2013/37 Hava Kalitesi Delerlendirme ve Yönetimi Genelgesi 2013/37 Sayılı Genelge
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Konu: Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Genelgesi
GENELGE
2013/37
Bilindiği üzere, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun Ek 6’ncı maddesinde ‘‘Hava kalitesinin belirlenmesi, izlenmesi ve ölçülmesine yönelik yöntemler, hava kalitesi sınır değerleri ve bu sınır değerlerin aşılmaması için alınması gerekli önlemler ile kamuoyunun bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesine ilişkin çalışmalar Bakanlıkça yürütülür. Bu çalışmalara ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm çerçevesinde, “Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği” 06/06/2008 tarihli ve 26898 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir ve 05/05/2009 tarihli ve 27219 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan “Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile de yönetmeliğin Ek-1 A’sında değişiklik yapılmıştır.
Bu yönetmelikle, Avrupa Birliğinin (AB) belirlediği düşük hava kalitesi limit değerlerine uyum için hava kalitesi alanındaki AB mevzuatının mevzuatımıza uyumlaştırılması amaçlanmış ve yönetmelik 96/62/EC sayılı Hava Kalitesi Çerçeve Direktifi ve 99/30/EC, 2000/69/EC, 2002/3/EC ve 2004/107/EC sayılı kardeş direktifleri paralelinde hazırlanmıştır. Yeni yönetmelik 13 farklı kirletici için mevzuat uyumu ve uygulama aşamalarında uygulama takvimlerini belirlemektedir. Yönetmelik ayrıca, kirliliğin kontrolü ve hava kalitesi alanlarında doğru, tam ve güvenilir bir izleme, yaptırım ve kurumsal güçlendirmeyi de amaçlamaktadır.
Yönetmelikle mevcut hava kalitesi limit değerlerinin 01/01/2014 tarihine kadar kademeli olarak azaltılması ve o tarihten sonra AB hava kalitesi limit değerleri artı tolerans değerlerine başlanarak kademeli bir geçiş ile AB limit değerlerine uyum sağlanması hedeflenmektedir. 2014 yılına kadar tüm Türkiye için hava kalitesi ön değerlendirme çalışmalarının tamamlanması, ölçüm istasyonlarının kurulması, bölgesel ağ merkezlerinin oluşturulması, laboratuar alt yapısının oluşturulması, güvenli ve kaliteli ölçüm verilerinin sürekliliğini sağlayarak raporlanacak düzeyde temininin sağlanması, yönetmelikteki kirletici emisyonlara ilişkin emisyon envanterlerinin elde edilmesine yönelik çalışmaların yapılarak hava kalitesinin değerlendirilmesi ve yönetimine ilişkin altyapının oluşturulması ve 2014 yılında AB hava kalitesi limit değerlerine uyum sürecinin başlatılması gerekmektedir.
Bu Genelgenin amacı, bir taraftan hava kalitesinin belirlenmesine yönelik uygulamalarda birlikteliği sağlamak için yönetmelikte belirlenen tanımlanmış metotları ve kriterleri esas alarak tam bir hava kalitesi değerlendirmesinin sağlanması, diğer taraftan da hava kalitesi limit değerlerinin aşılmaması için alınması gerekli Önlemlerin belirlenmesi ile hava kalitesi ve hava kirliliğinin önlenmesi konusunda kamuoyunun bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi konusunda destek sağlanmasıdır.
Bakanlığımızca Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinin 7 inci maddesine göre hava kalitesini değerlendirmek amacıyla belirlenen “bölge” ve “alt bölgelerin listesi bu genelgenin EK-I'inde yer almaktadır. Tüm Türkiye için 8 bölge (EK-I Şekil 1), il merkezi nüfusu 750.000den fazla olan 15 “büyük alt bölge” ile il merkezi nüfusu 750.000den küçük olup 250.000den büyük olan 31 “küçük alt bölge” belirlenmiştir. Aynı madde uyarınca kirletici konsantrasyonlarında önemli bir değişiklik meydana gelmesi durumunda, Bakanlık, “bölge” ve “alt bölgelerin belirlenmesini her beş yılda bir veya daha erken tekrar gözden geçirir ve kükürt dioksit, azot dioksit, azot oksitleri, partikül madde, kurşun, benzen, karbon morioksit ile ilgili “bölge” ve “alt bölgelerin listelerini oluşturur.
İllerin kirlilik profilleri; bu genelgenin EK-1'inde yer alan alt bölgeler listesi, 2012 Yılı ve 2012- 2013 Kış Sezonu hava kalitesi değerlendirmeleri, Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağma bağlı hava kalitesi izleme istasyonları verileri ve Hava Kalitesi Bültenleri kapsamında yapılarak bu genelgenin EK-III'ünde verilmiştir. Kirlilik potansiyeli yüksek olan iller; büyük ve küçük alt bölgeler, 2012 Yılı ve 2012-2013 Kış Sezonu hava kalitesi verileri ve hava kalitesi bültenleri kapsamında değerlendirilerek Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği'nde belirtilen uyarı eşikleri ve limit değerleri aşım durumlarına göre belirlenmiş, bu kriterlerin dışında kalan iller ise kirlilik potansiyeli düşük olan iller grubunda yer almıştır. İl merkezlerinin nüfusunda ve Bakanlığımızca yapılan değerlendirme neticesinde illerin hava kalitesinde önemli bir değişiklik olması halinde bölge ve ait bölge listesi (EK-I) ve illerin kirlilik profilleri (EK-III) yeniden belirlenerek, Bakanlığımız tarafından bildirilecektir. Bakanlığımızca herhangi bir bilgilendirme yapılmaması halinde bu genelge ekinde yer alan EK-I ve EK-III geçerli olacaktır. Bu genelgenin yayımlanması ile 04 Temmuz 2012 tarihli ve 2012/16 sayılı Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Genelgesi yürürlükten kalkacaktır.
Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği'nin üçüncü bölümü altındaki maddeleri 01/01/2014 tarihinde yürürlüğe girecek olup, diğer maddeleri yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmiştir. 31/12/2013 tarihine kadar Geçici Madde 1 yürürlükte olup, 01/01/2014 tarihine kadar Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1 inci maddesinde (Ek-I A) belirtilen hava kalitesi standartları yıllara göre eşit olarak azaltılarak uygulanacaktır. Bu kapsamda gerekli önlemlerin alınarak yıllık olarak azalacak limit değerlere uyulması gerekmektedir. 01/01/2014 tarihinden itibaren ise Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinin Ek-I’inde yer alan azaltım oranları, bu genelgenin EK-II'sinde detaylandırılmış olup, yıllar itibari ile azalan hava kalitesi limit değerlerinin uygulanması gerekmektedir.
Bilindiği üzere, Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğine göre 31/12/2013 tarihine kadar;
1. Uzun vadeli ve kısa vadeli sınır değerler aşıldığında, valilikler hava kalitesini iyileştirmek için programlar geliştirir.
2. Kışın binaların ısınmasından kaynaklanan kükürt dioksit ve asılı partiküler madde için Ekim ve Mart ayları arasında yerleşim alanlarında yapılan ölçümlerin ortalaması, aşılmaması gereken kış sezonu ortalaması uzun vadeli sınır değerleri ile karşılaştırılır.
3. Ek-I A’ya göre yıllık olarak azalan uzun veya kısa vadeli sınır değerlerin bir veya daha fazlasının aşıldığı alanlarda, valilik, öngörülen uygun önlemleri alır.
4. Esasları tebliğle düzenlenecek şekilde inversiyon şartlarının beklendiği ve/veya inversiyonun görüldüğü bölgelerde veya hava kirlenmesinin hızlı artış gösterdiği bölgelerde, valilikler bu durumlar oluşur oluşmaz insanların ve çevrenin zarar görmemesi için aşağıdaki önlemleri almaya yetkilidir.
a. Hareketli tesislerin işletiminin kısıtlanması,
b. Belirli temiz teknikler kullanılmadığında, araçlar, diğer hareketli ve sabit kaynakların geçici kısıtlanması,
c. Hava kirliliğini belirgin şekilde artıran tesislerde ve ısınma sistemlerinde yakıt kullanımının kısıtlanması.
5. Ek-I A’da belirtilen ilgili kirletici konsantrasyonları hakkındaki güncellenmiş bilgiler kamuoyuna medya, basın, bilgi ekranları veya bilgisayar ağı ve diğer kolay ulaşılabilir medya araçları ile sunulur. Uyarı eşikleri ile ilgili olarak kamuoyuna verilen bilgiler Ek-V’de listelenen ilgili detayları yansıtır.
6. Hava kirlenmesinin Ek-I A’da belirtilen uyarı eşikleri seviyelerine ulaştığı yerlerde bölgesel özelliklere bağlı olarak uygulanacak önlemler, valilik tarafından belirlenir.
7. Ek-I A’da belirtilen kirleticiler ile ilgili olarak alınan önlemler ve kirlilik seviyesi hakkındaki bilgiler Bakanlığa gönderilir.
Bu bağlamda; yıllar itibariyle azalan hava kalitesi limit değerlerine uyum çerçevesinde, öncelikle ildeki kirlilik kaynaklarının ortaya konulması (hava kalitesi ölçüm sonuçlarının analiz edilmesi, emisyon envanteri çalışmaları vb.) ve Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen limit değerlerin aşılıp aşılmaması durumu göz önünde bulundurularak alınması gereken önlemlerin uygulanması konusunda zamanlama, maliyet ve fizibilite çalışmalarının yapılması önem arz etmektedir.
Temiz Hava Eylem Planları
Yukarıda belirtildiği üzere, 06/06/2008 tarihli ve 26898 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde insan sağlığı ve çevre açısından önemli olan hava kalitesi limit değerlerinin azaltılarak AB standartlarına uyum sağlanması hedeflenmektedir.
Bu bağlamda, Yönetmelikte 2014 yılına kadar belirtilen hava kalitesi limit değerlerini ve 2014 yılından sonra Avrupa Birliği limit değerlerini sağlamaya yönelik Temiz Hava Eylem Planlarının hazırlanması ve illerde hava kirliliğini azaltmaya yönelik uygulamaların hava kalitesi konusunda ilde çalışan ilgili kurum/kuruluşlarla görüşülüp karara bağlanması için öncelikle Mahalli Çevre Kurulu Kararı ile her ilgili kurum/kuruluştan en az bir temsilci ile Komisyon kurulması ve bu komisyonca il bazında hava kalitesi durumunun kirlilik kaynakları ve hava kirliliğini önlemeye yönelik yapılan çalışmaları değerlendirerek, yapılacak çalışmaları ve ilave alınabilecek tedbirleri belirlemeleri gerekmektedir.
Kurulan bu Komisyon tarafından il bazında hava kirliliğini önleyici olarak yapılan ve yapılacak çalışmalar ve alınacak tedbirleri içerecek detaylı çalışmalar (alınması gereken önlemlerin uygulanması konusunda sorumlu kurum/kuruluşun belirlenmesi, uygulama zamanının belirlenmesi, varsa yatırım programındaki maliyeti ve fizibilite çalışmaları vs.) Mahalli Çevre Kurulunda karara bağlanmalı ve EK-III'e göre yüksek kirlilik potansiyeli olan illerin en geç 2014 yılı Temmuz ayı sonuna kadar Bakanlığa göndermelidir. Ayrıca EK-III'e göre düşük kirlilik potansiyeli olan iller ise Bakanlıkça hazırlanacak 2013 yılı yıllık hava kalitesi bültenine göre yönetmeliğin Ek-I’inde belirtilen bir veya daha fazla limit değer artı tolerans payları veya uyarı eşiği aşılması durumunda, en geç 2014 yılı Aralık ayı sonuna kadar Temiz Hava Eylem Planlarını Bakanlığımıza göndermelidir. Valiliklerin ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içerisinde (Büyükşehir belediyeleri/belediyeler ve hava kalitesi konusunda ilgili diğer kurum ve kuruluşlar) belirtilen süre içinde limit değerlere ulaşılmasını sağlamak için ilde alınacak gerekli önlemlere yönelik yatırım programları ve planlamalarına temiz hava eylem planlarında yer vermeleri gerekmektedir. Daha önce Bakanlığımıza gönderilen Temiz Hava Eylem Planlarında değişiklik ve/veya düzeltme öngörülmekte ise revize edilen planlar da Bakanlığımıza gönderilmelidir. Gönderilen Temiz Hava Eylem Planları Bakanlığımızca değerlendirilerek uygun bulunan planlar il bazında uygulanacak önlemlerin izlenmesi için il müdürlüklerimiz internet sitelerinde yayımlanacaktır. Hava kirliliğinin önlenmesine yönelik uygulanabilecek önlemlere ilişkin dokümanlar Bakanlığımız internet sitesinden duyurulacaktır.
Yerel Düzeyde Emisyon Envanteri Hazırlanması
Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinin temiz hava planı başlıklı 11 inci maddesinde “Çevre ve Şehircilik İl Müdürlükleri, emisyon envanterleri oluşturabilir.” ifadesi yer almaktadır. Ayrıca Bakanlığımız ulusal/bölgesel/yerel düzeyde emisyon envanteri hazırlamak ve/veya hazırlatmakla yükümlüdür. Bakanlığımız ulusal düzeyde emisyon envanteri çalışmalarını başlatmış ve yürütmektedir. Bakanlığımız hava yönetimi politikaları çerçevesinde belirlenen ve dış kurumlara verilen taahhütlerimiz çerçevesinde belirli bir takvime göre 81 il için emisyon envanteri çalışmaları yapılması hedeflenmiştir. Emisyon envanteri çalışmaları Bakanlığımızca işbirliği halinde yürütülecektir.
Bu kapsamda illerin ısınma, trafik ve sanayi başlıklarında olmak üzere, S02, NOX ve PM10 kirleticilerine ilişkin yerel emisyon envanterinin hazırlıklarına başlaması ve hazırladıkları emisyon envanterini bu genelgenin EK-IV’ünde belirtilen takvime bağlı kalacak şekilde Bakanlığımıza göndermesi gerekmektedir. Bakanlığımızca yürütülen ulusal emisyon envanteri çalışmalarına paralel olacak şekilde hazırlanmış ve iller tarafından kullanılacak yardımcı dokümanlar ve rapor formatı Bakanlığımızın internet sitesinde duyurulacaktır. Emisyon envanterinde kullanılacak veriler için diğer kurumlarla işbirliği halinde çalışılması gerekmektedir. Bu genelgenin EK-IV’ünde yer alan takvim doğrultusunda emisyon envanteri çalışmalarını tamamlayan illerin her yıl yeni veriler ile güncelleme yapmaları gerekmektedir. İllerin güncellenmiş verilerini, EK-IV’de belirtilen takvim sonrasında her yılın Aralık ayı sonuna kadar düzenli olarak Bakanlığa göndermeleri gerekmektedir.
Halkın Bilgilendirilmesi
Bilindiği üzere, 06/06/2008 tarihli ve 26898 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğine göre kirleticilerin dış ortam konsantrasyonları ile ilgili güncellenen verinin bilgisayar ağı, bilgi ekranları, basın yayın organları ve diğer kolay ulaşılabilir medya aracılığıyla düzenli olarak kamuoyuna, çevre kuruluşları, tüketici kuruluşları ve belirli hassas nüfus grupları ve diğer ilgili sağlık mercileri gibi ilgili kuruluşlara sunulması ve uyarı eşikleri aracılığı ile de bazı olumsuz hava kalitesi durumlarından halkın bilgilendirilmesi ve uyarılması gerekmektedir. Ayrıca, uyarı eşiğinin tahmini veya fiili aşımları ile ilgili bilginin de kamuoyuna ve sağlık kuruluşlarına zamanında verilmesi sağlanmalıdır. Bu çerçevede,
1. Hava kirliğinin yoğun olduğu günlerde alınması gereken önlemler konusunda hassasiyet gösterilmesi için halkın bilgilendirilmesi,
2. Halkın duyarlılığının arttırılması için hava kirliliği ölçüm sonuçları ile ilgili güncel bilgileri günlük olarak; bilgisayar ağı, bilgi ekranları/billboardlar/reklam panoları, basın yayın organları ve diğer kolay ulaşılabilir medya aracılığıyla düzenli olarak kamuoyuna, çevre kuruluşları, tüketici kuruluşları ve belirli hassas nüfus grupları ve diğer ilgili sağlık mercileri gibi ilgili kuruluşlara sunmaları,
3. Özellikle kritik meteorolojik şartların (inversiyon, düşük rüzgâr hızı vs.) oluştuğu veya hava kirliliğinin artış göstermesinin beklendiği durumlarda halkın önceden bilgilendirilmesi,
4. Hava kirliliğinin yoğun olduğu günlerde öğrencilerin açık alanda tören yapmalarının önlenmesi,
5. Kış gelmeden önce binalarda ısı kaçağının önlenmesi, pencerelerin çift camlı olması ve binalarda özellikle dıştan yalıtım yapılması hususlarının yakıt tasarrufuna katkıları konularında halkın bilgilendirilmesi,
6. Okullarda ve resmi binalarda değiştirilmesi gereken pencerelerin çift camlı pencerelerle değiştirilmesi ve kaloriferli okullarda radyatörlerde termostatlı vana kullanılması,
7. Resmi kurumlar, lojmanlar ve yerleşim yeri içerisinde yer alan sosyal tesislerde ısı yalıtımına öncelik verilmesi,
8. Okullarda ve resmi binalarda giriş kapısının kendiliğinden kapanabilir ve hava sızdırmaz yapılması
9. Hava kirliliği ile ilgili eğitici programların düzenlenmesi önem arz etmektedir.
Bu çerçevede, yönetmeliğin etkin uygulanması, hava kalitesi limit değerlerine uyum sağlanması, genelge doğrultusunda alman kararların uygulanması, gerekli denetimlerin yapılması ve genelge kararlarının Belediye Başkanlıklarına, Kaymakamlıklara ve diğer ilgili kurum/kuruluş/birimlere duyurulmasının sağlanması, ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte gerekli önlemlerin alınması ve her kurum/kuruluş/birimin kendine düşen görevleri yerine getirmeleri gerekmektedir.
Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.