KolayuyumGiriş yap

2020/4 Engelli, Eski Hükümlü ve Terörle Mücadelede Malul Sayılmayacak Şekilde Yaralananların İstihdamı Hakkında Genelge

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin

Madde 1 – Amaç

Bu Genelgenin amacı; 4857 sayılı İş Kanununun 30 uncu maddesine istinaden işverenlerin istihdam etmekle yükümlü oldukları; engelli, eski hükümlü ve terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananların işçi statüsünde istihdamına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.

Madde 2 – Kapsam

Bu Genelge; elli (tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde elli bir) veya daha fazla işçi çalıştıran kamu ve özel sektör işyerleri ile bu işyerlerinde 4857 sayılı İş Kanununun 30 uncu maddesine göre istihdam edilecek engelli, eski hükümlü ve terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananları kapsamaktadır.

Madde 3 – Dayanak

Bu Genelge; 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu, 25/4/2009 tarihli ve 27210 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, 09/08/2009 tarihli ve 27314 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile 19/09/2009 tarihli ve 27354 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Eski Hükümlü veya Terörle Mücadelede Malul Sayılmayacak Şekilde Yaralananların İşçi Olarak Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Madde 4 – Tanımlar

Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığını ifade eder.

Engelli: Doğuştan ya da sonradan herhangi bir nedenle; bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılamada güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişilerden tüm vücut fonksiyon kaybının en az yüzde kırk olduğu, ikinci ve üçüncü basamak sağlık kurum ve kuruluşlarının engellilik sağlık kurulları tarafından düzenlenen “Ek-1 Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu”, “Ek-2 Erişkinler İçin Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu”, “Ek-3 Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu” ve/veya “Ek-4 Çocuklar İçin Terör Kaza ve Yaralanma Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu” ile belgelenen kişidir.

Eski Hükümlü: Affa uğramış olsa bile, Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, cinsel saldırı veya çocuğun cinsel istismarı suçlarından mahkûm olmamak şartıyla; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası alan ya da ceza süresine bakılmaksızın zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından hüküm giyenlerden; cezasını tamamlayanlar, cezası ertelenenler, koşullu salıverilenler, denetimli serbestlikten yararlananlardan eski hükümlü belgesi ile durumlarını belgelendirenleri ifade eder.

Kurum: Türkiye İş Kurumunu ifade eder.

Kurum Birimi: Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü ile Hizmet Merkezlerini ifade eder.

Terörle Mücadelede Malul Sayılmayacak Şekilde Yaralanan (TMY): 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu veya 16/6/1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu kapsamına giren ve askerlik hizmetini yaparken 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 21 inci maddesinde sayılan terör olaylarının sebep ve tesiri sonucu malul sayılmayacak şekilde yaralananlardan sağlık raporu ve terörle mücadelede yaralandığını gösteren komutanlık yazısı ile durumlarını belgelendirenleri ifade eder.

Madde 5 – Engelli Kayıtları

(1) Engelli kaydı için, engelli bireyin 20/02/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik” kapsamında yetkilendirilen sağlık kuruluşlarından alacakları tüm vücut fonksiyon kayıplarının en az yüzde kırk (%40) olduğunu gösterir sağlık kurulu raporunun “aslı” ya da e-devlet üzerinden alınacak barkodlu belgenin Kurum Birimine ibraz edilmesi gerekmektedir.

(2) Engelli sağlık kurulu raporunun aslının Kurum tarafından incelenerek uygun bulunması halinde, tarayıcıdan taranmak suretiyle kişinin sistemdeki kaydına eklenir ve asıl belge kişiye iade edilir. E-Devlet üzerinden alınan barkodlu belge ile kayıt yapılması durumunda ise belge Sağlık Bakanlığı e-Rapor Sistemi üzerinden doğrulanarak indirilen belge kişinin sistemdeki kaydına eklenir.

(3) 20/02/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik” kapsamında alınan ve engel oranı yazılmayan 18 yaşından küçük rapor sahiplerinin “engelli” statüsündeki kayıtlarının yapılmasında, aynı Yönetmeliğin 8 inci maddesinin f bendine istinaden, özel gereksinim düzeyleriyle ilgili engel oranlarının belirlenmesinde Yönetmelik ekinde yer alan aşağıdaki Tablo 1’de yer alan verilerin kullanılması gerekmektedir. Bu kapsamda yapılacak kayıtlarda engel oranı belirlenirken aralığın en düşük değeri (orta düzeyde ÖGV için %50 gibi) kullanılır. Ancak, Kuruma engelli statüsünde kayıt olmak için en az yüzde kırk (%40) oranında bir engelli sağlık kurulu raporuna sahip olunması gerektiğinden özel gereksinim düzeyi %20-39 arasında bulunan kişiler için engelli kaydı yapılmaz.

Tablo 1: 18 Yaşından Küçükler İçin Düzenlenen “Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER)” Oranlarının Belirlenmesinde Kullanılacak Tablo Özel Gereksinim Kodu | Özel Gereksinim Düzeyi | Engel Oranı (%) 1 | Özel gereksinimi vardır (ÖGV) | 20-39 2 | Hafif düzeyde ÖGV | 40-49 3 | Orta düzeyde ÖGV | 50-59 4 | İleri düzeyde ÖGV | 60-69 5 | Çok ileri düzeyde ÖGV | 70-79 6 | Belirgin özel gereksinimi vardır (BÖGV) | 80-89

(4) Raporlarında “ağır engelli” veya “tam bağımlı” olduğu belirtilen ya da çalışma durumu değerlendirilmeyen engellilerin talebi halinde engelli kaydı yapılır. Raporlarında “çalışamaz” ibaresi bulunan engellilerin ise kaydı yapılmaz.

(5) Süreli raporların süresinin dolduğu tarihten itibaren engelli statüsündeki iş arayan kaydı Kurum portalında otomatik olarak genel statü kaydına çevrilir. Engelliliğin devam ettiğine dair yeni bir rapor ibraz edilmesi halinde engelli kaydı yeniden yapılır.

(6) Engelli sağlık kurulu raporlarında kişinin çalıştırılamayacağı belirtilen işlerin niteliği kişinin sistemdeki çalışma kısıt bilgilerine eklenir.

(7) Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in Resmi Gazete’de yayımlandığı 20/02/2019 tarihinden önce engelliler için ilgili mevzuatlarınca düzenlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup engellilerin talebi halinde bu oranlara dayanılarak alınmış sürekli ibareli engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden engelli kayıtları yapılır. Ayrıca, süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar yeni bir rapor istenmez.

Ancak, 20/02/2019 tarihinden önceden alınmış bir rapor olsa dahi 20/02/2019 tarihi itibarıyla alınmış yeni bir rapor var ise yeni rapor geçerli olacak daha eski tarihli raporlar geçersiz sayılacaktır.

(8) Engelli iş arayanın dilekçe ile başvurması halinde talebi üzerine engelli kaydı genel statüye çevrilebilir.

Madde 6 – Eski Hükümlü Kayıtları

(1) Kuruma, eski hükümlü statüsünde kayıt olmak isteyen iş arayanların, Adalet Bakanlığı’nın ilgili birimlerinden alacakları eski hükümlü olduklarına ilişkin belgeyi kendilerine en yakın Kurum birimine ibraz etmeleri gerekir.

(2) Affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk ile cinsel saldırı veya çocuğun cinsel istismarı suçlarından mahkûm olanların eski hükümlü kaydı yapılmaz.

Örnek 1. Türk Ceza Kanununun 314 üncü maddesi kapsamında silahlı örgüte üye olma suçundan 5 yıl hüküm giymiş ve cezası infaz edilmiş, ayrıca Türk Ceza Kanununun 141 inci maddesi kapsamında hırsızlık suçundan 2 yıl hüküm giymiş ve cezası infaz edilmiş A’nın, hüküm giydiği ikinci suç(hırsızlık) nedeniyle eski hükümlü olma koşulunu sağlamasına rağmen, ilk hüküm giydiği suçun(silahlı terör örgütüne üye olmak) “anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar” kapsamında olması nedeniyle A’nın eski hükümlü kaydı yapılamaz.

(3) Belgenin içeriğinden kişinin; kasten işlediği bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası aldığı ya da ceza süresine bakılmaksızın; zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından hüküm giydiğinin anlaşılması gerekir.

Örnek 2. Türk Ceza Kanununun 141 inci maddesi kapsamında hırsızlık suçundan 10 ay hüküm giymiş ve cezası infaz edilmiş A’nın aldığı ceza 1 yıldan az olsa da ceza süresine bakılmaksızın eski hükümlü kaydı yapılabilecek suçlardan hüküm giymesi nedeniyle eski hükümlü kaydı yapılır.

Örnek 3. Türk Ceza Kanununun 228 inci maddesi kapsamında kumar oynanması için yer ve imkân sağlamaktan 1 yıl hüküm giymiş ve cezası infaz edilmiş A’nın eski hükümlü kaydı yapılabilir. Ancak aynı suçtan 10 ay hüküm giyen ve cezası infaz edilmiş B’nin eski hükümlü kaydı aldığı ceza süresi 1 yıldan az olduğu için yapılamaz.

(4) Eski hükümlü kaydı yapılacak kişinin cezasını tamamladığının, cezasının ertelendiğinin, koşullu salıverildiğinin veya denetimli serbestlikten yararlandığının ibraz ettiği belgeden anlaşılması gerekir.

(5) İşlemiş olduğu suç nedeniyle almış olduğu hapis cezası para cezasına çevrilenlerin aranan diğer koşulları taşımaları şartıyla eski hükümlü kayıtları yapılır.

(6) Kişinin kasten işlediği farklı suçlardan dolayı bir yılın altında almış olduğu hapis cezaları toplamı bir yılı aşsa dahi eski hükümlü kaydı yapılmaz.

Örnek 4. Türk Ceza Kanununun 228 inci maddesi kapsamında kumar oynanması için yer ve imkân sağlamaktan 10 ay hüküm giymiş ve cezası infaz edilmiş, ayrıca Türk Ceza Kanununun 232 nci maddesi kapsamında kötü muamele suçundan 8 ay hüküm giymiş ve cezası infaz edilmiş A’nın kasten işlediği tek suç bir yılı doldurmadığı için eski hükümlü kaydı yapılamaz.

(7) Taksirli suçlardan alınan cezalar nedeniyle eski hükümlü kaydı yapılmaz.

Örnek 5. Türk Ceza Kanununun 89 uncu maddesi kapsamında taksirle yaralama suçundan 2 yıl hapse mahkûm olmuş ve denetimli serbestlik kapsamında salıverilmiş A’nın eski hükümlü kaydı taksirli suçtan hüküm giymesi nedeniyle yapılamaz.

(8) Haklarında; hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi veya beraat kararı verilen kişilerin eski hükümlü kaydı yapılmaz.

(9) 25/4/2009 tarihli ve 27210 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce altı ay ve bir yıl arasındaki bir suçtan hüküm giyenlerden eski hükümlü statüsünde Kurum kaydı yapılmış olan kişiler eski hükümlü statüsünde işlem görmeye devam eder.

(10) Adalet Bakanlığı’nın ilgili birimlerinden alınan; Eski Hükümlü Belgesi, Tahliye Edilen Eski Hükümlüye Ait Durum Bildirim Formu, Yerine Getirme Fişi, Adli Sicil Arşiv Belgesi, Mahkeme Kararı, Memnu Hakların İadesi Kararı, Müddetname (Denetimli Serbestlik Belgesi), Şartlı Tahliye (Koşullu Salıverme) Belgesi ve benzeri belgelerden yukarıda ifade edilen şartları taşıdığı anlaşılan kişilerin eski hükümlü statüsünde kayıtları yapılır.

(11) Haklarında müebbet hapis cezası verilmesine rağmen tahliye edilen ve Kuruma eski hükümlü statüsünde kayıt olmak isteyen kişilerin ceza süresi, karar tarihinden bihakkın (hak ederek) tahliye tarihine kadar geçen süre, bihakkın tahliye tarihi bilinmiyorsa karar tarihinden şartlı salıverilen ya da denetimli serbestlik uygulamasının başladığı tarihe kadar geçen süre esas alınarak hesaplanır.

Örnek 6. Türk Ceza Kanununun 95 inci maddesi kapsamında işkence suçundan müebbet hapse mahkûm olmuş ancak denetimli serbestlik kapsamında salıverilmiş A’nın eski hükümlü kaydı yapılabilir.

(12) Eski hükümlü iş arayanın dilekçe ile başvurması halinde talebi üzerine eski hükümlü kaydı genel statüye çevrilebilir.

Madde 7 – Terörle Mücadelede Malul Sayılmayacak Şekilde Yaralanan Kayıtları

(1) Kuruma, terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan statüsünde kayıt olmak isteyen iş arayanların, 1111 sayılı Askerlik Kanunu veya 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu kapsamına giren ve askerlik hizmetini yaparken 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 21 inci maddesinde sayılan terör olaylarının sebep ve tesiri sonucu malul sayılmayacak şekilde yaralandıklarına ilişkin sağlık raporu ile terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralandıklarını gösteren komutanlık yazısını kendilerine en yakın Kurum birimine ibraz etmeleri gerekir.

(2) Kayıt için, terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanmaya ilişkin olmak şartıyla tek hekim tarafından düzenlenen sağlık raporları da kabul edilir. Ayrıca, komutanlık yazısı belgesinde asgari imza şartı aranmaz.

(3) Terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan yedek subay, erbaş ve erlerin 4857 sayılı İş Kanununun 30 uncu maddesi gereğince istihdam hakları olduğu gibi Kuruma öncelikli statüde kayıt olma hakları da bulunur.

(4) Terörle mücadele sırasında malul sayılmayacak şekilde yaralananların terörle mücadelede yaralandıkları olayın meydana geldiği tarih öncelikli kayıt tarihidir. Olayın meydana geldiği tarihin belli olmaması halinde, komutanlık yazısı tarihi, sağlık raporu tarihi ile askerlik terhis tarihinden daha eski olanı öncelikli kayıt tarihi olarak kabul edilir.

(5) 1111 sayılı Askerlik Kanunu veya 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu kapsamına girmeyen; subay, astsubay, uzman çavuş, uzman erbaş, sözleşmeli er ve erbaşların Kuruma TMY kayıtları yapılmaz.

(6) 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun Ek 1 inci maddesine istinaden istihdam hakkı tanınan; şehit yakını, malul gazi ve malul gazi yakınlarının, bu madde kapsamında Kuruma TMY kayıtları yapılmaz.

Madde 8 – İstihdam Yükümlülüğü

(1) İşverenler;

a) 50 (tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde 51) veya daha fazla işçi çalıştırdıkları, özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli işçiyi;

b) 50 (tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde 51) veya daha fazla işçi çalıştırdıkları kamu sektörü işyerlerinde yüzde dört engelli ile yüzde iki eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan işçiyi;

meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler.

(2) Zorunlu istihdam edilecek engelli işçilerin çalıştırılması bakımından aşağıda sayılan kuruluşlar özel sektör işvereni olarak değerlendirilir.

a) Mahalli idarelerin ve bağlı kuruluşlarının 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurdukları şirketler ile kooperatifler,

b) 15/11/2000 tarihli ve 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun kapsamındaki bankalar, borsalar ve bunların müessese, teşebbüs, işletme ve iştirakleri ile sermayesinin tamamı Hazineye ait olup 4/2/1924 tarihli ve 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ile kurulmuş kuruluşlar,

c) Kamu kurum ve kuruluşlarının vizeye tabi olmadan işçi çalıştırılan eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreş, anaokulu, spor tesisi, yemekhane ve benzeri sosyal tesisleri.

Madde 9 – Çalıştırılacak İşçi Sayısının Tespiti

(1) Zorunlu çalıştırılacak işçi sayılarının tespitinde belirli veya belirsiz süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan tüm işçiler esas alınır. Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür ve işyerindeki tam süreli çalışan işçi sayısına ilave edilir. İşyerinde kısmi süreli olarak çalıştırılan engelli, eski hükümlü ve terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan işçi bulunması halinde bunlar da çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür ve toplam işçi sayısından düşülür. Oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz. Yarım ve daha fazla olan kesirler tama dönüştürülür.

(2) Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, il genelindeki toplam işçi sayısına göre hesaplanır.

(3) Niteliği itibarıyla 30 işgününden fazla devam eden işlerde aynı gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlarda çalışan tüm işçiler kontenjan hesaplamasına dahil edilir.

(4) Aşağıda sayılanlar zorunlu çalıştırılacak işçi sayılarının tespiti için işyerlerindeki toplam işçi sayısının belirlenmesinde dikkate alınmaz.

a) 4857 sayılı İş Kanununun 4 üncü maddesi gereğince istisna tutulan iş ve işyerlerinde çalıştırılan işçiler,

b) 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 16 ncı maddesinin dördüncü fıkrası gereğince ev tipi sosyal hizmet birimlerinde çalıştırılan işçiler,

c) Yer altı ve su altı işlerinde çalıştırılan işçiler,

d) 10/6/2004 tarihli ve 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanuna göre kurulan özel güvenlik şirketleri ile kurumların kendi ihtiyacı için kurduğu güvenlik birimlerinde güvenlik elemanı olarak çalıştırılan işçiler,

e) 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre çalıştırılan işçiler hariç olmak üzere, 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun kapsamında çalıştırılan gazeteciler,

f) İşyerlerinde hâlihazırda çalıştırılan engelli, eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan işçiler,

(5) Engelliler ile eski hükümlü ve TMY’ lerin işyerlerinde tam süreli olarak çalıştırılmaları esastır. Ancak, bu kişilerin talebi halinde, işyerlerinde kısmi süreli işçi çalıştıran işverenler tarafından kısmi süreli iş sözleşmesiyle de istihdamları sağlanabilir. Zorunlu işçi çalıştırma yükümlülüğü, kısmi süreli çalıştırma ile karşılandığında, kısmi süreli işçi sayısı birinci fıkrada belirtilen usul ile belirlenir.

Madde 10 – Kontenjanların Hesaplanması

(1) Aynı il sınırları içinde; aynı gerçek veya tüzel kişi, yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara ait birden fazla işyerinin bulunması halinde, çalıştırmakla yükümlü olunan işçi sayıları bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre hesaplanır. Ancak, aynı gerçek veya tüzel kişi, yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara ait olmasına rağmen ayrı ayrı tüzel kişiliği bulunan kuruluşlarda çalışan işçi sayıları birlikte dikkate alınmaz.

(2) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli listelerde belirtilen kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili mevzuatı gereğince tüzel kişiliği bulunan kamu kurum ve kuruluşlarından her biri çalıştırmaları gereken zorunlu işçi sayısı bakımından farklı işyeri olarak değerlendirilir. Aynı bakanlık veya kamu kurum kuruluşlarına bağlı tüzel kişiliği bulunmayan kamu kurum ve kuruluşlarının çalıştırmakla yükümlü oldukları işçi sayıları il genelinde bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre hesaplanır.

Örnek 7. Aynı gerçek veya tüzel kişiler tarafından kurulmuş ve aynı il sınırları içinde faaliyet gösteren And İnşaat ve Ticaret Anonim Şirketinde 35, Bolat Müşavirlik Taahhüt ve Ticaret Anonim Şirketinde 40 işçi çalışıyorsa, her bir şirket ayrı ayrı yükümlülük sahibi olacağından, her iki şirketin de zorunlu istihdam etme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Örnek 8. Aynı il sınırları içerisinde bir özel sektör işverenine ait 3 işyeri ve bu işyerlerinde 2’si engelli olmak üzere toplam 153 işçi çalışmaktadır. Söz konusu işverenin kontenjan hesaplaması yapılırken öncelikle çalışan engelliler toplam çalışan işçi sayısından düşülecektir (153-2=151). Engelli kontenjanı hesaplanırken toplam 151 işçi üzerinden hesaplanacaktır. 4857 sayılı İş Kanununun 30 uncu maddesinde belirlenen oranlara göre, işyeri 151 x % 3 = 4,53 ( yarım ve üzeri tama iblağ edildiğinden) = 5 engelli işçi çalıştırması gerekmektedir. 2 engelli çalıştırdığından 3 engelli kontenjan açığı vardır.

(3) İşverenlerin 4857 sayılı İş Kanununun 30 uncu maddesi ve 854 Sayılı Deniz İş Kanununun 13 üncü maddesi gereğince çalıştırması zorunlu olan işçi kontenjanlarının takibi aylık işgücü çizelgeleri üzerinden yapılır.

(4) Aynı il sınırları içerisindeki işyerlerinde en az 10 işçi çalıştıran özel sektör işverenlerine ve en az 1 işçi çalıştıran kamu kurum ve kuruluşları 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu İle İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanununun 21 inci maddesine istinaden Kuruma aylık işgücü çizelgesi vermesi için yazılı olarak bilgi verilir.

(5) Bu Genelgenin 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında sayılan kuruluşlar zorunlu işçi çalıştırma yükümlülüğü bakımından özel sektör işvereni olarak değerlendirilmeleri nedeniyle bağlı bulundukları kamu kurum ve kuruluşlarından ayrı olarak aylık işgücü çizelgesi verirler.

Madde 11 – Kısmi Süreli Çalışanların Hesaplanması

(1) İşyerinde kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar varsa bunlar çalışma süreleri dikkate alınmak suretiyle aylık fiili çalışma saati olan 195 saat üzerinden tam süreli çalışmaya dönüştürülerek, işyerinde tam süreli olarak çalışan işçi sayısına ilave edilir. Bu hesaplama sonucunda bulunacak işçi sayısında yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz. Yarım ve daha fazla olan kesirler tama dönüştürülür.

Örnek 9. Bir işyerinde 60 kişi tam süreli, 4 kişi de kısmi süreli olarak çalışmaktadır. Kısmi süreli çalışan 4 kişi günde 5’er saatten ayda 26 gün çalışıyor. Buna göre 4X5= 20X26= 520:195= 2.6 = 3 (yarım ve üzeri tama iblağ edildiğinden), 3 kişinin daha toplam çalışan sayısına ilave edilmesi gerekir. Bu işyerinde 60+3=63 kişi üzerinden o yıl için belirlenen oranda çalıştırılması gereken zorunlu işçi kontenjanı hesaplanmalıdır.

Örnek 10. Bir işyerinde 148 kişi tam süreli, 52 kişi de kısmi süreli olarak çalışmaktadır. Kısmi süreli çalışan 52 kişi günde 3’er saatten ayda 26 gün çalışıyor. Buna göre 52X3=156X26= 4056:195= 20.8 = 21(yarım ve üzeri tama iblağ edildiğinden), 21 kişinin daha toplam çalışan sayısına ilave edilmesi gerekir. Bu işyerinde 148+21=169 kişi üzerinden o yıl için belirlenen oranda çalıştırılması gereken zorunlu işçi kontenjanı hesaplanmalıdır.

Madde 12 – Kurum Aracılığı

(1) Kamu ve özel sektör işverenleri, çalıştırmakla yükümlü oldukları işçileri Kurum aracılığıyla sağlar.

(2) Kurum aracılığı olmadan engelli istihdam eden özel sektör işvereninin, engellinin işe başlama tarihinden itibaren bu durumu en geç on beş işgünü içinde Kuruma bildirmesi ve engelliyi tescil ettirmesi zorunludur. Kurum tarafından tescili yapılmayan işçi, engelli statüsünde değerlendirilmez.

(3) İşverenin genel statüdeki bir işgücü talebine başvuru yapmış ve işe alınmış olan kişilerden gerekli şartları taşıyanların, ilgili belgelerine istinaden ve bilgileri dâhilinde, engelli, eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan statüsünde tescilleri yapılır. İşverene bu kişilerden dolayı geçmişe yönelik olarak idari para cezası uygulanmaz.

Örnek 11. Bir özel sektör işvereninin büro memuru mesleğinde yayımlanan ilanına engelli bir vatandaş başvuru yapmış ve işe alınmış ise, işverenin talebi halinde bu işçinin işveren adına engelli tescili yapılabilir.

(4) Kamu kurum ve kuruluşlarınca Kurum aracılığı olmaksızın işe alınan ve engelli, eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan statüsünde tescilinin yapılması istenilen engelli, eski hükümlü ve terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan tescil işlemleri yapılmaz.

(5) Özel sektör işverenleri tarafından çalıştırılan herhangi bir işçinin en az %40 oranında geçerli bir engelli sağlık kurulu raporuna sahip olması ve bu kişi için işveren tarafından engelli işçi statüsünde tescil talebinde bulunulması halinde, SGK işe giriş bildirgesi ve sağlık kurulu raporu tarihlerine dikkat edilerek ilgili için geçmişe yönelik engelli tescili yapılır ve işverene bu kişilerden dolayı geçmişe yönelik olarak idari para cezası uygulanmaz. Zorunlu çalıştırma yükümlülüğü kapsamında işyerinde tescili yapılmış olan kişilerin ilgili statülerdeki kayıtları işverenlerin bilgisi ve onayı olmadan değiştirilemez.

Madde 13 – Çalıştırmakla Yükümlü Olunan İşçi Talebi

(1) Kamu ve özel sektör işverenleri, çalıştırmakla yükümlü bulundukları işçileri, yükümlülüğün doğmasından itibaren beş iş günü içinde niteliklerini de belirterek Kurumdan talep eder. Bu süre içerisinde talep vermediği tespit edilen işverenler iadeli taahhütlü posta yoluyla yazılı olarak tebliğ tarihinden itibaren beş iş günü içerisinde talep vermesi için uyarılır. Bu uyarıya rağmen belirtilen süre içerisinde talep vermeyen kamu işverenleri ile belirtilen süre içerisinde talep vermeyen veya kendi imkânları ile ilgili statüde işçiyi istihdam etmeyen özel sektör işverenlerine 4857 sayılı İş Kanununun 101 inci maddesi gereğince idari para cezası uygulanır.

(2) Taleplerde, işyerinde yapılan işin gerektirdiği vasıfların üzerinde veya istihdamı zorlaştırıcı şartlar öne sürülemez. Adayların başvuru koşullarını kısıtlayıcı nitelikler taşıyan işgücü istemleri kabul edilemez.

(3) Taleplerde, işçinin istihdam edileceği meslek ile işçide aranan şartlar ve istenilen belgeler arasında kabul edilebilir bir tutarlılığın bulunması gerekir. (Örneğin; aşçı talebi için bilgisayar sertifikası veya kazan ateşçisi belgesi istenemez).

(4) Engelli statüsündeki işçi taleplerinde, işin niteliği gerektirmediği sürece, engellilik oranına üst sınır getirilemez ve engel grupları arasında ayrım yapılamaz. İşverenin engel grupları arasında ayrım yapmakta ısrar etmesi halinde ise, işin niteliğinin belirlenmesine ve işgücü talebinde engel grubunda ayrıma gidilmesinin uygun olup olmadığına Kurum Birimi tarafından karar verilir.

(5) Kamu kurum ve kuruluşlarının eski hükümlü statüsündeki işçi taleplerine aranan diğer şartları taşıyan hem eski hükümlü hem de terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan adaylar müracaat edebilirler. Listeler talebe başvuru yapan hem eski hükümlü hem de terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan adaylardan oluşturulur.

(6) Bu madde kapsamındaki işgücü taleplerinden herhangi bir masraf karşılığı alınmaz.

(7) Kamu güvenliğine ilişkin hizmetlere yönelik olarak ilgili mevzuatlarda yer alan özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, suç tasnifine göre eski hükümlüler arasında ayrım yapılamaz.

Madde 14 – Engellilerin Özel Sektörde İşe Yerleştirilmesi

(1) 4857 sayılı İş Kanunun 30 uncu maddesi ve 854 Sayılı Deniz İş Kanunun 13 üncü maddesine istinaden özel sektör işverenlerince istihdam edilecek engelli işçilerle ilgili, Kurum aracılığı süreci 25/4/2009 tarihli ve 27210 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin 15 inci maddesinde oluşturulmuştur. Buna göre;

a) Özel sektör işvereni, engelli açığını yükümlülüğün doğduğu andan itibaren otuz gün içinde karşılamak zorundadır.

b) Özel sektör işverenleri, çalıştırmakla yükümlü bulundukları işçileri, yükümlülüğün doğmasından itibaren beş iş günü içinde niteliklerini de belirterek Kurumdan talep eder.

c) Kurum, özel sektör işvereninin engelli talep tarihinden itibaren en geç on gün içinde, başvuranlardan nitelikleri uygun engellileri, durumlarını ve niteliklerini belirten belgelerle birlikte işverenle görüştürür.

d) İşveren bu görüşmeden itibaren engelli açığını, en geç on beş gün içinde, Kurum tarafından görüştürülenler ya da Kurum portalında kayıtlı diğer engelli iş arayanlar arasından bizzat seçerek veya kendi imkânlarıyla temin edeceği engelliler arasından karşılar. İşe alınanları ve alınmayanları, alınmayış nedenlerini de belirterek Kuruma bildirir.

(2) Birinci fıkrada belirtilen hükümlerin yerine getirilmesinde aşağıdaki usul uygulanır.

a) Engelli işçi talepleri alınırken ayrıntılı (ücret, çalışma koşulları, servis, yemek, işin mahiyeti vb.) bilgiler bulunmalıdır. Talep verilme aşamasında işyerinden sorumlu personelce, Kuruma kayıtlı engellilerin engel durumları ile meslek profilleri hakkında işverene rehberlik edilerek, taleplerin Kurum kayıtlarından karşılanacak düzeyde verilmesi sağlanır.

b) İşgücü talepleri işveren tarafından sisteme kayıt edildi ise talepler sistem üzerinden işleme konulmadan önce, Kurum personeli tarafından incelenir. Yapılan incelemede Kuruma kayıtlı engelliler arasından karşılanamayacağı değerlendirilen taleplerin şartları daha fazla engelli iş arayanın başvuru yapabilmesi için işverenle görüşülerek değiştirilir. Uygun bulunan veya işverenle görüşülerek uygun hale getirilen talepler, en az şef veya iş ve meslek danışmanı yöneticisi düzeyinde bir personel tarafından onaylanır. Mevzuata uygun olmayan talepler işverence düzeltilmeden onaylanmaz.

Örnek 12. A işvereni engelli talebinde E sınıfı sürücü belgesine sahip işçi talep ettiğinde bahse konu talebin engellilerin E sınıfı sürücü belgesi alamayacak olmaları nedeniyle karşılanamayacağından talep henüz açılmadan işveren ile görüşülerek engelli talep şartlarının değiştirilmesi sağlanır.

c) Engelli kontenjan açığı dolayısıyla Kuruma talepte bulunan işverenden talep alınırken, engelliler ile Kurumda ya da Kurum tarafından uygun görülecek başka bir yerde toplu görüşme yapmak suretiyle seçme yapılacağı belirtilir.

d) Görüşmede; görüşmeye katılan işveren veya vekili/vekilleri, işyerinden sorumlu Kurum personeli, davet veya günlük müracaat sonucunda işverenle görüşmeyi kabul eden engelliler hazır bulunurlar. İşverenin engelli ile görüşme sonuçları “Ek-5 İşveren - Engelli İş Görüşme Formu”na işlenir. Bu form işveren ile işyerinden sorumlu Kurum personeli tarafından imzalanır.

e) İşverenin görüşmenin yapılacağı gün, yer ve saatte hazır bulunmaması halinde durum işyerinden sorumlu Kurum personeli ve görüşmeye katılan engelliler tarafından tutanak altına alınır.

f) Görüşmeye katılacak engelli bulunamaması, hiçbir engellinin görüşmeye gelmemesi veya görüşmeye katılan engellilerin işi reddetmesi nedeniyle, engelli açığının kapatılamaması durumunda işlem basamakları tekrar uygulanır. Süreç tamamlanmadan herhangi bir işlem yapılmaz. Karşılanamayan söz konusu açık engelli işçi kontenjanları için, talep koşulları yeniden gözden geçirilip, yeni bir talep açılarak yukarıda belirtilen süreç doğrultusunda, Kurum birimleri ve işveren tarafından engelli açığının kapatılması için çalışmalara devam edilir.

(3) İşverenlerin görüşmeyi takip eden 15 günlük değerlendirme süresi sonunda sonuçları bildirerek açığını kapatmaması halinde, takip eden iki işgünü içerisinde işverenler iadeli taahhütlü posta yoluyla yazılı olarak uyarılır ve tebliğ tarihinden itibaren beş iş günü içerisinde talebini sonuçlandırarak açığını kapatması istenir. Buna rağmen de yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverenlere 4857 sayılı İş Kanununun 101 inci maddesine istinaden çalıştırmadığı her engelli ve çalıştırmadığı her ay için Kurum il müdürünce idari para cezası uygulanır. Ayrıca, engelli işçi açığını kapatmamakta ısrar eden işverenlere kontenjan açığını kapatıncaya kadar idari para cezası uygulanmaya devam edilir.

(4) İdari para cezası uygulanması için İl Müdürlüğü makamından “Ek-6 Değerlendirme ve Onay Formu” ile onay alınır. Onay alındıktan sonra idari para cezası uygulanır.

Madde 15 – İstihdamı Zorunlu Olanların Kamu Sektöründe İşe Yerleştirilmesi

(1) Engellilerin kamu kurum ve kuruluşlarında işe yerleştirilme işlemleri Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre gerçekleştirilir.

(2) Eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananların kamu kurum ve kuruluşlarında işe yerleştirilme işlemleri Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Eski Hükümlü veya Terörle Mücadelede Malul Sayılmayacak Şekilde Yaralananların İşçi Olarak Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre gerçekleştirilir.

(3) Kamu kurum ve kuruluşlarının engelli, eski hükümlü ve/veya TMY taleplerine açık iş sayısından daha fazla aday gönderilmesi halinde, gönderilen adaylar arasında yapılacak kura ve/veya sınav ile açık iş sayısı kadar aday mutlaka işe başlatılır. Aksi takdirde, 4857 sayılı İş Kanununun 101 inci maddesi gereğince idari para cezası uygulanır.

(4) Kamu kurum ve kuruluşlarının engelli, eski hükümlü ve/veya TMY taleplerine açık iş sayısı kadar ya da açık iş sayısından daha az aday gönderilmesi halinde gönderilen adaylar herhangi bir kura çekilmeden ve/veya sınav yapılmadan işe başlatılır. Aksi takdirde, 4857 sayılı İş Kanununun 101 inci maddesi gereğince idari para cezası uygulanır. Açık işin karşılanamayan kısmının ilgili Yönetmeliklerde belirtilen şekilde karşılanmasına devam edilir.

Madde 16 – İşyeri ve Çalışma Koşullarının Engellilere Göre Hazırlanması

(1) İşverenler, işyerlerini engellilerin çalışmalarını kolaylaştıracak ve işin engelli çalışana uygunluğunu sağlayacak şekilde hazırlamak, sağlıkları için gerekli tedbirleri almak, mesleklerinde veya mesleklerine yakın işlerde çalıştırmak, işleriyle ilgili bilgi ve yeteneklerini geliştirmek, çalışmaları için gerekli araç ve gereçleri sağlamak zorundadır.

(2) Uygun koşulların varlığı halinde çalışma sürelerinin başlangıç ve bitiş saatleri iş kanunlarında belirtilen sürelerden az olmamak koşuluyla, engellinin durumuna göre belirlenebilir.

Madde 17 – Engellilerin Çalıştırılamayacakları İşler

Engelliler;

(1) Yer altı ve su altı işlerinde çalıştırılamaz.

(2) Özel güvenlik şirketleri ile kamu kurum ve kuruluşlarının kendi ihtiyacı için kurduğu güvenlik birimlerinde güvenlik elemanı olarak çalıştırılamaz.

(3) Sağlık kurulu raporunda çalıştırılamayacakları belirtilen işlerde çalıştırılamaz.

Madde 18 – Eski Hükümlülerin Çalıştırılamayacakları İşler

(1) Eski hükümlülerin, herhangi bir sınırlama olmaksızın kamuya ait işyerlerinde çalıştırılmaları esastır. Ancak, kamu güvenliği ile ilgili hizmet üreten işyerlerinde eski hükümlü işçi çalıştırılamaz.

(2) Eski hükümlülerin çalıştırılmayacakları işyerleri ilgisine göre, Adalet, Milli Savunma, İçişleri ve Milli Eğitim Bakanlıklarının görüşleri alınarak Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından tespit edilir.

(3) Eski hükümlü çalıştırılamayacağı tespit edilen işyerlerindeki oluşan çalıştırma yükümlülüğü, TMY’ler arasından karşılanır.

Madde 19 – Denetim ve İdari Para Cezası

(1) İşverenlerce zorunlu olarak çalıştırılacak işçilerle ilgili yapılacak denetim, 4857 sayılı İş Kanununun öngördüğü çalışma hayatının denetimi ve teftişi esaslarına göre yapılır.

(2) Zorunlu olarak çalıştırılacak işçiler için işgücü talebinde bulunmayan veya bulunmakla birlikte kontenjan açığını kapatmayan işverenlere açık kontenjanın oluştuğu tarihten itibaren, özel sektörde ve kamuda çalıştırmadığı her engelli veya eski hükümlü ve çalıştırmadığı her ay için, 4857 sayılı İş Kanununun 108 inci maddesi ile verilen yetkiye dayanarak Kurum il müdürünce, aynı Kanunun 101 inci maddesine istinaden idari para cezası uygulanır.

(3) Birden fazla ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari para cezası ise işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Kurum il müdürünce verilir. Açık kontenjanlar, işyerinin bulunduğu yerdeki il müdürlüğünce takip edilir ve kontenjan açıklarının kapatılması için gerekli işlemler yerine getirilir. Ancak, açık kontenjanlar için idari para cezası uygulanması gerektiğinde tüm bilgi ve belgeler işyerinin merkezinin bulunduğu yerdeki il müdürlüğüne gönderilir. Ayrıca, uygulanan idari para cezaları, idari para cezasını uygulayan il müdürlüğünce genel esaslara göre tahsil edilir.

(4) Kurum tarafından, kamu ve özel kesim işyerlerinden iş ve işgücü konularında bilgi istenildiğinde, belirtilen süre içinde bilgi verilmesi zorunludur. Bu bildirim yükümlülüğüne aykırı hareket eden özel kesim işyerlerine 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu İle İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanunun 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi gereğince idari para cezası uygulanır.

Madde 20 – Ayrımcılık Yasağına İlişkin Hükümler

(1) İşe alınmada; iş seçiminden, başvuru formları, seçim süreci, teknik değerlendirme, önerilen çalışma süreleri ve şartlarına kadar olan aşamaların hiçbirinde engelli, eski hükümlü ve TMY aleyhine ayrımcı uygulamalarda bulunulamaz.

(2) Çalışanlar arasında; engelli, eski hükümlü ve TMY aleyhine sonuç doğuracak şekilde farklı muamelede bulunulamaz.

(3) Ayrımcılık veya farklı muamele gösteren kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör işverenleri hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 122 nci maddesi hükümleri dayanak gösterilerek suç duyurusunda bulunulabilir.

Madde 21 – Engelli İşçi İstihdam Teşviki

(1) Özel sektör işverenleri tarafından çalıştırılan her bir engelli işçinin prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin tamamı Hazinece karşılanmaktadır.

(2) İşveren hissesine ait primlerin Hazinece karşılanabilmesi için işverenlerin çalıştırdıkları sigortalılarla ilgili olarak 506 sayılı Kanun uyarınca aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmesi ve sigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin sigortalı hissesine isabet eden tutarı ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesine ait tutarın ödenmiş olması şarttır.

(3) Engelli işçi istihdam teşviki, kamu kurum ve kuruluşları hariç 506 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılara ilişkin matrah ve oranlar üzerinden olmak üzere, 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıkların statülerine tabi engelli personel için de uygulanır.

Madde 22 – Tereddütlerin Giderilmesi

Bu Genelgenin uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Kurum yetkilidir.