2014/03 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Ticari Defterlere İlşikin Suç ve Kabahatler Hakkında
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- 2014/03 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Ticari Defterlere İlşikin Suç ve Kabahatler Hakkında
Konu : 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca ticari defterlere ilişkin suç ve kabahatler hk.
................. VALİLİĞİNE
GENELGE
2014/03
01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 562 nci maddesinde ticari defterlere ilişkin aykırılıklar ve müeyyideleri hükme bağlanmış olup, yapı kooperatifleri özelinde ticari defterlerle ilgili cezai sorumluluk gerektiren hususların uygulanmasına yön vermek, bu konuda karşılaşılması muhtemel tereddütleri gidermek ve idari para cezalarının uygulanmasına yönelik olarak Valiliklerce (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) yapılması gereken iş ve işlemlere ait esasları belirlemek ihtiyacı hasıl olmuştur.
A. 6102 sayılı Kamında Ticari Defterlerle İlgili Cezai Sorumluluk
6102 s. Kanunun 562 nci maddesinde cezai sorumluluklar sıralanmış olup, ticari defterlere ilişkin aykırılıklar ve müeyyideleri şunlardır:
1. İdari Para Cezası Gerektiren Kabahatler:
6102 s. Kanunun 562 nci maddesi birinci fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde sıralanmış olup, buna göre Kanunun;
1.1) 64 üncü maddesinin birinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlesindeki yükümlülükleri yerine getirmeyenler,
1.2) 64 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca belgelerin kopyasını sağlamayanlar,
1.3) 64 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca gerekli onayı yaptırmayanlar,
1.4) 65 inci maddesine uygun olarak defterlerini tutmayanlar,
1.5) 66 nci maddesindeki usule aykırı olarak envanter çıkaranlar,
1.6) 86 ncı maddesine göre belgeleri ibraz etmeyenler,
Dört bin Türk Lirası idari para cezasıyla cezalandırılır.
2. Adli Para Cezasını Gerektiren Suçlar:
6102 s. Kanunun 562 nci maddesinin altıncı fıkrasında düzenlenmiş olup, ticari defterlerin mevcut olmaması veya hiçbir kayıt içermemesi yahut 6102 s. Kanuna uygun saklanmaması hâllerinde, sorumlular üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır.
3. Hapis Cezasını Gerektiren Suçlar:
6102 s. Kanunun 562 nci maddesinin 8 inci fıkrasında düzenlenmiş olup, (...) ticari defterlere kasıtlı olarak gerçeğe aykırı kayıt yapanlar bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
B. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda Açılış ve Kapanış Onayına Tabi Olan Defterler
6102 s. Kanunun 64/3 üncü maddesine göre; yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri, pay (ortaklar) defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri açılış onayına tabi olup, yevmiye defteri ve yönetim kurulu karar defteri kapanış onayına tabidir.
6102 s. Kanunun 64/3 üncü maddesi kapsamında pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterinin yeterli yaprakları bulunmak kaydıyla izleyen faaliyet dönemlerinde de açılış onayı yaptırılmaksızın kullanılabilir.
Anılan maddeye dayanılarak hazırlanan “Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ” in 16 ncı maddesi uyarınca yönetim kurulu karar defteri, yevmiye defteri, envanter defteri ve defteri kebirin yeterli yaprakları bulunması halinde yeni hesap döneminin ilk ayı içerisinde onay yenilemek suretiyle kullanılmaya devam edilebilir.
C. Lehe Kanun Uygulaması
6102 s. Kanunda düzenlenen idari para cezalarının uygulanması hususunda anılan Kanunda hüküm bulunmayan hallerde genel kanun niteliğinde olan 30.03.2005 tarih ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri tatbik edilir.
D. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda Kabahat/Suç Olarak Düzenlenen Aykırılıklara İlişkin Cezai Müeyyidelerin Uygulanması
1. 6102 s. Kanunun 562 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, Kanunun 64 üncü maddesinin birinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlesindeki “Defterler, üçüncü kişi uzmanlara, makul bir süre içinde yapacakları incelemede işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilecek şekilde tutulur. İşletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesi defterlerden izlenebilmelidir.” yükümlülüklerin yerine getirilmemiş olmasının yaptırımı idari para cezası olarak öngörülmüş olup, bahse konu aykırılık ve müeyyidesi 6102 s. Kanun ile ilk defa düzenlenmiş olduğundan ve işlendiği zamanda suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemeyeceğinden, aykırılığın 01.07.2012 tarihinden sonra işlenilmiş olması halinde ilgililer hakkında idari para cezası teklifinde bulunulacaktır.
2. 6102 s. Kanunun 562 nci maddesi birinci fıkrasının (c) bendinde;
2.1. Kanunun 64/3 üncü maddesinde belirtilen ticari defterlerden “yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterinin” açılış ve “yevmiye defterinin” kapanış onaylarının yapılmamış olmasının yaptırımı idari para cezası olarak öngörülmüş olup, Mülga 6762 s. Türk Ticaret Kanununda da mevcut olan bahse konu aykırılığın tespit edilmesi halinde, Kanunun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden önce veya sonra işlenilmiş olup olmadığına bakılmaksızın ilgililer hakkında idari para cezası teklifinde bulunulacaktır.
2.2. Kanunun 64/3 üncü maddesinde belirtilen ticari defterlerden “pay defterinin” açılış ve “yönetim kurulu karar defterinin” kapanış onaylarının yapılmamış olmasının yaptırımı idari para cezası olarak öngörülmüş olup, Mülga 6762 s. Türk Ticaret Kanununda bulunmayan bahse konu aykırılığın tespit edilmesi halinde, işlendiği zamanda suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemeyeceğinden, aykırılığın Kanunun yürürlüğe girdiği
01.07.2012 tarihinden sonra işlenmiş olması halinde ilgililer hakkında idari para cezası teklifinde bulunulacaktır.
3. 6102 s. Kanunun 562 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, defterlerin Kanunun 65. maddesine uygun olarak tutulmamış olmasının yaptırımı idari para cezası olarak öngörülmüş olup, Mülga 6762 s. Türk Ticaret Kanununda da mevcut olan bahse konu aykırılığın tespit edilmesi halinde, aykırılığın Kanunun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden önce veya sonra işlenilmiş olup olmadığına bakılmaksızın ilgililer hakkında idari para cezası teklifinde bulunulacaktır.
4. 6102 s. Kanunun 562 nci maddesinin altıncı fıkrasında;
4.1. Ticari defterlerin mevcut olmaması veya hiçbir kayıt içermemiş olmasının yaptırımı üçyüz günden az olmamak üzere adli para cezası olarak öngörülmüş olup, Mülga 6762 s. Kanunda da bahse konu aykırılık mevcut olmakla birlikte müeyyidesi "... üç milyon liradan otuz milyon liraya kadar adli para cezasiyle cezalandırılır.” şeklinde belirlenmişti. Her iki Kanundaki fiiller birbirinin aynısı ve devamı niteliğinde olduğundan ve yaptırımları her İki Kanunda da adli para cezası olarak öngörüldüğünden, bahse konu aykırılığın
01.07.2012 tarihinden önce işlenmiş olması halinde her iki Kanunun ilgili hükümlerine atıfta bulunarak, 01.07.2012 tarihinden sonra işlenmiş olması halinde ise yalnızca 6102 s. Kanunun ilgili hükmüne atıfta bulunarak suç duyurusu raporu düzenlenecek ve her iki halde de düzenlenen suç duyurusu raporları Cumhuriyet Başsavcılıklarına intikal ettirilecektir.
4.2. Ticari defterlerin Kanuna uygun saklanmamış olmasının yaptırımı (içyüz günden az olmamak üzere adli para cezası olarak öngörülmüş olup, bahse konu aykırılık ve müeyyidesi 6102 s. Kanun ile ilk defa düzenlenmiş olduğundan ve işlendiği zamanda suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemeyeceğinden, aykırılığın 01.07.2012 tarihinden sonra işlenmiş olması halinde 6102 s, Kanunun ilgili hükmüne atıfta bulunarak suç duyurusu raporu düzenlenecek ve düzenlenen suç duyurusu raporu Cumhuriyet Başsavcılıklarına intikal ettirilecektir.
5. 6102 s. Kanunun 562 nci maddesinin sekizinci fıkrasında ticari defterlere kasıtlı olarak gerçeğe aykırı kayıt yapılmış olmasının yaptırımı bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası olarak öngörülmüş olup, bahse konu aykırılık ve müeyyidesi 6102 s. Kanun ile ilk defa düzenlenmiş olduğundan ve işlendiği zamanda suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemeyeceğinden, bahse konu eylemin Türk Ceza Kanunu gereği başka bir suç oluşturabileceği hususu saklı kalmak kaydıyla, aykırılığın 01.07.2012 tarihinden sonra işlenmiş olması halinde 6102 s, Kanunun ilgili hükmüne atıfta bulunarak suç duyurusu raporu düzenlenecek ve düzenlenen suç duyurusu raporu Cumhuriyet Başsavcılıklarına intikal ettirilecektir.
E. Mülga 6762 sayılı Kanunda Suç olarak Düzenlenmesine Karşın 6102 sayılı Kanunda Suç Olarak Öngörülmeyen Fiiller
Mülga 6762 s. Kanuna göre envanter defterinin kapanış onayının yaptırılması zorunlu olup, bu zorunluluğu yerine getirmeyenler hakkında adli para cezası öngörülmüş idi. 6102 s. Kanunda envanter defterinin kapanış onayının yaptırılmasına ilişkin herhangi bir hükme yer verilmediğinden, envanter defterinin kapanış onayının yaptırılmaması suç niteliğini kaybetmiş olup, işlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimse cezalandırılmayacağından, söz konusu fiil 01.07.2012 tarihinden önce işlenmiş olsa dahi ilgililer hakkında ceza teklifinde bulunulmayacaktır.
F. Denetimin Yapılması ve Rapor Düzenlenmesine İlişkin Hususlar
1. Yapılan denetimlerde ticari defterlere ilişkin idari para cezasının uygulanmasını gerektiren fiillerin tespit edilmesi halinde ekte yer alan “Defter Tespit Tutanağı” düzenlenerek denetim için görevlendirilen personel ile kooperatifi temsile yetkili kişilerce imza altına alınır.
İdari para cezası gerektiren hususlara ilişkin ayrı ve bağımsız bir denetim raporu hazırlanır ve raporda uygulanacak olan idari para cezasının tutarına, ihlal edilen mevzuat hükümlerine, idari yaptırım kararı verilmesini gerektiren kabahat fiiline, bu fiilin işlendiğini ispata yarayacak bütün delillere ve tüzel kişinin tam unvanı ile ticaret siciline kayıtlı en son adresine yer verilir. Tutanak ile ihtiyaç duyulan diğer belgeler rapora ek yapılarak İl Müdürlüğüne sunulur.
6102 sayılı Kanunda ticari defterlerle ilgili öngörülen idari para cezaları kooperatif tüzel kişiliği hakkında uygulanır.
İdari para cezası gerektiren hususlara ilişkin hazırlanan denetim raporunda; kooperatif tüzel kişiliği hakkında bahse konu idari para cezasının uygulanmasına sebebiyet veren sorumlular aleyhine mali (hukuki) sorumluluk davası açılıp açılmayacağının kooperatifin yapılacak olan ilk genel kurul toplantısı gündemine dâhil edilmesi, görüşülerek karara bağlanması ve konuya ilişkin alınacak kararların gereklerinin yerine getirilmesi hususlarında kooperatif yönetim ve denetim kurullarının talimatlandırılması gerekmektedir.
6102 s. Kanunun 562 nci maddesinin altıncı ve sekizinci fıkraları kapsamında ticari defterlerle ilgili olarak adli para cezası ve/veya hapis cezası gerektiren bir fiilin tespit edilmesi halinde, Türk Ceza Kanununun 20 nci maddesinde mevcut “Ceza sorumluluğu şahsidir.” hükmü dikkate alınarak; sorumluların tespit edilmesi, bu kişiler hakkında 13.12.2010 tarihli 9737 sayılı Bakanlık Makamı Olur Eki Denetim Kılavuzu hükümleri uyarınca Suç Duyuru Raporu düzenlenmesi ve Cumhuriyet Başsavcılıklarına intikal ettirilmesi gerekmektedir.
2. 6102 s. Kanunun 562 nci maddesinin 14 üncü fıkrasında; “Bu Kanunda tanımlanan kabahatlerden birinin idari yaptırım kararı verilinceye kadar birden çok işlenmesi hâlinde, ilgili gerçek veya tüzel kişiye bir idari para cezası verilir ve ilgili hükme göre verilecek ceza iki kat artırılır. (...) ” hükmü yer almaktadır. Öte yandan, Kanunun 562 nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde cezai yaptırıma bağlanan her bir kabahat kendi içinde ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Buna göre;
Kanunun 562 nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde cezai yaptırıma bağlanan aykırılıklardan herhangi birinin kendi içinde birden fazla işlenmiş olması durumunda; (a), (b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerinden hangisinde/hangilerinde aykırılık birden çok işlenilmişse, o bent/bentler için cezanın iki kat artırılarak uygulanması önerilecektir.
Dörtbin (4,000-) Türk Lirası olan idari para cezasının iki kat arttırılarak uygulanmasından kastın, verilecek cezanın onikibin (12,000-) Türk Lirası olarak teklif edilmesi olduğu değerlendirilmektedir.
3. Mülga 6762 s. Kanunun 67 nci maddesinin üçüncü fıkrasında; “ (...)Defterlerin kanuna uygun şekilde tutulmaması halinde, bunları tutmakla vazifelendirilmiş olan kimseler dahi aynı cezaya mahkûm edilirler. (...) ” hükmü yer almakta idi. Ancak, sorumluluk doğuran söz konusu hükme 6102 s. Kanunda yer verilmemiştir. Bu bağlamda, ticari defterlere ilişkin idari para cezasını gerektiren bir kabahatin veya adli cezayı gerektiren bir fiilin tespit edilmesi halinde, Türk Ceza Kanununun iştirak hükümleri hariç olmak üzere, ticari defterleri tutmakla görevlendirilen kimselerin (kooperatif personeli, muhasebeci, mali, müşavir vb.) sorumluluğuna gidilemeyecektir.
4. 5326 s. Kabahatler Kanununun 20 nci maddesinin 2 nci fıkrasının (c) bendi uyarınca, soruşturma zamanaşımı süresi ellibin Türk Lirasından az idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde üç yıldır ve 4 üncü fıkrası uyarınca zamanaşımı süresi, kabahate ilişkin tanımdaki fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlar. Bu bağlamda, 6102 s. Kanunun 562 nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde düzenlenen ticari defterlere İlişkin kabahatlerin soruşturma zamanaşımı üç yıldır ve cezanın uygulanma süreci de dikkate alınarak ticari defterlerle ilgili önerilecek idari para cezalan en fazla üç yıl için teklif edilebilecektir. İdari para cezasını gerektiren fiiller 01.07.2012 tarihinden önce işlenmiş olsa dahi lehe kanun uygulaması kapsamında, bu fiillere de aynı zamanaşımı süresi uygulanacaktır.
5. 5326 s. Kabahatler Kanununun 20 nci maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca nispî idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde zamanaşımı süresi sekiz yıl olup, 6102 sayılı Kanunun 562/14 üncü maddesinde yer alan; “(...) Ancak, bu kabahatin işlenmesi suretiyle bir menfaat (emin edilmesi veya zarara sebebiyet verilmesi halinde verilecek idari para cezasının miktarı bu menfaat veya zararın üç katından az olamaz." hükmü kapsamında nispi idari para cezası öngörülmüştür. Bu bakımdan, denetimler sırasında 6102 s. Kanunda düzenlenen kabahatlerin işlenmesi suretiyle bir menfaatin temin edildiğinin veya zarara sebebiyet verildiğinin tespit edilmesi halinde zamanaşımı sekiz yıl olarak uygulanacaktır.
6. 5326 s. Kabahatler Kanununun 17/7 nci maddesi uyarınca idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl İçin 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında arttırılarak uygulanır. Bu suretle İdari para cezasının hesabında bir Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz. Bu hüküm nispi nitelikteki idari para cezaları açısından uygulanmaz.
419 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 2012 yılı için yeniden değerleme oram % 7,80 olarak tespit edilmiş olup, 01.01.2013-31.12.2013 tarihleri arasında geçerli olmak üzere belirlenen yeni değer dörtbinüçyüzoniki (4.312-) Türk Lirası, 430 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 2013 yılı için yeniden değerleme oram ise % 3,93 olarak tespit edilmiş olup, 01.01.2014-31.12.2014 tarihleri arasında geçerli olmak üzere belirlenen yeni değer dörtbindörtyüzseksenbir (4.481-) Türk Lirasıdır.
Ticari defterlere ilişkin idari para cezasının artırımlı uygulanmasında, cezanın verileceği tarih değil, kabahati oluşturan fiilin işlendiği tarih esas alınır. Buna göre; ticari defterlerdeki aykırılık 2012 yılına veya daha önceki yıllara ait ise 6102 s. Kanunda öngörülen tutar, sonraki yıllara ait ise VUK göre artırımlı tutar uygulanır.
Kabahatin birden fazla işlenmesi halinde ise kabahatin mükerrer olarak en son işlendiği yıla ait idari para cezasının tutarı esas alınır.
G. İdari Para Cezalarının Teklif Edilmesine İlişkin Hususlar
6102 sayılı Kanunun 562 nci maddesinin 13 üncü fıkrası "Bu Kanun kapsamındaki idari para cezaları, aksine hüküm bulunmayan hâllerde, mahallin en büyük mülki amiri tarafından verilir." hükmünü ihtiva etmekte olup, 6102 sayılı Kanun kapsamındaki idari para cezalarının verilmesinde yetkili merciinin Valilik olduğu değerlendirilmektedir. Bu nedenle, denetim raporuna istinaden Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından 5326 sayılı Kanun ve 12.05.2007 tarih ve 26520 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 442 Seri No.lu Tahsilat Genel Tebliği hükümleri çerçevesinde dosya tekemmül ettirilerek, idari para cezasının uygulanmasına ilişkin teklifin Valilik Makamının onayına sunulması gerektiği değerlendirilmektedir.
İdari para cezasının uygulanması durumunda; onayı müteakip yapılacak tebligat, itiraz ve infaz süreçlerinin izlenmesine dair bütün iş ve işlemlerin sekretaryası “Valilik ve Kaymakamlık Birimleri Teşkilat, Görev ve Çalışma Yönetmeliği”nin “İl idare kurulu müdürlüğünün görevleri” başlıklı 16 ncı maddesinin değişik (i) bendine istinaden Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerince yürütülecektir.
Bakanlığımız yetki ve görev alanında bulunan yapı kooperatifleri ve üst kuruluşlarının denetimlerinde tespit edilen ticari defterlere ilişkin cezai sorumluluk gerektiren hususlarda, yukarıda açıklanan esaslar dâhilinde işlem tesis edilmesi ile idari para cezalarının teklif ve onayı müteakip süreçlerdeki iş ve işlemlerinin ekte yer alan belgelerdeki formata uygun olarak gerçekleştirilmesi hususunda;
Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.