2012/17 Karayolları Genel Müdürlüğü'nün 2012/17 Sayılı İç Genelge
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Konu: Kapsam Daraltma, Ref ve Ek Kamulaştırma Planı Hazırlanması
İÇ GENELGE
2012/17
Kamulaştırma planlarının tanzimi aşamasında proje kriterleri, yol standartları (Otoyol, Devlet ve İl Yolu) ile son hâlihazır, imar ve kadastro durumu dikkate alınarak büro ve arazide tetkikleri yapılarak kamulaştırma sınırları belirlenerek kamulaştırma planları hazırlanmaktadır.
Hazırlanan kamulaştırma planlarına göre imar planı dışında kalan alanlar için Kamu Yararı Kararı (KYK), imar sınırları içerisinde kalan alanlar için Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı (KİBK) alınmaktadır.
Bu kararlar alındıktan sonraki aşamalarda herhangi bir nedenle yol inşası sırasında zeminin yapısı, yerleşim durumu, varyant, ripaj, kesitlerin daraltılması (duvar koyularak vb.), şev değerlerinin değiştirilmesi nedeniyle kamulaştırma planları revize edilerek Kapsam Daraltma ve beraberinde İlave Kamulaştırma planları hazırlanmaktadır. Hazırlanan bu planlara göre Ek Kamulaştırma veya Kapsam Daraltma Kararları talep edilmektedir. Bu durumda aynı güzergâhta birkaç plan tanzim edilmekte, dolayısıyla dosya düzenlenmesi, arşiv oluşturulması ve kamulaştırma işlemlerinin yürütülmesi olumsuz yönde etkilenmektedir.
Bu tür işlemlerin çokluğu; bu çalışmaların bir parçası olan diğer kamu kurum ve kuruluşları (Tapu ve Kadastro, Belediye, Orman, Nüfus, Tarım, Hazine, Kültür ve Tabiat Varlıkları, Mekânsal Planlama vb.) nezdindeki İdaremiz güvenirliğinin sarsılmasına, ciddiyet ve inandırıcılığının yitirilmesine sebep olmaktadır.
Şöyle ki; kamulaştırıları parsele ait teknik dokümanlar Kadastro ve Tapu Müdürlüklerine gönderilmekte, o parselle ilgili tapu kütüklerine şerh koyulmakta, kapsam daraltma veya ilave kamulaştırma söz konusu olduğunda bilahare aynı parsellerde aynı işlemler tekrarlanmakta, kadastrodaki dosyaların ve paftaların yine aynı şekilde tapudaki dosyaların ve kütüklerin intizam ve bütünlüğü bozulduğundan kurumlar nezdinde tekrarlanan bu işlemler hoş karşılanmadığı gibi taşınmaz maliklerinden de zaman zaman bu doğrultuda çeşitli şikâyetler ve yakınmalarla karşı karşıya kalınmaktadır.
Yine aynı şekilde imarlı kesimlerde Belediyelerle ve yukarıda belirtilen diğer kurum ve kuruluşlarla da aynı tür sorunlar yaşanmaktadır.
Bu tür işlemlerin onlarca ve yüzlerce parseli kapsaması durumunda da bu durumdan yüzlerce malik olumsuz yönde etkilendiğinden kamuoyunda yanlış yorumlar ile çeşitli olumsuz düşüncelerin oluşmasına neden olduğu gibi İdaremizin itibarı da zedelenmektedir.
KYK veya KİBK alındıktan sonraki aşamalarda her nedenle ve ne şekilde olursa olsun İdareden veya taşınmaz mal maliklerinden kaynaklanan sınır değişiklikleri taleplerinin karşılanması durumunda İdaremiz çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır. Bu aşamalarda yapılan herhangi bir sınır değişikliği emsal teşkil ettiğinden aynı güzergâhta taşınmazları kamulaştırıları veya kamulaştırılacak olan diğer taşınmaz maliklerinden de aynı doğrultuda talepler gelmektedir.
Taleplerin karşılanmaması durumunda da çeşitli şikâyetlerle karşı karşıya kalınmaktadır. Bu ve buna benzer durumlar ayrıca İdaremiz çalışmaları ve çalışanlarını da olumsuz yönde etkilemektedir. Bu tür işlemlerin; çalışmalarımıza ilave yükler getirdiği, çalışma hızımızı ve tempomuzu azalttığı, zamanında yapılması gereken diğer işlerin yerine getirilmesinde de gecikmelere neden olduğu gibi, İdare Hukuku’na göre bu duruma sebebiyet veren personelin hizmet kusuru olarak nitelendirilen davranış biçimi içerisinde değerlendirilebileceği de unutulmamalıdır.
İdaremizin kurumsal yapısı ve kültürü ile çalışma prensiplerinin diğer Kurum ve Kuruluşlar ile kamuoyu nezdinde itibar ve güvenilirliğinin zedelenmemesi bakımından aşağıdaki hususların da dikkate alınarak bundan böyle bu tür taleplerin belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde yürütülmesi gerekmektedir.
Kapsam Daraltma ve Ref Kararı alınmasına neden olan sebepler, sakıncaları, izlenmesi gereken yol;
1- Proje değişiklikleri; ripajlar, varyantlar, kesitlerin daraltılması, şev değerlerinin değiştirilmesi,
2- İmar değişiklikleri, yerleşim durumu vb.
3- Bina ve tesislerin kurtarılması,
4- Taşınmaz mal maliklerinden kaynaklanan sınır değişiklikleri talepleri, plan değişikliklerine dolayısıyla da kapsam daraltma taleplerinin artmasına neden olmaktadır.
Kamulaştırma işlemleri kısmen veya tamamen tamamlanan kesimlerde ise Kapsam Daraltma Kararları beraberinde ayrıca taşınmaz malın geri alınması taleplerini de gündeme getirmektedir.
Hâlbuki; 6001 sayılı Kuruluş Kanununun 22/3 maddesi “Karayolu güzergâh planına uygun olarak yapılan kamulaştırmalarda ilgili karayolu güzergâh planı yürürlükte olduğu sürece 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 23 .maddesi (Mal Sahibinin Geri Alma Hakkı) hükmü uygulanmaz” denilmekle güzergâh planı yürürlükte olduğu sürece taşınmaz malın geri alma hakkı kalmadığı gibi Kamulaştırma Kanununun 22. Maddesinin (Tarafların Anlaşmasıyla Vazgeçme ve Devir) uygulanmasına da belli bir kısıtlama getirmiştir.
Kamulaştırma Kanununun 22. maddesi; “kamulaştırılmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra kamulaştırılan İdarece taşınmaza artık ihtiyaç duyulmadığı belirlendiği takdirde keyfiyetin önceki malike veya mirasçılarına duyurularak alınan kamulaştırma bedeli karşılığında taşınmazın geri alınabileceğini hükme bağlamıştır.” Ancak bu madde de önemli olan husus, ödenen kamulaştırma bedeli karşılığında taşınmazın geri alınmasının İdarece teklif edilmesidir.
Yine Yargıtay İçtihatlarında Kamulaştırma Kanununun 22. maddesinin uygulanmasında “İdare tek taraflı olarak kamulaştırmadan vazgeçemez. Bu hükmün uygulanabilmesi için mülk sahibi veya mirasçılarının kabulüne de bağlıdır.”
Ayrıca “İdarece bu yolda bir tebligat yapılmayan hallerde mal sahibi 22. maddeye dayanarak taşınmazın iadesi için dava açmaya yetkisi yoktur." hükmünde kararlar bulunmaktadır.
Yukarıda belirtilen mevzuatlar her ne kadar İdarenin lehinde olsa da bu tür taleplere zemin hazırlayacak işlemlerden kaçınılması, proje değişiklikleri ile bazı zorunlu nedenler dışında İlave Kamulaştırma veya Kapsam Daraltma Kararları alınmaması büyük önem arz etmektedir.
Özellikle İdaremizce güzergâhın bir kesiminde münferit olarak bazı taşınmazların veya üzerlerindeki yapı ve tesislerin herhangi bir nedenle kurtarılması amacıyla veya taşınmaz mal maliklerinden kaynaklanan sınır değişiklikleri taleplerinin karşılanması halinde yaşanan sorunlar daha da artmaktadır.
Bu durum da çalışmalarımızı olumsuz yönde etkilemekte harcanan mesai nedeniyle son yıllarda yoğun bir şekilde artan ve yürütülen kamulaştırma çalışmalarının aksamasına sebep olmaktadır
Bütün bunların yanı sıra aynı güzergâh için birkaç plan tanzim edilmesi sonucunda düzenli bir arşiv ve dosya düzenlenmesi ve kamulaştırma işlemlerinin sağlıklı olarak yürütülmesi mümkün değildir.
Özellikle mevcut güzergâhta kamulaştırma planının hazırlanması aşamasında büro ve arazide gerekli tetkiklerin sağlıklı bir şekilde yapılarak planın hazırlanması halinde bu tür değişikliklerle karşı karşıya kalınmayacağı veya değişikliklerin minimum düzeye indirilebileceği gerçeği unutulmamalıdır.
Kapsam Daraltma planlanın ve tekliflerini en aza indirmek için, güzergâh kesinleşmeden (yatay, düşey onayı olmadan) kamulaştırma planı çalışmalarına başlanılmaması, hazırlanan planların projesi onaylandıktan sonra herhangi bir değişiklik olmaması durumunda işleme konularak KYK ve KİBK talebinde bulunulması.
Projesinde kısmi değişildik olması durumunda, çalışmaların engellenmemesi bakımından, değişiklik olmayan kesimlere ah kamulaştırma planının işleme koyulması, değişiklik olan kısımlarında ise planın yeniden tanzimini müteakip işleme koyulması gerekmektedir.
İdaremizin kurumsa! yapısı ve kurumsal kültürü ile çalışma prensiplerinin diğer kurum ve kuruluşlar ile vatandaşlar ve kamuoyu nezdinde itibarının ve güvenirliğinin zedelenmemesi bakımından; Bundan böyle; kamulaştırma planlarının ilgili genelge, şartname ve talimatları doğrultusunda gerekli itina ve özenin gösterilerek düzenlenmesini, proje değişiklikleri dışında kapsam daraltma teklifinin ve kapsam daraltma planlarının düzenlenmemesini,
Proje değişikliği veya zaruri durumlarda kapsam daralma söz konusu olduğunda da mutlaka aşağıdaki hususların göz önünde bulundurularak ayrıntılı Gerekçe Raporu tanzim edilmesi gerekmektedir:
a) Kapsam daraltmaya sebep olan nedenleri,
b) Kamulaştırma işlemlerinin son aşamasını,
c) Kapsam daraltma veya refi istenen taşınmazlara kamulaştırma bedelinin ödenip ödenmediği, yola terkin işlemlerinin yapılıp yapılmadığı,
d) Kapsam Daraltma Kararının diğer taşınmazlara emsal teşkil edip etmeyeceği,
e) İdaremiz çalışmalarından kaynaklanmayan diğer objektif gerekçeler,
f) Güzergâhın geometrik standartları bir bütün olarak değerlendirilmesi,
g) Böyle bir kararın alınması halinde herhangi bir hizmet kusurunun olmayacağı,
h) İmarlı ise imar durumu (imarda mevcut yol koridoru genişliği gibi detayların imar planının rapora eklenmesi)
i) Mevcut yol güzergâhının proje değişiklikleri nedeniyle kapanmış yol olup olmadığı, yol ağımızdan çıkartılıp, çıkartılmadığı veya imar nedeniyle kapanmış yol statüsü kazanıp kazanmadığı vb. hususlarının belirtilerek,
Gerekçe raporu hazırlanması için Bölge Müdürlüğü “OLUR’u ile Bölge Müdür Yardımcısı Başkanlığında bir komisyon kurulmalı ve komisyonda Taşınmazlar Başmühendisi, Etüt Proje ve Çevre Başmühendisi, yolun yapım ve bakımından sorumlu Başmühendisler de yer almalıdır. (Yol Yapım, İşletmeler, Üstyapı, Tesisler, Bakım ve Araştırma Başmühendisleri)
Düzenlenecek gerekçe raporuna göre öncelikle taslak kapsam daraltma (cetvelsiz) planı hazırlanarak Genel Müdürlükten kapsam daraltma ve ref için uygun görüş (ön olur) talebinde bulunulması, Genel Müdürlükçe bu talebin uygun bulunması durumunda da kapsam daraltma planı tanzim edilerek kapsam daraltma kararı teklifinde bulunulması gerekmektedir.
Teklifin kabul görmesi halinde ileride herhangi bir yanlışlığa sebep olunmaması bakımından; alınan kapsam daraltma kararının ,onaylı ilk planın plan ve cetvel kısmına “Genel Müdürlüğün tarih ve sayılı Kararı ile Kapsam Daraltma Kararı vardır” şeklinde not düşülmesi gerekmektedir. Aksi takdirde yıllar sonra kararı kaldırılan veya kapsamı daraltılan taşınmaz üzerinde halen karar varmış gibi işlem tesis edilmesi mümkün olabilmektedir.
Sonuç olarak KYK, KİBK alınmış ancak, (çeşitli teknik veya hukuki nedenlerden dolayı taşınmaz malların ileride kullanılmasının düşünülmemesi ve bu durumun kamulaştırma işlemlerinin yürütülmesi sürecinde gündeme gelmesi vb.) kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış, tescil ve terkini yapılmamış ve bedeli ödenmemiş olan taşınmaz mallarla ilgili olarak yukarıda belirtilenlerin de dikkate alınarak Kapsam Daraltma ve Ref talebinde bulunulması (yol ağımızdan çıkarılmış veya güzergah değişikliği nedeniyle kapanmış yollar hariç) hususunda;
Bilgilerini ve gereğini rica ederim.