncu maddeleri uyarınca hükümsüz sayılan tasarruf ve muameleler Kurum tarafından iptal ettirildikleri takdirde, bunlardan faydalanan üçüncü şahıslar elde ettikleri şeyleri aynen iade etmek zorundadırlar, elden çıkarmış olanlar ise bunların takdir edilecek bedelini 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre Kuruma ödemek mecburiyetindedirler.
Üçüncü şahıslar karşılık olarak aynen verdikleri veya bedelini ödedikleri şeylerden dolayı Kurumdan herhangi bir talepte bulunamazlar. Bunların genel hükümler dairesinde Kurum borçlularına müracaat hakları saklıdır.
Alacağın, borçlu ile muamelede bulunan üçüncü şahıs tarafından ödenmesi mümkündür. Bu durumda, iptal davası açılmasında ısrar edilmemesi gerekmektedir.
8. Tasfiyeye ilişkin korunma hükümleri
8.1. Tasfiyede görevliler
Tüzel kişiler herhangi bir nedenle tasfiyeye girdikleri takdirde, tasfiyenin kapanmasına kadar tüzel kişilikleri devam eder. Tasfiyenin başlamış olması, Kurum alacağının tahsili için başlatılan takibi durdurmaz.
Kural olarak tüzel kişiliğin sona ermesi ile temsilcilerin ve idarecilerin görevleri de sona ermektedir. Adi tasfiyede bunların yetkileri tasfiye memurlarına, iflasta ise iflas dairesine geçer. Tasfiyeye girdiği halde tüzel kişilik adına işlem yapan temsilci ve idareciler bu işlemlerden dolayı şahsen sorumludurlar.
Tasfiyeye giren tüzel kişilik, ancak tasfiye amacı ile sınırlı olmak koşuluyla haklar kazanabilir ve borç altına girebilir. Tasfiye işlerini yönetmek ve tasfiyenin kapanmasına kadar dış ilişkilerde tüzel kişiliği temsil etmek tasfiye memurlarına aittir. Bunların görevleri, tasfiyenin gerçekleşmesini sağlamaktır.
8.2. Tasfiyede sorumluluk
Tasfiye memurları veya tasfiyeyi yürütenler, tasfiyeye başlandığı tarihten itibaren üç gün içinde ilgili tahsil dairelerini tespit ederek tasfiyenin başladığını bunlara bildirmek zorundadır.
Tasfiye memurları veya tasfiyeyi yürütenler tarafından, Kurum alacağının öncelik koşulları gözetilerek ödemenin yapılması gerekir. Kurum alacakları ödenmeden veya ayrılmadan dağıtım yapılamaz ve herhangi bir tasarrufta bulunulamaz. Aksi halde tasfiye memurları veya tasfiyeyi yürütenler, borçlunun tahakkuk etmiş veya edecek borçlarından şahsen ve müteselsilen sorumlu olurlar. Bu sorumluluk dağıtılan veya tasarrufta bulunulan miktarı geçemez.
Kuruma borcu olan gerçek veya tüzel kişilerin tasfiye işlemlerinin başladığının bildirilmesi hâlinde, bu borçlulardan olan tüm Kurum alacaklarının en kısa zamanda üniteler tarafından ilgili tasfiye masasına/memurluğuna bildirilmesi gerekmektedir.
9. Şahıs şirketlerinde ortaklığın feshini isteme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 124 üncü maddesinde "(1) Ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibarettir.
(2) Bu Kanunda, kollektif ile komandit şirket şahıs; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket sermaye şirketi sayılır.",
Aynı Kanunun 133 üncü maddesinde "(1) Bir şahıs şirketi devam ettiği sürece ortaklardan birinin kişisel alacaklısı, hakkını şirketin bilançosu gereğince o ortağa düşen kâr payından ve şirket fesholunmuşsa tasfiye payından alabilir. Henüz bilanço düzenlenmemişse alacaklı bilançonun düzenlenmesi sonucunda borçluya düşecek kâr ve tasfiye payı üzerine haciz koydurabilir.
(2) Sermaye şirketlerinde alacaklılar, alacaklarını, o ortağa düşen kâr veya tasfiye payından almak yanında, borçlularına ait olan, senede bağlanmış veya bağlanmamış payların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun taşınırlara ilişkin hükümleri uyarınca haczedilmesini ve paraya çevrilmesini isteyebilirler. Haciz, istek üzerine, pay defterine işlenir.
(3) Bunun dışında, alacaklılar, tüm ticaret şirketlerinde alacaklarını, ortağın şirketten olan diğer alacaklarından da alabilme ve bunun için haciz yaptırabilme yetkisini de haizdir.
(4) Yukarıdaki hükümler borçlu ortakların şirket dışındaki mallarına alacaklıların başvurmalarına engel olmaz.",
Aynı Kanunun 249 uncu maddesinde "(1) Bir ortağın kişisel alacaklısı, borçlunun kişisel mallarından ve 133 üncü madde gereğince şirketteki kâr payından alacağını alamazsa, tasfiye sonunda borçlu ortağa düşecek paya haciz koydurmaya ve altı ay önce ihbarda bulunmak ve hesap yılı sonu için hüküm ifade etmek üzere, şirketin feshini istemeye yetkilidir.
(2) Mahkemece feshe karar verilmezden önce, şirket veya diğer ortaklar borcu öderlerse, fesih davası düşer.",
6183 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde ise "Borçluya ait mal bulunmadığı veya amme alacağını karşılamaya yetmediği yahut borçlu veya ortaklık tarafından bu kanuna göre teminat gösterilmediği takdirde, borçlunun sermayesi eshama münkasim olmıyan ortaklıklardaki hisselerinden amme alacağının tahsili için genel hükümler dairesinde ortaklığın feshi istenebilir.
Sermayesi eshama münkasim komandit şirketlerinin komandite şeriklerinin borçları için bu madde hükmü mezkür şirketler hakkında da tatbik olunur."
hükümleri yer almaktadır.
Buna göre, borçluya ait malın bulunmaması veya Kurum alacağını karşılamaya yetmemesi ya da borçlu veya ortaklık tarafından 6183 sayılı Kanuna göre teminat gösterilmemesi hallerinde, borçlunun kollektif ve komandit gibi şahıs şirketlerindeki hisselerinden Kurum alacağının tahsili için, bu ortaklıkların genel hükümlere göre feshi istenebilir.
Kurum, borçlunun şahsî mallarından ve/veya ortaklıktaki kâr payından alacağını alamazsa tasfiye sonunda ortağa düşecek paya haciz koydurabilir ve altı ay önce ihbar etmek ve hesap yılı sonu için hüküm ifade etmek şartı ile şirketin feshini isteyebilir.
Şirket ortağının diğer alacaklıları daha önce şirketin feshini istemişler ise Kurum, bu fesih istemine iştirak edebilir. Bu takdirde 6183 sayılı Kanunun 21 inci maddesindeki esaslar dâhilinde işlem yapılır.
Bu hükümler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortaklarının borçları için de uygulanır.
10. Limited ve anonim şirketlerde ortakların sorumluluğu
10.1. Limited şirket ortaklarının sorumluluğu
6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesinde, "Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar ve bu Kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.
Ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi halinde, payı devreden ve devralan şahıslar devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur.
Amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahiplerinin farklı şahıslar olmaları halinde bu şahıslar, amme alacağının ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur." hükmü yer almaktadır.
Bu madde hükmüne göre limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan Kurum alacağından dolayı sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu tutulmuş olup 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip edilirler.
6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesi uyarınca limited şirket ortakları hakkında takibe geçilebilmesi için Kanunun 54 üncü ve müteakip maddelerine göre şirket hakkında yapılan takip muameleleri sonucunda Kurum alacağının şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesi veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gerekmektedir.
6183 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde;
Tahsil edilemeyen amme alacağı terimi, "Amme borçlusunun bu Kanun hükümlerine göre yapılan mal varlığı araştırması sonucunda haczi kabil herhangi bir mal varlığının bulunmaması, haczedilen mal varlığının satılarak paraya çevrilmesine rağmen satış bedelinin amme alacağını karşılamaması gibi nedenlerle tahsil edilemeyen amme alacaklarını",
Tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağı terimi ise "Amme borçlusunun haczedilen mal varlığına bu Kanun hükümlerine göre biçilen değerlerin amme alacağını karşılayamayacağının veya hakkında iflas kararı verilen amme borçlusundan aranılan amme alacağının iflas masasından tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gibi nedenlerle tahsil dairelerince yürütülen takip muamelelerinin herhangi bir aşamasında amme borçlusundan tahsil edilemeyeceği ortaya çıkan amme alacakları"
şeklinde tanımlanmıştır.
Bu düzenleme çerçevesinde limited şirket ortaklarının sorumluluğuna başvurulmadan önce alacaklı tahsil daireleri tarafından Kanunun 3 üncü maddesinde yer alan tanımlardaki hususlar dikkate alınmak suretiyle yapılacak işlemlere dayanılarak Kurum alacağının şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesi veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gerekmektedir.
Yine, 6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince, ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi hâlinde, payı devreden ve devralan şahıslar devir öncesine ait olan ve devir tarihi itibarıyla ödenmemiş bulunan Kurum alacaklarının ödenmesinden 6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında sermaye hisseleri oranında müteselsilen sorumlu olacaklardır.
6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, Kurum alacağının tahakkuk ettiği ve ödenmesi gerektiği zamanlarda farklı kişilerin şirket ortağı olması hâlinde, söz konusu kişilerin bu Kurum alacağından müteselsilen sorumlu tutularak 6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında sermaye hisseleri oranında takip edilmesi gerekmektedir.
Bu hükümler çerçevesinde limited şirket ortakları hakkında yapılacak takipte aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir:
1) Öncelikle şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan Kurum alacağının tahakkuk ettiği ve ödenmesi gerektiği zamanlarda şirket ortaklarının kimler olduğu ve bu ortakların sermaye hisseleri Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS), şirket ana sözleşmesi, ana sözleşme değişikliği veya pay defterindeki kayıtlardan tespit edilecektir.
2) Her bir ortağın sermaye hissesine göre takip konusu olan Kurum alacağından sorumlu olduğu tutarlar dönem bazında belirlenecektir.
3) Şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan Kurum alacağının ödenmesinden sermaye hissesi oranında sorumlu tutulması gereken ortağın hissesini devredip devretmediği araştırılacak, hisse devrinin söz konusu olduğu hallerde, devreden ve devralan ortakların devir tarihi itibarıyla vadesi geldiği halde ödenmemiş şirket borçlarından müteselsilen sorumlu tutulacağı tutar tespit edilecektir.
4) Ortaklar hakkında takip işlemlerine 6183 sayılı Kanunun 55 inci maddesine göre düzenlenecek ödeme emrinin tebliği suretiyle başlanılacaktır.
6183 sayılı Kanunun "Amme alacaklarının korunması" başlıklı ikinci bölümünde yer alan teminat hükümleri, ihtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk ve diğer korunma hükümleri, yeterli şartların varlığı hâlinde Kurum borçlusu sayılan limited şirket ortakları hakkında da uygulanır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu 01/07/2012 tarihinde yürürlüğe girdiğinden, bu tarihten itibaren yapılan pay devirlerinde 6102 sayılı Kanun, bu tarihten önceki pay devirlerinde ise mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uygulanacaktır.
10.1.1. Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre pay devrine ilişkin hükümler
Mülga 6762 sayılı Kanunun 503 ve müteakip maddelerinde limited şirketlerin kuruluşu düzenlenmiş, Kanunun 511 inci maddesinde tescil ve ilan edilecek hususlar arasında ortakların kimliği ve koymayı taahhüt ettikleri sermaye miktarları yer almış, 515 inci maddesinde şirket mukavelesinde yapılan her değişikliğin ilk mukavelede olduğu gibi tescil ve ilan edileceği hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanunun 520 nci maddesinde "Bir payın devri, şirket hakkında ancak şirkete bildirilmek ve pay defterine kaydedilmek şartıyla hüküm ifade eder.
Devir hususunun pay defterine kaydedilebilmesi için, ortaklardan en az dörtte üçünün devre muvafakat etmesi ve bunların esas sermayesinin en az dörtte üçüne sahip olması şarttır.
Ortağın koymayı taahhüt ettiği sermaye ayın ise, payını şirketin kuruluşunu takip eden üç yıl içinde başkasına devredemez.
Şirket mukavelesi payların devrini yasak edebileceği gibi yukarıki fıkralarda derpiş edilenlerden daha ağır şartlara da bağlı tutabilir.
Payın devri veya devir vadi hakkındaki mukavele yazılı şekilde yapılmış ve imzası noterce tasdik ettirilmiş olmadıkça ilgililer arasında dahi hüküm ifade etmez." hükmü yer almaktadır.
Bu hükme göre payın devri için;
1) Payını devreden ortak ile devralan arasında noterde devir sözleşmesinin yapılması,
2) Devrin şirkete bildirilmesi,
3) Ortaklardan en az dörtte üçünün devre izin vermesi ve izin veren ortakların esas sermayenin dörtte üçüne sahip olması,
4) Devrin pay defterine kaydedilmesi gerekmektedir.
Bununla birlikte Kanunun 515 inci maddesi gereğince, yapılan değişikliklerin tescil ve ilan edilmesi gerekmektedir.
Payın devrine muvafakat edip etmemek ortaklar genel kuruluna ait bir yetkidir. Bu itibarla şirket müdürleri, devrin şirkete bildirilmesi üzerine en kısa sürede ortaklar genel kurulunu toplantıya çağırarak toplantı sonucuna göre devri pay defterine kaydetmek zorundadırlar. Genel kurulda alınan karara rağmen devri pay defterine kaydetmeyen müdür, doğacak zararlardan sorumlu olacaktır.
Buna göre, Kanunun 520 nci maddesinde açıkça pay devrinin şirket hakkında ancak şirkete bildirilmek ve pay defterine kaydedilmek şartıyla hüküm ifade edeceği belirtildiğinden, ortaklık payının devri, tescil ve ilan edilmese de noter tasdikli devir sözleşmesi, ortakların devir işlemine muvafakatı ve devrin pay defterine işlenmesi ile hüküm ifade etmektedir.
Pay defterine kayıt tarihi ile ortaklar genel kurul karar tarihinin farklı olması hâlinde, devir tarihinin tespitinde ortaklar genel kurul karar tarihinin esas alınması gerekmektedir.
10.1.2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre pay devrine ilişkin hükümler
6102 sayılı Kanunun 573 ve müteakip maddelerinde limited şirketlerin kuruluşu düzenlenmiş, 587 nci maddesinde tescil ve ilan edilecek hususlar arasında ortakların kimliği ve koymayı taahhüt ettikleri sermaye payları yer almış, 589 uncu maddesinde şirket sözleşmesinde yapılan her değişikliğin tescil ve ilan edileceği hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanunun 595 inci maddesinde "(1) Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır. Ayrıca devir sözleşmesinde, ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri; rekabet yasağı ağırlaştırılmış veya tüm ortakları kapsayacak biçimde genişletilmiş ise, bu husus, önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları ile sözleşme cezasına ilişkin koşullara da belirtilir.
(2) Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse, esas sermaye payının devri için, ortaklar genel kurulunun onayı şarttır. Devir bu onayla geçerli olur.
(3) Şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse, ortaklar genel kurulu sebep göstermeksizin onayı reddedebilir.
(4) Şirket sözleşmesiyle sermaye payının devri yasaklanabilir.
(5) Şirket sözleşmesi devri yasaklamış veya genel kurul onay vermeyi reddetmişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklı kalır.
(6) Şirket sözleşmesinde ek ödeme veya yan edim yükümlülükleri öngörüldüğü takdirde, devralanın ödeme gücü şüpheli görüldüğü için ondan istenen teminat verilmemişse, genel kurul şirket sözleşmesinde hüküm bulunmasa bile, onayı reddedebilir.
(7) Başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmediği takdirde onayı vermiş sayılır." hükmü yer almaktadır. Bu hükme göre payın devri için;
1) Payını devreden ortak ile devralan arasında noterde devir sözleşmesinin yapılması,
2) Devrin şirkete bildirilmesi,
3) Kanun veya şirket sözleşmesinde aksi öngörülmediği takdirde, ortaklar genel kurulunun, toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu ile onay vermesi
gerekmektedir.
Bununla birlikte Kanunun 589 uncu maddesi gereğince, yapılan değişikliklerin tescil ve ilan edilmesi gerekmektedir.
Payın devrine muvafakat edip etmemek şirket genel kuruluna ait bir yetkidir. Bu itibarla şirket müdürleri, devrin şirkete bildirilmesi üzerine en kısa sürede ortaklar genel kurulunu toplantıya çağırmak zorundadırlar.
Buna göre, Kanunun 595 nci maddesinde açıkça pay devrinin şirket sözleşmesinde aksi öngörülmediği sürece ortaklar genel kurulunun onayı ile geçerli olacağı belirtildiğinden, ortaklık payının devri, tescil ve ilan edilmese de noter tasdikli devir sözleşmesi ve ortakların devir işlemine muvafakatı ile hüküm ifade etmektedir.
Muvafakat verildiği takdirde, muvafakata ilişkin ortaklar genel kurulu karar tarihi itibarıyla devir yapılmış, muvafakat veya ret yönünde bir karar alınmadığı takdirde ise şirkete başvurudan itibaren üç ay sonra devre onay verilmiş sayılacaktır.
Bu bağlamda, pay devrine ilişkin ortaklar genel kurul kararının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanması hâlinde yayım tarihinin değil, ortaklar genel kurul karar tarihinin esas alınması gerekmektedir.
10.1.3. Limited şirket ortaklarının aynı zamanda müdür olması
Mülga 6762 sayılı Kanunun 540 ıncı maddesinde "aksi kararlaştırılmış olmadıkça, ortakların hep birlikte müdür sıfatıyla şirket işlerini idareye ve şirketi temsile mezun ve mecbur oldukları" hükme bağlanmıştır.
6102 sayılı Kanunun 623 üncü maddesinde ise en az bir ortağın, şirketi yönetim hakkının ve temsil yetkisinin bulunması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Dolayısıyla müdür sıfatını haiz ortak veya ortaklar hakkında 6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesine göre değil, 5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesinin yirminci fıkrasında belirtilen "… tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin şirket yönetim kurulu üyeleri de dâhil olmak üzere üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri Kuruma karşı işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur." hükmüne göre tüzel kişilikle birlikte takip yapılacaktır.
10.2. Anonim şirket ortaklarının sorumluluğu
6102 sayılı Kanunun 329 uncu maddesine göre anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız mal varlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Pay sahipleri, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur.
Bu nedenle anonim şirketin Kuruma ödenmeyen borçlarından dolayı şirket ortaklarının ortaklık sıfatından dolayı sorumluluğu bulunmamaktadır ancak ortaklar taahhüt ettikleri sermayeyi tamamen veya kısmen şirkete ödemedikleri takdirde, 6183 sayılı Kanunun 79 uncu maddesi kapsamında, Kurum borçlusuna (şirket) borcu bulunan üçüncü şahıs sıfatıyla ve şirkete ödemedikleri sermaye kadar sorumlu tutulabilirler.
11. Üst düzey yöneticilerin sorumluluğu
5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesinin yirminci fıkrasında, "Kurumun sigorta primleri ve diğer alacakları haklı bir sebep olmaksızın bu Kanunda belirtilen sürelerde ödenmez ise kamu idarelerinin tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri, tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin şirket yönetim kurulu üyeleri de dâhil olmak üzere üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri Kuruma karşı işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur." hükmü yer almaktadır.
Bu durumda; süresinde ödenmeyen prim ve prime ilişkin alacaklardan dolayı tüzel kişinin mal varlığı ile birlikte, kamu kurum ve kuruluşlarının tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri; diğer tüzel kişilerin yönetim kurulu üyeleri de dâhil olmak üzere üst düzey yönetici ve yetkilileri ile kanuni temsilcileri işverenleri ile birlikte şahsi malvarlıklarıyla da müştereken ve müteselsilen sorumludurlar.
5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesinin Kurum borçlusu saydığı kamu idarelerinin tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri, tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin üst düzey yönetici ve yetkilileri ile kanuni temsilcilerinin kimler olduğu ve sorumluluklarının kapsamı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve ilgili diğer mevzuatta belirlenmiştir. Bu durumda prim ve prime ilişkin alacakların takip ve tahsil işlemleri, 5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesinin yirminci fıkrası hükümlerine göre tüzel kişi ile aynı anda tüzel kişinin üst düzey yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri hakkında da yürütülecektir.
Tüzel kişilerin üst düzey yönetici ve yetkilileri, görevde bulundukları dönemde tahakkuk eden ve ödenmeyen borcun tamamından sorumludurlar. Bu kişilerin görevleri sona ermiş olsa dahi görevde bulundukları dönemde tahakkuk eden ve ödenmeyen borçtan dolayı sorumlulukları devam etmektedir. Üst düzey yöneticilerin bu görevlerinin sona erdiği tarihten sonra tahakkuk eden borçtan sorumlu tutulmaları ise mümkün bulunmamaktadır.
Temsil ve ilzam yetkisi bulunsun veya bulunmasın yönetim kurulu üyeleri de 5510 sayılı Kanunda işveren ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmuşlardır. Prim borçlarından dolayı sorumluluğun belirlenebilmesi için, primlerin ödenmesi gereken ayda tüzel kişiliğin yönetim kurulu üyesi olunması yeterlidir. Bu nedenle tüzel kişi yönetim kurulu üyelerinin, primlerin ödenmesi gereken son gün itibarıyla da olsa yönetim kurulu üyesi oldukları dönemlerde ödenmesi gereken prim ve prime ilişkin borçlardan dolayı sorumlu tutulmaları gerekmektedir.
Öte yandan, özel kanunları ile Kuruma takip ve tahsil görevi verilen diğer alacakların (damga vergisi vs.) takip ve tahsilinde, tüzel kişiliği haiz işverenlerin üst düzey yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri hakkında 6183 sayılı Kanunun mükerrer 35 inci maddesine göre işlem yapılacaktır.
Üst düzey yöneticinin görevinin sona erdiğine ilişkin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanan ilanın, işlemin hukuken varlık kazanmasına değil bu hususun üçüncü kişilere bildirilmesi amacına yönelik olduğu, dolayısıyla kurucu değil bildirici bir işlem olduğuna ilişkin Yargıtay kararları içtihat oluşturmuştur. Dolayısıyla, tüzel kişilik (genel kurul, yönetim kurulu, ortaklar genel kurulu vb.) tarafından yöneticinin görevden alınması durumunda, bu kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlandığı tarih değil, görevden alma karar tarihinin esas alınması gerekmektedir.
Diğer taraftan istifa, kişinin isteğine bağlı bir işlem olup herhangi bir organın kabulüne bağlı olmayan ve bozucu nitelikte sonuç doğuran tek taraflı hukuki bir işlemdir. Bu nedenle, yöneticinin istifa etmesi durumunda; istifa kararının noter vasıtasıyla tüzel kişiye ulaştığı tarihin esas alınması, istifanın doğrudan tüzel kişiye sunulması durumunda ise bu istifanın kayıt altına alındığına ilişkin yönetim organı tarafından alınan bir karar olması ve bu hususun her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan bir belge ile ispatlanması hâlinde bu karar tarihinin esas alınması gerekmektedir.
12. Alt işverenlerin borçları
5510 sayılı Kanunun "İşveren, işveren vekili, geçici iş ilişkisi kurulan işveren ve alt işveren" başlıklı 12 nci maddesinin birinci fıkrasında, "4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerine göre sigortalı sayılan kişileri çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar işverendir.",
Aynı maddenin altıncı fıkrasında "Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde, iş alan ve bu iş için görevlendirdiği sigortalıları çalıştıran üçüncü kişiye alt işveren denir. Sigortalılar, üçüncü bir kişinin aracılığı ile işe girmiş ve bunlarla sözleşme yapmış olsalar dahi, asıl işveren, bu Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile birlikte sorumludur.",
Aynı Kanunun "Prim ödeme yükümlüsü" başlıklı 87 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, "4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerine ve 5 inci maddenin (a) bendine tabi olanlar için bunların işverenleri, prim ödeme yükümlüsüdür.",
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 31 inci maddesinin birinci fıkrasında ise "Alt işveren, mevzuattan doğan yükümlülüklerini asıl işverene ait işyeri sicil numarasına ilave olarak verilecek üç haneli alt işveren numarası ile asıl işverenin işyeri dosyası üzerinden yerine getirir. Alt işveren adına işyeri dosyası açılmaz."
hükümleri yer almaktadır.
Buna göre, bir kişinin alt işveren sayılabilmesi için üçüncü kişiye ait bir işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş alması ve bu iş için sigortalı çalıştırması gerekmektedir. Sigortalılar alt işveren aracılığı ile işe girmiş ve alt işveren ile sözleşme yapmış olsalar dahi asıl işveren, Kanunla işverene yüklenilen yükümlülüklerden dolayı Kuruma karşı alt işveren ile birlikte sorumlu olmaktadır.
Öte yandan, 6183 sayılı Kanunun 55 inci maddesinin birinci fıkrasında, "Amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 15 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumu bir ödeme emri ile tebliğ olunur.",
Sosyal Güvenlik Kurumunca 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna Göre Kullanılacak Yetkilere İlişkin Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde de "Borçlu: Kurum alacağını ödemek zorunda olan gerçek kişiler veya bunların kanuni temsilcilerini, mirasçılarını, kefillerini, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekkülleri idare edenleri, tüzel kişiler ile tüzel kişiliği haiz işverenlerin şirket yönetim kurulu üyeleri de dâhil olmak üzere üst düzey yöneticileri ve yetkilileri ile kanuni temsilcilerini ya da kamu idarelerinin tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlilerini, yabancı şahıs ve temsilcilerini, işveren vekillerini, alt işvereni, geçici iş ilişkisi ile sigortalıyı devir alan işvereni, işyerinin devralınması veya intikal etmesi ya da başka bir işyerine katılması veya birleşmesi halinde yeni işvereni ifade eder."
hükümleri yer almaktadır.
Bu hükümler çerçevesinde, Kurum tarafından verilen alt işveren numarası ile asıl işverene ait işyeri dosyası üzerinden yükümlülüklerini yerine getirmesi gereken alt işveren, Kuruma olan borçlarından asıl işveren ile birlikte sorumlu olduğundan, alt işverenin Kuruma olan ve yasal süresi içinde ödenmeyen borçlarının tahsilini teminen 6183 sayılı Kanunun 55 inci maddesine göre düzenlenecek ödeme emirlerinin asıl işverene ve alt işverene aynı anda (birlikte) gönderilerek icra takip işlemlerinin yapılması gerekmektedir.
13. Ölüm durumunda yapılacak işlemler
13.1. Takip işlemlerinin geri bırakılması
6183 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Karısı yahut kocası, kan ve sıhriyet itibariyle usul veya furuundan birisi ölen borçlu hakkındaki takip ölüm günü ile beraber üç gün için geri bırakılır." ve ikinci fıkrasında yer alan "Borçlunun ölümü halinde terekenin borçlarından dolayı ölüm günü ile beraber üç gün için takip geri bırakılır. Üç günün bitiminde terekenin borçları için takibata devam olunur." hükümlerine istinaden borçlunun kendisinin, eşinin, kan veya kayın hısımlığı itibarıyla usul veya füruundan (üstsoy veya altsoyundan) birisinin ölümü hâlinde ölüm günü ile birlikte üç gün için takip geri bırakılır.
13.2. Mirasçıların tespiti
4721 sayılı Türk Medeni Kanununa göre iki çeşit mirasçı bulunmaktadır. Bunlardan biri yasal mirasçı, diğeri ise atanmış mirasçıdır.
Yasal mirasçı, doğrudan Kanun tarafından belirlenmekte iken atanmış mirasçı ise mirasbırakanın ölmeden evvel kendi iradesiyle atanmaktadır. Atanmış mirasçı, gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişi de olabilmektedir. Kanunun 516 ncı maddesine göre, mirasbırakan, mirasının tamamı veya belli bir oranı için bir veya birden çok kişiyi mirasçı atayabilir. Bir kişinin, mirasın tamamını veya belli bir oranını almasını içeren her tasarruf, mirasçı atanması sayılır. Atanmış mirasçılar terekenin borçlarından şahsen sorumlu olurlar.
Mirasçı ataması dışında, bazen mirasbırakan belirli mallarını belirli kişilere bırakabilmektedir. Buna "belirli mal vasiyeti" veya kısaca "mal vasiyeti" denilmektedir. Kanunun 517 nci maddesine göre, mirasbırakan, bir kimseye onu mirasçı atamaksızın belirli bir mal bırakma yoluyla kazandırmada bulunabilir. Kendisine mal bırakılan kişi mirasçılık sıfatı kazanmaz, sadece vasiyet alacaklısı olur. Dolayısıyla, belirli mal vasiyeti mirasçılık sıfatı kazandırmadığı için kendisine mal bırakılan kişi tereke borçlarından sorumlu olmaz.
Aynı Kanunun 520 nci maddesine göre, mirasbırakan, atadığı mirasçının kendisinden önce ölmesi veya mirası reddetmesi hâlinde onun yerine geçmek üzere bir veya birden çok kişiyi yedek mirasçı olarak atayabilir. Bu kural belirli mal bırakmada da uygulanır. Dolayısıyla, atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı, mirasbırakandan önce ölmüşse mirasçılık veya vasiyet alacağı hakkı halefiyet yolu ile kendi mirasçılarına geçmez.
Aynı Kanunun 495 ila 501 inci maddelerinde yasal mirasçıların kimler olduğu sayılmış olup bunlar; "kan hısımları", "sağ kalan eş", "evlatlık" ve "Devlet"tir.
Kan hısımları: Kan hısımları "altsoy", "ana ve baba" ve "büyük ana ve büyük baba" olmak üzere üç zümreden oluşmakta olup bir zümrede mirasçı bulunması, sonra gelen zümredekilerin mirasçı olmalarını engellemektedir.
Birinci zümre mirasçılar, mirasbırakanın altsoyu (füruu) olup bunlar mirasbırakanın çocukları, torunları, torun çocukları, torun torunları şeklinde devam etmektedir. Kanunun 495 inci maddesine göre, mirasbırakanın birinci derece mirasçıları, onun altsoyudur. Çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar. Mirasbırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır.
İkinci zümre mirasçılar, mirasbırakanın ana ve babasıdır. Bunların yasal mirasçı olabilmeleri için birinci zümrede hiçbir mirasçının bulunmaması şarttır. Kanunun 496 ncı maddesine göre, altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, ana ve babasıdır. Bunlar eşit olarak mirasçıdırlar. Mirasbırakandan önce ölmüş olan ana ve babanın yerlerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları yani çocukları, torunları başka bir anlatımla mirasbırakanın kardeşleri, kardeş çocukları alır. Bir tarafta hiç mirasçı bulunmadığı takdirde, bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.
Üçüncü zümre mirasçılar, mirasbırakanın büyük ana ve büyük babasıdır. Bunların yasal mirasçı olabilmeleri için birinci ve ikinci zümrede hiçbir mirasçının bulunmaması şarttır. Kanunun 497 nci maddesine göre, altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, büyük ana ve büyük babalarıdır. Bunlar, eşit olarak mirasçıdırlar. Mirasbırakandan önce ölmüş olan büyük ana ve büyük babaların yerlerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır. Ana veya baba tarafından olan büyük ana ve büyük babalardan biri altsoyu bulunmaksızın mirasbırakandan önce ölmüşse, ona düşen pay aynı taraftaki mirasçılara kalır. Ana veya baba tarafından olan büyük ana ve büyük babaların ikisi de altsoyları bulunmaksızın mirasbırakandan önce ölmüşlerse, bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır. Sağ kalan eş varsa, büyük ana ve büyük babalardan birinin mirasbırakandan önce ölmüş olması hâlinde, payı kendi çocuğuna; çocuğu yoksa o taraftaki büyük ana ve büyük babaya; bir taraftaki büyük ana ve büyük babanın her ikisinin de ölmüş olmaları hâlinde onların payları diğer tarafa geçer.
Türk Medeni Kanununa göre kan hısımlarının yasal mirasçılığında, ilk üç zümre kabul edilmiş olup dördüncü zümre yani büyük ana ve büyük babaların ana ve babaları için yasal mirasçılık söz konusu değildir.
Bunların dışında, Kanunun 498 inci maddesine göre, evlilik dışında doğmuş ve soybağı, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olurlar. Ana yönünden ise böyle bir tanıma veya hâkim hükmüne gerek olmadığından, evlilik içi çocuklarla evlilik dışı çocuklar arasında miras hakkı bakımından bir fark yoktur. Evlilik dışı çocuk, anasından evlilik içi çocuğun aynı miras hakkını alır.
Kanunun 292 nci maddesine göre, evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesi hâlinde kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olacağından soybağı düzeltilmiş çocuk, evlilik içi çocuk gibi tam miras hakkına sahip olacaktır.
Sağ kalan eş: Türk Medeni Kanununa göre sağ kalan eş, yasal mirasçı olup birlikte bulunduğu zümreye göre miras payı değişmektedir. Kanunun 499 uncu maddesine göre, mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte biri; mirasbırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa mirasın yarısı; mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte üçü; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalmaktadır.
Evlatlık: Türk Medeni Kanununun 500 üncü maddesine göre, evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olurlar. Evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Ancak, evlât edinen ve hısımları, evlâtlığa mirasçı olmazlar.
Devlet: Türk Medeni Kanununun 501 inci maddesine göre, mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer. Buna göre, mirasbırakanın ilk üç zümrede hiçbir mirasçısının bulunmaması, eşinin kendisinden önce ölmesi, herhangi bir mirasçı atamaması veya atanmış mirasçılarının tamamının mirası reddetmesi hâlinde, miras Devlete yani Hazineye geçecektir.
13.3. Borçlunun ölümü hâlinde takip işlemleri
Mirasbırakanın ölümü hâlinde mirasçıların miras ile ilgili dört seçeneği bulunmaktadır. Bunlar; kabul, ret, mirasın tutulan resmî defter gereğince kabulü ve resmî tasfiyedir. Bu dört seçeneğe göre yapılacak takip işlemleri ile mirasın devlete intikali durumundaki takip işlemleri ve mirasbırakana uygulanan idari para cezalarının takibi aşağıda ayrı ayrı açıklanmıştır.
13.3.1. Mirasın kabulü hâlinde takip işlemleri
4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 599 uncu maddesine göre, mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar. Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer mal varlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar. Atanmış mirasçılar da mirası, mirasbırakanın ölümü ile kazanırlar. Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası onlara zilyetlik hükümleri uyarınca teslim etmekle yükümlüdürler.
Aynı Kanunun 640 ıncı maddesine göre, birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.
Aynı Kanunun 641 inci maddesine göre, mirasçılar, tereke borçlarından müteselsilen sorumludurlar.
Aynı Kanunun 681 inci maddesine göre ise mirasçılar, bölünmesine veya nakline alacaklı tarafından açık veya örtülü olarak rıza gösterilmemiş olan tereke borçlarından dolayı, paylaşmadan sonra da bütün malvarlıklarıyla müteselsilen sorumludurlar. Paylaşmanın gerçekleştiği tarihin veya daha sonra yerine getirilecek borçlarda muacceliyet tarihinin üzerinden beş yıl geçmekle teselsül sona erer.
Türk Medeni Kanununun bu hükümlerine göre mirasçılar, mirası kabul ettikleri takdirde mirasbırakanın borçlarından dolayı alacaklılara karşı şahsen ve tüm malvarlıklarıyla sorumlu olacaklardır. Mirasbırakanın birden fazla mirasçısı olması hâlinde mirasçılar, terekenin borçlarından müteselsilen sorumlu olacaklardır. Mirasçıların müteselsil sorumluluğu, mirasın paylaşımından itibaren veya daha sonra muaccel olacak borçlarda muacceliyet tarihinden itibaren beş yıl geçmekle sona erer.
Mirasın paylaşılması, müteselsil sorumluluğu sona erdirse de borçların ifa edildiği anlamına gelmeyeceğinden, mirasçıların tereke borçlarından dolayı miras payı oranında müşterek sorumlulukları devam edecektir.
6183 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına göre, borçlunun ölümü hâlinde, mirası reddetmemiş mirasçılar hakkında da bu Kanun hükümleri tatbik edilir. Borçlunun ölümünden evvel başlamış olan muamelelere devam olunur. Terekenin bir mahkeme veya iflas dairesi tarafından tasfiyesini gerektiren haller bu hükmün dışındadır. Aynı Kanunun 50 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarına göre, borçlunun ölümü hâlinde terekenin borçlarından dolayı ölüm günü ile beraber üç gün için takip geri bırakılır. Üç günün bitiminde terekenin borçları için takibata devam olunur. Mirasçılar, mirası kabul veya reddetmemişlerse bu hususta Türk Medeni Kanunundaki muayyen müddetler geçinceye kadar takip geri bırakılır.
Bu hükümlere göre, borçlunun ölümü hâlinde, mirası doğrudan veya resmî deftere göre kabul eden mirasçılar hakkında 6183 sayılı Kanun hükümleri tatbik edilir. Borçlunun ölümünden önce takibata başlanılmış ise ölüm günü ile birlikte üç gün için geri bırakılan takibata kaldığı yerden devam edilir. Örneğin, borçluya sağ iken ödeme emri tebliğ edilmiş ve bu şahsın malları haczedilmişse bütün bu işlemler yok sayılmaz, ancak Kurum alacağının terekeden karşılanamaması hâlinde mirası doğrudan veya resmî deftere göre kabul eden mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olacağından bundan sonraki işlemler borçlu sıfatıyla bu mirasçılar hakkında uygulanır. Ancak, mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişlerse üç aylık süre geçinceye kadar takip geri bırakılır.
Öte yandan, 4721 sayılı Kanunun 610 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı, mirası reddedemez." hükmüne istinaden mirası ret hakkından mahrum olan bu mirasçıların söz konusu iş ve işlemleri yaptığının anlaşılması hâlinde, bu kişiler hakkında ret süresi beklenilmeden takip işlemlerine devam edilmesi gerekmektedir.
13.3.2. Mirasın reddi hâlinde takip işlemleri
4721 sayılı Kanunun 605 inci maddesine göre, yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilirler. Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras reddedilmiş sayılır.
Aynı Kanunun 606 ncı maddesine göre miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu nedenle, mirasçı tarafından mirasın istenmediğinin sulh hukuk mahkemesinden alınan kararla belgelenmesi ve reddimiras davasının borçlunun ölümünden itibaren üç aylık süre içinde açılıp açılmadığına dikkat edilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte Kanunun 615 inci maddesine göre, önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi, yasal ve atanmış mirasçılara tanınmış olan ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir. Bu nedenle süre uzatımı veya yeni bir süre kararının bulunup bulunmadığının araştırılması gerekmektedir.
Aynı Kanunun 611 inci maddesine göre, yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi, hak sahiplerine geçer. Mirası reddeden atanmış mirasçının payı, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufundan arzusunun başka türlü olduğu anlaşılmadıkça, mirasbırakanın en yakın yasal mirasçılarına kalır.
Aynı Kanunun 612 nci maddesine göre, en yakın yasal mirasçıların tamamı tarafından reddolunan miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiye sonunda arta kalan değerler, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir.
Aynı Kanunun 613 üncü maddesine göre, altsoyun tamamının mirası reddetmesi hâlinde, bunların payı sağ kalan eşe geçer.
Aynı Kanunun 614 üncü maddesine göre ise mirasçılar, mirası reddederken kendilerinden sonra gelen mirasçılardan mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını tasfiyeden önce isteyebilirler. Bu takdirde ret, sulh hâkimi tarafından daha sonra gelen mirasçılara bildirilir, bunlar bir ay içinde mirası kabul etmezlerse reddetmiş sayılırlar. Bunun üzerine miras, iflas hükümlerine göre tasfiye edilir ve tasfiye sonunda arta kalan değerler, önce gelen mirasçılara verilir.
Buna göre, mirasın en yakın mirasçıların tamamı tarafından reddedilip reddedilmediği veya sonraki mirasçılar yararına reddedilip reddedilmediği hususlarının mahkeme nezdinde araştırılması gerekmektedir. En yakın mirasçıların tamamı tarafından mirasın reddedilmesi veya sonraki mirasçılara mirasın teklif edilmemesi ya da teklif olmasına rağmen sonraki mirasçılar tarafından bunun kabul edilmemesi durumunda miras, iflas hükümlerine göre resmî tasfiyeye tabi tutulacağından, mahkemeden resmî tasfiye olup olmadığı hususunun araştırılması ve mirasın resmî tasfiyeye tabi tutulması hâlinde Kurum alacaklarının da resmî deftere kaydedilmesinin sağlanması gerekmektedir.
Aynı Kanunun 617 nci maddesine göre, mal varlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse alacaklıları veya iflas idaresi, kendilerine yeterli bir güvence verilmediği takdirde, ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali hakkında dava açabilirler. Reddin iptaline karar verilirse miras resmen tasfiye edilir. Bu suretle tasfiye edilen mirastan reddeden mirasçının payına bir şey düşerse bundan, önce itiraz eden alacaklıların, daha sonra diğer alacaklıların alacakları ödenir. Arta kalan değerler ise ret geçerli olsa idi bundan yararlanacak olan mirasçılara verilir.
Buna göre, kendisi Kuruma borcu olan ve mal varlığı borcuna yetmeyen mirasçının, mirası reddetmesi hâlinde, Kurum alacaklarını ödememek maksadıyla mirası reddettiği yönünde kanaat oluşması ve mirasçıdan Kurum alacaklarına karşılık teminat istenilmesine rağmen teminat göstermemesi hâlinde, reddin iptali için derhâl dava açılması gerekmektedir. Türk Medeni Kanununun 617 nci maddesinde her ne kadar ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali hakkında dava açılabileceği belirtilmişse de 6183 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinde belirtilen amme alacağının tahsiline imkan bırakmamak maksadıyla yapılan tasarruflar kapsamında değerlendirilmesi ve aynı Kanunun 26 ncı maddesinde belirtilen tasarrufların vukuu tarihinden itibaren beş yıllık hak düşürücü süre içerisinde dava açılabileceği hükmü dikkate alınarak bu süre içerisinde reddin iptali için mutlaka mahkemeye başvurulması gerekmektedir.
4721 sayılı Kanunun 618 inci maddesine göre, ödemeden aciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, onun alacaklılarına karşı, ölümünden önceki beş yıl içinde ondan almış oldukları ve mirasın paylaşılmasında geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde sorumlu olurlar. Olağan eğitim ve öğrenim giderleriyle âdet üzere verilen çeyiz, bu sorumluluğun dışındadır. İyiniyetli mirasçılar, ancak geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumlu olurlar.
Aynı Kanunun 669 uncu maddesine göre, yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdürler.
Dolayısıyla, mirasta iade yükümlülüğü yasal mirasçılar arasında söz konusu olduğundan Kanunun 618 inci maddesindeki hüküm, yasal mirasçılar hakkında uygulanır ancak atanmış mirasçılar hakkında uygulanmaz.
Buna göre, mirasın reddedilmesi ve alacağın terekeden karşılanamaması hâlinde, mirasbırakanın ölüm tarihinden önceki beş yıl içinde mirasçıların mirasbırakandan mal, hak vb. bir değer alıp almadıklarının araştırılması ve bu yönde bir tespit yapılması hâlinde 6183 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinde belirtilen tasarrufların vukuu tarihinden itibaren beş yıllık hak düşürücü süre içerisinde dava açılabileceği hükmü dikkate alınarak bu süre içerisinde tasarrufun iptali için mutlaka mahkemeye başvurulmalıdır.
Diğer taraftan, mirasçılara Kurum tarafından bağlanan gelir, aylık vb. ödemeler mirasçılara hak sahibi olmaları nedeniyle yapılan ödemeler olup mirasbırakanın mülkiyetinde olan ve mirasa konu edilebilecek değerler olmadığından, bu ödemeler terekeye dâhil değildir. Mirası reddeden mirasçıların mirasbırakanın borçlarından dolayı borçluluk sıfatı bulunmadığından, bunlar hakkında takip yapılamayacağı gibi bu kişilere Kurum tarafından bağlanan gelir, aylık vb. ödemelerin haczedilmesi de mümkün değildir.
13.3.3. Resmî defter tutulması hâlinde takip işlemleri
4721 sayılı Kanunun 590 ıncı maddesinde, mirasçılardan veya ilgililerden biri, ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde istemde bulunduğu takdirde defter tutma işleminin gecikmeksizin tamamlanacağı,
619 uncu maddesinde, mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçının, terekenin resmî defterinin tutulmasını bir ay içinde sulh hâkiminden isteyebileceği,
620 nci maddesinde, resmî defterin, sulh mahkemesi tarafından düzenleneceği, bu deftere terekeye ait aktif ve pasiflerin takdir edilen değerleriyle yazılacağı,
621 inci maddesinde, sulh mahkemesinin, mirasbırakanın alacaklıları ile borçlularını belli bir süre içinde alacaklarını ve borçlarını bildirmeleri için bir ay arayla iki defa yapılacak ilân yoluyla çağıracağı,
625 inci maddesinde, resmî defter tutulması devam ettiği sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamayacağı ve bu süre içinde zamanaşımı işlemeyeceği,
628 inci maddesinde, resmî deftere göre kabul edilen mirasın, mirasçıya sadece deftere yazılmış borçlarla geçeceği, bu suretle mirasın geçmesinin, mirasın açıldığı tarihten başlayarak hüküm ifade edeceği, mirasçının, mirasbırakanın deftere yazılmış olan borçlarından hem tereke malları hem kendi mal varlığı ile sorumlu olacağı
hüküm altına alınmıştır.
Buna göre, mirasın tutulan resmî deftere göre kabulü hâlinde kanunlardaki istisnai durumlar haricinde mirasçı yalnızca deftere kaydedilen borçlardan dolayı tereke ile birlikte şahsi mal varlığıyla da sorumlu olacaktır.
Ancak, 6183 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Mirasın tutulan defter mucibince kabulü halinde, mirasçı, deftere kaydedilmemiş olsa dahi amme alacağından mirastan kendisine düşen miktar ile mesuldür." ve üçüncü fıkrasında yer alan "Defter tutma muamelesinin devamı müddetince satış yapılamaz." hükümlerine göre Kurum alacağının resmî deftere kaydedilmemesi hâlinde mirasçı, mirastan kendisine düşen miktar kadar sorumlu olacağından Kurum alacağının takipsiz kalmaması ve mirası reddetmemiş mirasçıdan takibinin yapılabilmesi açısından sulh hukuk mahkemesinden defter tutulup tutulmadığının sorulması ve defter tutulmuş ise Kurum alacaklarının da ilgili deftere kaydedilmesinin sağlanması gerekmektedir.
Resmî defter tutulması devam ettiği sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılmaz. Bu süre içinde zamanaşımı işlemez.
13.3.4. Resmî tasfiye durumunda takip işlemleri
4721 sayılı Kanunun 632 nci maddesine göre, her mirasçı, mirası ret veya resmî deftere göre kabul edeceği yerde terekenin resmî tasfiyesini isteyebilir. Bu istem, birlikte mirasçı olanlardan birinin mirası kabul etmesi hâlinde dikkate alınmaz. Resmî tasfiye hâlinde mirasçılar, terekenin borçlarından sorumlu olmazlar.
Aynı Kanunun 633 üncü maddesine göre, alacaklarını elde edemeyeceklerinden inandırıcı sebeplerle kuşku duyan mirasbırakanın alacaklıları, istedikleri hâlde alacakları ödenmediği veya kendilerine güvence verilmediği takdirde, mirasbırakanın ölümünden ya da vasiyetnamenin açılmasından başlayarak üç ay içinde, terekenin resmî tasfiyesini isteyebilirler. Aynı koşulların varlığı hâlinde vasiyet alacaklıları da haklarının korunması için gerekli önlemlerin alınmasını isteyebilirler.
Aynı Kanunun 634 üncü maddesine göre, resmî tasfiye, sulh mahkemesince veya atayacağı bir ya da birkaç tasfiye memuru tarafından yapılır. Resmî tasfiyeye terekenin defterinin düzenlenmesiyle başlanır ve aynı zamanda yapılacak ilânla mirasbırakanın alacaklılarından ve borçlularından, belirtilen süre içinde alacaklarını ve borçlarını bildirmeleri istenir. Terekenin daha önce resmî defteri düzenlenmiş ise resmî tasfiye bu deftere göre yapılır.
Aynı Kanunun 635 inci maddesine göre, resmî tasfiye, mirasbırakanın yürüyen işlerinin tamamlanmasını, borçlarının yerine getirilmesini, alacaklarının tahsilini, vasiyet borçlarının terekenin olanağı ölçüsünde yerine getirilmesini, zorunlu olduğu takdirde mirasbırakanın haklarının ve borçlarının mahkemece tespitini ve mallarının paraya çevrilmesini kapsar.
Aynı Kanunun 636 ncı maddesine göre ise mevcudu, borçlarını ödemeye yetmeyen terekenin tasfiyesi, sulh mahkemesince iflâs hükümlerine göre yapılır.
Buna göre, mirasçılar tarafından mirasın resmî tasfiyesi talep edilebileceği gibi Kurum tarafından da mirasçılardan alacaklarının tahsil edilmesi hususunda şüphe duyulması ve alacağın ödenmesinin veya teminat gösterilmesinin istenilmesine rağmen alacağın ödenmemesi veya teminat gösterilmemesi hâlinde söz konusu üç aylık süre içerisinde mirasın resmî tasfiyesi talep edilebilecektir. Bu durumda sulh hukuk mahkemesine başvurularak terekenin resmî tasfiyesinin talep edilmesi ve Kurum alacaklarının resmî deftere kaydedilmesinin sağlanması gerekmektedir.
13.3.5. Devletin yasal mirasçı olması durumunda takip işlemleri
4721 sayılı Kanunun 501 inci maddesine göre, mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer. Buna göre, mirasbırakanın ilk üç zümrede hiçbir mirasçısının bulunmaması, eşinin kendisinden önce ölmesi, herhangi bir mirasçı atamaması veya atanmış mirasçılarının tamamının mirası reddetmesi hâlinde, miras Devlete yani Hazineye geçecektir.
Aynı Kanunun 631 inci maddesinde, mirasın Devlete geçmesi hâlinde sulh mahkemesinin, re'sen terekenin resmî defterini düzenleyeceği, Devletin deftere yazılan borçlardan sadece miras yoluyla edindiği değerler ölçüsünde sorumlu olacağı hüküm altına alınmıştır.
Devletin mirasçılığı diğer yasal mirasçılardan farklıdır. Diğer yasal mirasçılar mirasbırakanın borçlarından dolayı şahsen sorumlu iken, Devlet sadece tereke malları ile sorumlu olmaktadır.
Bu nedenle, mirasın Devlete geçmesi hâlinde sulh hukuk mahkemesine başvurularak Kurum alacaklarının resmî deftere kaydedilmesinin sağlanması gerekmektedir.
13.3.6. Borçlunun ölümü hâlinde idari para cezalarının takip işlemleri
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 38 inci maddesinin yedinci fıkrasında yer alan "Ceza sorumluluğu şahsidir." hükmüne istinaden, kişilerin işledikleri idari veya adli suçlardan dolayı adli ve idari merciler tarafından verilen cezaların yalnızca o kişiye uygulanması gerekmektedir.
6183 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine göre para cezaları terimi, adli ve idari para cezalarını ifade etmektedir.
5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasında, sosyal güvenlik kurumları tarafından verilen idarî para cezalarının ilgili kanunlarında aksine hüküm bulunmadığı takdirde 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre kendileri tarafından tahsil olunacağı hüküm altına alınmıştır.
Bu nedenle, 5510 sayılı Kanunda, idari para cezası uygulanan kişilerin ölümü hâlinde idari para cezalarının mirası reddetmemiş mirasçılardan takip edileceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığından, Anayasanın 38 inci maddesinde yer verilen cezaların şahsiliği ilkesi gereğince, bu idari para cezalarının tahsilinden vazgeçilmesi gerekmektedir.
14. Gecikme zammı oranı
5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesinde, Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer maddelerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanunun 89 uncu maddesinde, Kurumun prim ve diğer alacaklarının süresi içinde ve tam olarak ödenmediği takdirde ödenmeyen kısmının, sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için madde metninde belirtilen oranda gecikme cezası uygulanarak artırılacağı ve ayrıca, her ay için bulunan tutarlara ödeme süresinin bittiği tarihten başlamak üzere borç ödeninceye kadar her ay için ayrı ayrı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanacak bir önceki aya ait Türk lirası cinsinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizinin bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanacağı belirtilmiştir.
Kurumun prim ve diğer alacakları dışında kalan ve takip ve tahsili çeşitli kanunlar ile Kuruma verilen damga vergileri ile uygulama süreleri sona ermiş olmakla birlikte henüz tahsil edilmeyen eğitime katkı payı ve özel işlem vergisi alacaklarına 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen gecikme zammı oranı uygulanmaktadır.
6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinin dördüncü fıkrası ile tanınan yetkiye istinaden gecikme zammı oranı, Cumhurbaşkanı tarafından alınan karar ile değiştirilebilmektedir. Bu nedenle damga vergisi, eğitime katkı payı ve özel işlem vergisi alacaklarına, yayımlanma tarihleri dikkate alınmak suretiyle söz konusu Cumhurbaşkanı Kararlarında belirtilen oranlar üzerinden gecikme zammı uygulanacaktır.
6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesi kapsamında uygulanacak gecikme zammı oranında değişiklik olması hâlinde genel yazı ile bildirilecektir. Geçmiş dönemler için gecikme zammı oranları tablosunda (Ek-8) yer alan oranlar esas alınacaktır.
Gecikme zammı aylık hesaplanmakla beraber, ödemenin yapıldığı ay içindeki gecikme zammı günlük olarak hesaplanacaktır.
15. İflasın açılmasından sonra gecikme zammı
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 22/11/1991 tarihli ve 1990/5 E., 1991/4 K. sayılı kararına göre, borçlu işverenin iflasına karar verilmesi hâlinde, Kurum alacaklarının süresinde ödenmemesi nedeniyle uygulanan gecikme zammı, iflasın açılmasından sonra da işlemeye devam edecektir.
Bu bağlamda, Kurum alacaklarının iflas masasına kaydının yapıldığı tarihten ödemenin Kurum hesaplarına aktarıldığı tarihe kadar geçen süre için gecikme zammı hesaplanarak tahsil edilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Mahsup ve Tecil
16. Mahsup işlemleri
6183 sayılı Kanunun 47 nci maddesinde, "Amme alacağına karşılık rızaen yapılan ödemeler sırasıyla; ödeme süresi başlamış henüz vadesi geçmemiş, içinde bulunulan takvim yılı sonunda zaman aşımına uğrayacak, aynı tarihte zaman aşımına uğrayacak alacaklarda her birine orantılı olarak, vadesi önce gelen ve teminatsız veya az teminatlı olana mahsup edilir. Ödemenin, alacak aslı ile fer'ilerinin tamamını karşılamaması halinde mahsup alacağın asıl ve fer'ilerine orantılı olarak yapılır.
Amme alacağına karşılık cebren tahsil olunan paralar; önce parayı tahsil eden dairenin, artarsa aynı amme idaresinin takibe iştirak etmiş olan diğer alacaklı tahsil dairelerinin takip konusu alacak aslı ve fer'ilerine orantılı olarak mahsup edilir." hükmü yer almaktadır.
Buna göre, Kurum üniteleri tarafından tahsil edilen tutarların mahsup işlemlerinde uygulanacak esaslar aşağıda maddeler halinde açıklanmıştır.
Mahsup işlemi aşağıdaki formüle göre yapılacaktır:
16.1. Mahsup sıralaması
Borçlunun aynı ünitede işlem gören birden fazla dosyasının bulunması hâlinde borçlu istediği dosyaya ödeme yapabileceğinden, bu dosyalardaki borç türleri üzerinde durulmayacaktır.
Seçilen dosyaya ödenen tutar, borçlu tarafından borç türü de seçilmişse öncelikle seçilen borç türünün aslına ve fer’ilerine (gecikme cezası ve zammına); borç türü seçilmemişse 5502 sayılı Kanunun 37 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sıralama dikkate alınarak borç aslı ve fer’ilerine mahsup edilecektir.
Sıralamada borç türlerine ilişkin gecikme cezası ve zamları da ilgili oldukları borç türleri gibi değerlendirilecektir. Aynı borçlunun birden çok işyeri dosyasındaki öncelikli olan borçları aynı borç türlerinden oluşmuşsa, bu kez en eski borca ilişkin işyeri dosyasından başlamak suretiyle mahsup yapılacaktır.
16.2. Rızaen yapılan ödemelerde mahsup
Ödeme emri gönderilmeden önce borçlunun borcuna karşılık yaptığı ödemeler, rızaen ödemelerdir. Yukarıda açıklanan esaslar doğrultusunda dosya ve borç türü, ister borçlu tarafından ister Kurum tarafından seçilmiş olsun, seçilen dosyaya tahsil edilen tutarın mahsubu aşağıdaki şekilde olacaktır:
1) Tahsil edilen tutar; ödeme süresi başlamış, vadesi geçmemiş, dolayısıyla henüz gecikme zammı doğmamış olan borçlara mahsup edilecektir.
2) Artan para olursa veya ödeme zamanı gelen ve vadesi geçmeyen alacak yoksa bu para, en eski borçtan başlanarak borç aslı ve gecikme zammına orantılı olarak dağıtılacaktır.
16.3. Cebri tahsilatta mahsup
Ödeme emri gönderilen borca karşılık yapılan her türlü tahsilat, cebri tahsilattır. Dolayısıyla ödeme emri gönderilerek icra takip dosyası açıldıktan sonra, ister borçlu tarafından bir para yatırılsın isterse haciz veya satış sonucu bir para tahsil edilmiş olsun, bu tahsilatın mahsubu cebri tahsilattaki mahsup esaslarına göre yapılacaktır.
Cebren tahsil edilen tutardan ilk önce tahsil tarihine kadar yapılmış olan tüm icra takip giderleri (posta, ilan ve satış masrafları, zor kullanma, nakil, ekspertiz, muhafaza, yediemin ücreti, bilirkişi ücretleri vb.) mahsup edilecektir.
Kurum borçlusunun birden çok icra takip dosyası varsa borçlu istediği icra takip dosyasına ödeme yapabilecek, paranın mahsubu seçilen dosyadaki asıl ve fer'i borçlara orantılı olarak yapılacaktır.
Kurum borçlusu tarafından icra takip dosyası seçilmeden ödeme yapılırsa veya haciz ya da satış yoluyla para tahsil olunursa bu kez, ilk açılan icra takip dosyasından başlanılarak bu icra takip dosyalarındaki asıl ve fer'i borçlara orantılı olarak mahsup yapılacak ve bu dosyadaki borç tümüyle bitirilmeden diğer icra takip dosyasına geçilmeyecektir.
16.4. Tecilde mahsup
İcra takip dosyalarındaki takip masrafları, peşinatın mahsubu sırasında öncelikle alınacak olup peşinatın yetmemesi durumunda ilk taksit tutarının tamamlanması istenecektir. İkinci ve sonraki taksitlerin mahsubu sırasında takip masraflarına ayrıca mahsup yapılmayacaktır.
Taksit tutarlarının tahsilini müteakip ödenen tecil faiz tutarları doğrudan tecil faizine mahsup edilerek ilgili hesaba alınacak, kalan para da borç aslı ve gecikme zammına orantılı olarak mahsup edilecektir.
Tahsil edilen taksit tutarları, vadesi geçmiş en eski taksitten başlanılarak mahsup edilir.
Tecil şartlarına uyularak tüm taksitlerin ödenerek bitirilmesini müteakip icra takip dosyaları infaz edilecektir.
16.5. Tecil bozulduğunda mahsup
Taksit tutarlarının, tecil şartlarına uygun olarak ödenip ödenmediği kontrol edilerek tecil şartlarına uyulmaması hâlinde zaman geçirilmeden tecil işleminin bozulması gerekmektedir.
Buna göre öncelikle, tecil işleminin bozulduğu tarihe kadar ödenen tüm taksitlerin mahsubuna ilişkin işlemler (tecil faizinin mahsubuna ilişkin işlemler dâhil), muhasebe yönünden ters işlem yapılarak iptal edilecektir.
İlk taksit (peşinat) olarak ödenen tutarın mahsup işleminde bir değişiklik yapılmayacaktır.
Dolayısıyla, borç tutarına gecikme zammı hesaplanarak mahsup yapılmış olduğundan ve icra takip masraflarının tamamı kapatıldığından yapılan mahsup işlemi iptal edilmeyecektir.
Tecil bozulduğunda, gecikme zammının durduğu tarih olan ilk taksitin ödendiği tarihten sonraki ilk günden başlayarak gecikme zammı işleyecektir. Ancak ödenen aylık taksitler (tecil faizsiz) ödeme tarihleri itibarıyla borç aslı ve gecikme zammına orantılı olarak mahsup edilecektir.
Tecil faiz tutarları, tecil edilen borç içindeki gecikme zammına isabet eden bölümü kadar aşağıdaki şekilde hesaplanarak irat kaydedildikten sonra, kalan tutarın tamamı gecikme zammına mahsup edilecek, böylece tecilin bozulmasından sonraki mahsup işlemleri tümüyle bitirilmiş olacak ve borçlunun son borç durumu belirlenecektir.
İrat kaydedilecek tutar aşağıdaki formüle göre hesaplanacaktır:
Gecikme zammına mahsup edilecek tutar ise aşağıdaki formüle göre hesaplanacaktır:
Tecil işleminin bozulduğu tarihten sonra yapılacak tahsilat, cebri tahsilatta mahsup başlığı altında açıklanan yöntemlere göre mahsup edilecektir.
17. 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında tecil işlemi
6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde, "Amme borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin tatbiki veyahut haczolunmuş malların paraya çevrilmesi amme borçlusunu çok zor duruma düşürecekse, borçlu tarafından yazı ile istenmiş ve teminat gösterilmiş olmak şartıyla, alacaklı amme idaresince veya yetkili kılacağı makamlarca; amme alacağı 36 ayı geçmemek üzere ve faiz alınarak tecil olunabilir.
Şu kadar ki, amme borçlusunun alacaklı tahsil daireleri itibarıyla tecil edilen borçlarının toplamı ellibin Yeni Türk Lirasını (bu tutar dâhil) aşmadığı takdirde teminat şartı aranılmaz. Bu tutarın üzerindeki amme alacaklarının tecilinde, gösterilmesi zorunlu teminat tutarı ellibin Yeni Türk Lirasını aşan kısmın yarısıdır. Cumhurbaşkanı; bu tutarı on katına kadar artırmaya, yarısına kadar indirmeye, yeniden kanuni tutarına getirmeye ve alacaklı amme idareleri itibarıyla bu hadler arasında farklı tutar belirlemeye yetkilidir.
Borcunun tecilini talep eden ancak, talepleri uygun görülmeyerek reddedilen borçlular söz konusu borçlarını reddin tebliği tarihinden itibaren idarece 30 güne kadar verilebilecek ödeme süresi içinde ödedikleri takdirde bu amme alacağı ödendiği tarihe kadar faiz alınmak suretiyle tecil olunur.
Tecil salahiyetini kullanacak ve bu salahiyeti devredecek olanlar, Devlete ait amme alacaklarında ilgili vekiller, vilayet hususi idarelerine ait amme alacaklarında valiler, belediyelere ait amme alacaklarında belediye reisleridir.
Haciz yapılmışsa mahcuz mal, değeri tutarınca teminat yerine geçer. Tecil edilen amme alacakları ile ilgili olarak daha önce tatbik edilen ve borcun tamamını karşılayacak değerde olan hacizler, yapılan ödemeler nispetinde kaldırılır ve buna isabet eden teminat iade edilir. Ancak, mahcuz malların değeri tecil edilen borç tutarından az, zorunlu teminat tutarından fazla olması halinde, tatbik edilen hacizler, tecil şartlarına uygun olarak yapılan ödemeler neticesinde kalan tecilli borç tutarı mahcuz mal değerinin altına inmediği müddetçe kaldırılmaz. Tecilli borca karşılık alınan teminat ise, tecil şartlarına uygun olarak yapılan ödemeler neticesinde kalan tecilli borç tutarının zorunlu teminat tutarının altına inmesi durumunda, yapılan ödemeler nispetinde kaldırılır.
Tecil salahiyetini kullanacak ve bu salahiyeti devredecek olan makamlar; tecil edilecek amme alacaklarını tür ve tutar olarak belirlemeye, amme borçlusunun faaliyetine devam edip etmediğini esas alarak tecil edilecek alacakları tespit etmeye, tecilde taksit zamanlarını ve diğer şartları tayin etmeye ayrıca 213 sayılı Kanuna göre Maliye Bakanlığınca ilan edilen mücbir sebep hali kapsamındaki amme borçlularının, mücbir sebep halinin sona erdiği tarihe kadar ödemeleri gereken amme borçları ile mücbir sebep nedeniyle ödeme süreleri ertelenen amme borçlarını faiz alınmaksızın veya yürürlükteki faiz oranından daha düşük faiz oranıyla tecil etmeye yetkilidir.
Tecil şartlarına riayet edilmemesi, değerini kaybeden teminatın veya mahcuz malların tamamlanmaması veya yerlerine başkalarının gösterilmemesi hallerinde amme alacağı muaccel olur. Tecil edilen amme alacağının gecikme zammı tatbik edilmeyen alacaklardan olması halinde, ödenen tecil faizleri iade veya mahsup edilmez." hükmü yer almaktadır.
Buna göre, 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi ile 5502 ve 5510 sayılı Kanunlarda öngörülen hükümler doğrultusunda, Yönetim Kurulunun 18/02/2016 tarihli ve 2016/61 sayılı kararı ile Kurum alacaklarının teciline ilişkin usul ve esaslar belirlenmiş olup yürütülecek işlemler aşağıda açıklanmıştır.
17.1. Başvuru
6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine istinaden tecil talep eden borçluların, tecil talep formu (Ek-1) ile birlikte dosyalarının işlem gördüğü ünitelere (sosyal güvenlik il müdürlüğü/sosyal güvenlik merkezi) başvurması gerekmektedir.
Tecil talep formu ile birlikte borçlular tarafından, çok zor durum tespitine ilişkin aşağıda açıklanan esaslara göre durumlarına uyan mali durum bildirim formu (Ek-1/b) veya çok zor durum raporunun (Ek-1/a) da verilmesi gerekmektedir.
Tecil talep formu ve ilgili belgelerin eksiksiz olarak doldurulması gerekmekte olup istenilen bilgi ve belgelerin eksik olması hâlinde bunların tamamlanması istenilecek, söz konusu eksikliklerin giderilmemesi hâlinde borçluların tecil talepleri reddedilecektir.
Tecil talepleri, menkul ve gayrimenkul malların satış ilanına kadar değerlendirilecek olup ilandan sonraki talepler değerlendirilmeyecektir.
17.1.1. Niyabeten takipte tecil işlemi
Borçlunun veya mallarının başka mahallerde bulunması durumunda alacaklı ünite, borçlu veya mallarının bulunduğu mahalde yapılacak takipleri, o mahaldeki ünite vasıtasıyla yaptırabilir.
Niyabeten takiplerde borçlu tarafından talep edilmesi hâlinde tecil işlemleri, borçlunun dosyasının işlem gördüğü ünite yerine niyabeten takibi yapan ünite tarafından yapılabilir.
17.1.2. Alt işvereni bulunan borçluların tecil talepleri
5510 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde alt işveren, bir işverenden işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği sigortalıları çalıştıran üçüncü kişi olarak tanımlanmıştır.
Bu nedenle sigortalılar üçüncü bir kişinin aracılığı ile işe girmiş ve bunlarla sözleşme yapmış olsalar dahi asıl işverenin, Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı, alt işveren ile birlikte sorumluluğu bulunmaktadır.
Buna göre, asıl işverenin tecil için başvuruda bulunması hâlinde alt işverenin borçları da dâhil edilmek suretiyle tecil işlemi yapılacaktır.
Asıl işveren tecil talebinde bulunmamış ise alt işverenin kendi borcu için başvuruda bulunması hâlinde, bu borç asıl işverenden bağımsız olarak tecil edilebilecektir.
17.1.3. Tecil yapıldıktan sonra geriye doğru ortaya çıkan borçlar
Tecil işlemi yapıldıktan sonra tecil başlangıç tarihinden önceki bir döneme ilişkin borcun bulunması hâlinde, bu borçlar mevcut tecil işleminden ayrı olarak tecil edilebilecektir.
17.2. Çok zor durum incelemesi ve tecil süresi
6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine göre, Kurum alacağının vadesinde ödenmesi veya haczin tatbiki veyahut haczolunmuş malların paraya çevrilmesi borçluyu çok zor duruma düşürecekse tecil işlemi yapılabilmektedir.
Borçlunun çok zor durum tespiti, aşağıda belirtilen likidite oranlarına göre yapılacak olup oranın virgülden sonraki ilk iki rakamı dikkate alınacak ve herhangi bir yuvarlama işlemi yapılmayacaktır.
Likidite oranının; "1,00" ve altında olması halinde bu durum, borçlu açısından çok zor durum olarak kabul edilecek, "1,01" ve üzerinde olması halinde ise borçluların tecil talepleri reddedilecektir.
Likidite oranının "0,51" ila "1,00" aralığında olması halinde azami 18 aya kadar, "0,50" ve altında olması durumunda ise azami 36 aya kadar eşit taksitler halinde ödenmesini sağlayacak şekilde borçlar ödeme planına bağlanabilecektir. Bu süreler, azami tecil süreleri olup tecile yetkili makamlar tarafından daha az süreli tecil yapılabilecektir.
17.2.1. Borç türü bazında 500.000 TL’nin üzerinde borcu olanlar için çok zor durum tespiti
Kurum ünitesine olan borçları için tecil talebinde bulunan ve borç türü bazında 500.000 TL’nin üzerinde borcu olanlar için çok zor durum tespiti, aşağıda belirtilen likidite oranlarına göre tespit edilecektir.
a) Bilanço esasına göre defter tutan borçlular için likidite oranı; “Dönen Varlıklar - Stoklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar” formülüne göre hesaplanacaktır.
b) İşletme hesabı esasına göre defter tutan borçlular için likidite oranı; “Kasa + Banka + Kısa Vadeli Alacaklar / Kısa Vadeli Borçlar” formülüne göre hesaplanacaktır.
Çok zor durum tespiti, 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre ruhsat almış ve faaliyet belgesine sahip serbest muhasebeci mali müşavirler veya yeminli mali müşavirler tarafından ilgisine göre (a) veya (b) bendindeki likidite oranı formülüne göre tespit edilerek çok zor durum raporu (Ek-1/a) ile belgelendirilecektir.
3568 sayılı Kanuna göre ruhsat almış olan serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirler, çok zor durum raporu (Ek-1/a) örneğine uygun olarak düzenleyecekleri, talep tarihinden en çok üç ay öncesine ait rapora, bağlı bulundukları meslek odalarından alınmış faaliyet belgesini ve yaptıkları hesaplamalara esas olan belgelerin fotokopilerini de ekleyeceklerdir.
Diğer taraftan, Sermaye Piyasası Kurulu mevzuatı gereği halka açık ve borsada işlem gören şirketler, üçer aylık dönemler itibarıyla mali tablolarını oluşturmak ve yayımlamak zorunda olduklarından, söz konusu şirketlerin Sermaye Piyasası Kuruluna verdikleri en son mali tablodaki (bilançodaki) veriler esas alınmak suretiyle çok zor durum tespitine ilişkin hesaplama (a) bendindeki likidite oranı formülüne göre Kurum tarafından yapılacaktır. Halka açık şirketlerden olmakla birlikte borç miktarı 500.000 TL’yi aşmayan şirketlerin çok zor durum tespiti ise mali durum bildirim formu ile beyan edecekleri mali bilgilere istinaden (b) bendindeki likidite oranı formülüne göre Kurum tarafından yapılacaktır.
Örnek: E Limited Şirketi tarafından gecikme cezası ve zammı dâhil 575.000 TL sigorta primi, 50.000 TL işsizlik sigortası primi ve 40.005 TL idari para cezasından oluşan toplam 665.005 TL tutarındaki borç için tecil talebinde bulunulması hâlinde, sigorta primi borcu 500.000 TL’nin üzerinde olduğundan yetkili meslek mensubu tarafından düzenlenmiş raporda belirtilen orana göre işlem yapılacaktır.
17.2.2. Borç türü bazında 500.000 TL ve altında borcu olanlar için çok zor durum tespiti
Kurum ünitesine olan borçları için tecil talebinde bulunan ve borç türü bazında 500.000 TL ve altında borcu olanlar için çok zor durum tespiti, başvuru tarihi itibarıyla düzenleyecekleri mali durum bildirim formundaki (Ek-1/b) mali bilgiler esas alınarak Kurum tarafından likidite oranı (Kasa + Banka + Kısa Vadeli Alacaklar / Kısa Vadeli Borçlar) formülüne göre yapılacaktır.
Örnek-1: AA Limited Şirketinin sigorta primi, gecikme cezası ve zammından oluşan toplam 490.000 TL tutarındaki borcunun tecili için Kurum ünitesine başvurduğu ve başvuru tarihi itibarıyla ibraz ettiği mali durum bildirim formundaki kasa, banka, kısa vadeli alacaklar ve kısa vadeli borçlara ilişkin verilerin aşağıdaki gibi olduğu varsayıldığında;
Kasa: 20.250 | Kısa Vadeli Borçlar: 850.750 Banka: 0 Ticari Alacaklar : 90.000 Diğer Alacaklar : 10.390
Likidite oranı formülüne göre aşağıdaki hesaplama yapılarak;
Yapılan hesaplamada 0,14 olarak bulunan değer (virgülden sonraki ilk iki rakam dikkate alınmıştır) "1,00"ın altında olduğu için borçlunun çok zor durumda olduğu kabul edilecektir.
Örnek-2: D Spor Kulübünün, Kurum ünitesine olan gecikme cezası ve zammı dâhil toplam 496.590 TL tutarındaki sigorta primi borcunun tecili için başvuruda bulunduğu ve başvuru tarihi itibarıyla ibraz ettiği mali durum bildirim formundaki kasa, banka, kısa vadeli alacaklar ve kısa vadeli borçlara ilişkin verilerin aşağıdaki gibi olduğu varsayıldığında;
Kasa: 556.250 | Kısa Vadeli Borçlar: 2.348.909 Banka: 1.440.617 Ticari Alacaklar: 661.000 Diğer Alacaklar: 51.025
Likidite oranı formülüne göre aşağıdaki hesaplama yapılarak;
Yapılan hesaplamada 1,15 olarak bulunan oran "1,00" limit değerinden büyük olduğundan, borçlunun çok zor durumda olmadığı, mali durumunun Kurum alacağını defaten ödemeye uygun olduğu kabul edilerek tecil talebi reddedilecektir.
Örnek-3: C Limited Şirketinin gecikme cezası ve zammı dâhil 460.000 TL sigorta primi, 40.000 TL işsizlik sigortası primi, 20.002,50 TL idari para cezası olmak üzere toplam 520.002,50 TL borcu olmasına rağmen borç türü bazında 500.000 TL'yi geçen borcu bulunmadığından çok zor durum tespiti, mali durum bildirim formundaki mali bilgiler esas alınarak Kurum tarafından likidite oranı (Kasa + Banka + Kısa Vadeli Alacaklar / Kısa Vadeli Borçlar) formülüne göre yapılacaktır.
17.2.3. Kamu kurum ve kuruluşları için çok zor durum tespiti
Kamu kurum ve kuruluşları ifadesinden, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri, bunların bağlı idare, ortaklık, müessese ve işletmeleri, bunların ödenmiş sermayesinin %50’sinden fazlasına sahip oldukları ortaklık ve işletmelerden Türk Ticaret Kanununa tabi olmayanlar, özel kanunlarına göre personel çalıştıran diğer kamu kurumları, il özel idaresi ve belediyeler ile bağlı kuruluşları anlaşılarak işlem yapılacaktır.
Kamu kurum ve kuruluşlarının beyanlarına göre çok zor durum tespiti, likidite oranı hesaplamasına bağlı kalınmaksızın değerlendirilecektir. Buna göre, belediyeler (şirketleri hariç) ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının tecil taleplerinde likidite oranı hesaplaması yapılmayacaktır.
17.2.4. Tüzel kişi üst düzey yöneticilerinin ve limited şirket ortaklarının sorumlu oldukları borçları için çok zor durum tespiti
Tüzel kişi üst düzey yöneticilerinin ve limited şirket ortaklarının sorumlu oldukları borçları için tecil talep etmeleri halinde çok zor durum tespiti; bu kişilerin tüzel kişi ile hukuki bağlarının devam edip etmemesine (üst düzey yöneticilerin görevden ayrılmaları ve limited şirket ortaklarının hisselerini devretmeleri) ve sorumlu oldukları borç miktarına bakılmaksızın mali durum bildirim formundaki kendilerine ait mali bilgiler esas alınarak Kurum tarafından likidite oranı (Kasa + Banka + Kısa Vadeli Alacaklar / Kısa Vadeli Borçlar) formülüne göre yapılacaktır.
17.2.5. 4/b sigortalılarının borçları için çok zor durum tespiti
4/b sigortalılarının, bu sigortalılıklarından kaynaklanan borçları için tecil talep etmeleri halinde çok zor durum tespiti, bu kişilerin Kurum ünitesine olan borç miktarına bakılmaksızın mali durum bildirim formundaki mali bilgiler esas alınarak Kurum tarafından likidite oranı (Kasa + Banka + Kısa Vadeli Alacaklar / Kısa Vadeli Borçlar) formülüne göre yapılacaktır.
17.2.6. Genelgenin "17.2.1" ve "17.2.2" numaralı maddelerinde belirtilen tutar, her yıl yeniden değerleme oranı kadar artırılır ve Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü tarafından duyurulur.
17.2.7. Kurumun denetim yetkisi ve sorumluluk
Borçluların çok zor durumda olup olmadıkları, Kuruma ibraz ettikleri mali durum bildirim formlarında yer alan bilgilere veya meslek mensupları tarafından düzenlenen raporlara göre tespit edilmekle birlikte ihbar, şikayet veya bariz bir şüphe olması durumunda, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları vasıtasıyla mali durum bildirim formunda veya çok zor durum raporunda yer alan bilgilerin doğru olup olmadığı yönünde gerekli inceleme yaptırılacaktır.
Yapılacak inceleme sonucunda, oranların hesaplanmasına esas bilgilerin doğru olmadığının anlaşılması hâlinde, tecil işlemi bozulacak, yanıltıcı rapor düzenlediği tespit edilen meslek mensupları tarafından düzenlenecek raporlar 5 yıl boyunca işleme konulmayacak ve konu hakkında ayrıca ilgili meslek odasına ihbarda bulunulacaktır.
17.3. Tecil faizi
6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında yapılan tecil işlemlerinde Hazine ve Maliye Bakanlığının belirlediği tecil faizi oranı uygulanmaktadır.
Tecil işlemlerinde, ilk taksitin tamamen ödendiği tarihe kadar (ödendiği gün dâhil) asıl borca gecikme zammı tahakkuk ettirilecektir.
İkinci taksit ödemesinden başlanılarak her taksit tutarı için (taksitler ödenirken) ödeme tarihine kadar hesaplanacak tecil faizinin de tahsil edilmesi gerekmektedir.
Tecil faizi aşağıdaki formüle göre hesaplanacaktır:
Bu formülde gün sayısı belirlenirken, tecilin başlangıcından o aya ait taksitin ödendiği güne kadar geçen gün sayısı dikkate alınacaktır (ilk taksitin ödendiği gün dâhil edilmez ancak tecil faizi alınan taksitin ödendiği gün dâhil edilir).
Tecil faizi oranının indirilmesi hâlinde, değişikliğin Resmî Gazetede yayımlandığı tarihten önce tecil edilen alacaklara değişikliğin yapıldığı tarihe kadar eski oranlar, değişiklik tarihinden itibaren ise belirlenen yeni oran üzerinden tecil faizi uygulanacaktır.
Tecil faizi oranının yükseltilmesi hâlinde, değişikliğin Resmî Gazetede yayımı tarihinden önce yapılan veya henüz sonuçlandırılmamış taleplere istinaden yapılacak tecillerde eski oranlar üzerinden tecil faizi alınacaktır.
Tecil faizi oranında değişiklik olması hâlinde genel yazı ile duyurulacaktır. Geçmiş dönemler için tecil faiz oranları tablosunda (Ek-7) yer alan oranlar esas alınacaktır.
17.4. İlk taksitin ödenmesi ve tecilin başlaması
Tecil talep edilen borç tutarının ödeme planı bazında en az %10’u ilk taksit (peşinat) tutarı olarak belirlenecek, kalan borç diğer taksitlere eşit olarak bölünecektir. Tecil işlemi, belirlenen ilk taksit tutarının tamamının ödendiği tarihte başlayacaktır.
Örnek: A Limited Şirketi tarafından, 07/06/2024 tarihinde Kurum ünitesine 550.000 TL sigorta primi aslı, 200.000 TL gecikme cezası ve zammından oluşan toplam 750.000 TL tutarındaki borcunun 24 ay süre ile tecil edilmesi için başvuruda bulunularak ilk taksit tutarına mahsuben 07/06/2024 tarihinde 25.000 TL, 14/06/2024 tarihinde de 50.000 TL ödenmesi hâlinde ilk taksit tutarının tamamının ödendiği tarih (14/06/2024), tecil tarihi olarak kabul edilecektir.
17.4.1. Tecil süresi ve kademeli tecil
Tecil talebinde bulunan borçlunun Kurum ünitesine olan borçları, likidite oranına göre azami 18 veya 36 aya kadar tecil edilebilecektir. Borçluların, 36 ayı aşan veya talepte bulunulan borç türüne ilişkin borcun sadece icraya intikal eden kısmının tecil talepleri kabul edilmeyecektir.
Söz konusu tecil süreleri azami süreler olup tecile yetkili makamlar tarafından borç tutarına, borçlunun zor durumuna, borçlarının ödenmesindeki iyi niyetine ve daha önce yapılan tecil işlemlerinde borcun ödenip ödenmediği gibi hususlara bakılarak borçlar azami tecil süreleri kadar tecil edilebilecektir. Ancak, tecile yetkili makamlar tarafından, borcun azami tecil sürelerinden daha az sürede ödenebileceğine kanaat getirilmesi hâlinde bu sürelerden daha az süreli tecil işlemi yapılabilecektir.
Tecil işleminde borcun eşit taksitlerle ödenmesi esastır. Ancak borçluların kademeli ödeme planında ısrar etmesi ve ünitenin borçlunun taksitlerini eşit olarak ödeyemeyecek durumda olduğuna kanaat getirmesi hâlinde ilk taksit olarak tecil talep edilen borç tutarının ödeme planı bazında en az %10’u ödenmek şartıyla sonraki beş taksit, eşit taksitlere bölünmüş ödeme planındaki taksit tutarının %50’sinden az olmamak kaydıyla kademeli olarak tecil edilebilecektir.
Belgenin devamı okuyucuda yükleniyor.