2008/24 5684 Sayılı Sigortacılık Kanuna İstinaden Çıkarılan; Sermaye Yeterliliği, Teknik Karşılıklar ve Finansal Raporlamaya İlişkin Yönetmelikler ile İlgili Sorulara İlişkin Sektör Duyurusu
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
1. Sigorta ve Reasürans ile Emeklilik Şirketlerinin Teknik Karşılıklarına ve Bu Karşılıkların Yatırılacağı Varlıklara İlişkin Yönetmelik (Teknik Karşılıklar Yönetmeliği) Hakkındaki Sorular
1.1. Yönetmeliğin “Kazanılmamış Primler Karşılığı” başlıklı 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “üretim gider payı”nın açıklanmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
Bilindiği üzere; Yönetmeliğin 5 inci maddesinin beşinci fıkrası “Aracılara ödenen komisyonlar, reasüröre devredilen primler nedeniyle alınan komisyonlar, üretim gider payları ile bölüşmesiz reasürans anlaşmaları için ödenen tutarların gelecek dönem veya dönemlere isabet eden kısmı ertelenmiş gelirler ve ertelenmiş giderler hesapları ile diğer ilgili hesaplar altında muhasebeleştirilir.” hükmünü amirdir. Söz konusu fıkrada bahsedilen “üretim gider payı”ndan; tarifelerin hazırlanması, sigorta poliçelerinin düzenlenmesi, tarife primlerinin tahsil edilmesi, personel ve ilgili diğer giderler için hesaplanan miktar anlaşılmalıdır. Bununla birlikte; yalnızca kazanılmamış primler karşılığı ayrılan yıllık yenilenen sigorta teminatı içeren bir yıldan uzun süreli sigorta sözleşmeleri için “üretim gider payı” ertelemesi yapılacaktır.
1.2. Yönetmeliğin 5 inci maddesinin beşinci fıkrası ile ilgili olarak; reasürans anlaşmalarında yer alan “kar komisyonu”nun ertelenmiş gelir ve gider hesaplamaları karşısındaki durumunun açıklanmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
Reasürans anlaşmalarında yer alan “kar komisyonu”, Yönetmeliğin 5 inci maddesinin beşinci fıkrası gereği aracılara ödenen komisyonlar, reasüröre devredilen primler nedeniyle alınan komisyonlar, üretim gider payları ile bölüşmesiz reasürans anlaşmaları gibi ertelenebilir.
1.3. 2007 ve öncesinde tanzim edilmiş olmakla beraber 2008 ve sonraki yıllarda yeni prim tahakkuku yapılacak uzun süreli poliçeler için KPK hesaplamasının eski yönteme göre mi yoksa yeni Yönetmelik hükmüne göre mi yapılması gerektiği konusunda tereddüt hasıl olmuştur.
2007 ve öncesinde tanzim edilmiş olmakla beraber 2008 ve sonraki yıllarda yeni prim tahakkuku yapılacak uzun süreli poliçelerin bu primleri için yapılacak KPK hesaplamasında yeni Yönetmelik hükmü dikkate alınacaktır. Böylece, 2008 yılı sonuna gelindiğinde tüm poliçeler için yeni sistemin uygulanıyor olması gerekmektedir.
1.4. 5 inci maddenin beşinci fıkrası bazı giderlerin ertelenmesine imkan sağlamaktadır. KPK düzenlemesini içeren bu maddeden sadece KPK’ya tabi poliçelere ait giderlerin ertelenebileceği ancak sadece matematik karşılık ayrılan poliçeler için ise bu tip bir ertelemeye imkan bulunmadığı izlenimi edinilmektedir.
Bilindiği üzere, uygulamada yıllık yenilenen sigorta teminatı içeren bir yıldan uzun süreli sigorta sözleşmelerinde KPK uygulaması söz konusu olduğundan 5 inci maddenin beşinci fıkrası içerisinde düzenlenen gider ertelemesi yapılabilmektedir. Bir yıldan uzun süreli sağlık, hayat, ferdi kaza poliçelerinde ise bu aşamada gider ertelemesine imkan bulunmamaktadır. Bununla birlikte, bu konu ile ilgili olarak çalışmalar Müsteşarlıkça başlatılmış olup durum daha sonra tekrar değerlendirilecektir.
1.5. Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde düzenlenmiş olan devam eden riskler karşılığının hesaplanmasında sadece KPK uygulamasına konu poliçelerin dahil olacağı düşünülmektedir. Aksi halde, birikimli hayat sigortaları ile ilgili vade gelimi ödemeleri oranın pay bölümünü artıracağından yanlış bir hesaplamaya neden olacaktır. Konuya açıklık getirilmesinin faydalı olacağı düşünülmektedir.
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde düzenlenmiş olan devam eden riskler karşılığının hesaplanmasında sadece KPK uygulamasına konu poliçeler dahil olacaktır.
1.6. Madde 6(2) çerçevesinde yapılacak yeterlilik testinde kullanılacak hasar prim oranının ara dönemlerde son 12 aylık dönem için nasıl hesaplanacağı hususunda tereddüt hasıl olduğu görülmektedir. Sayısal örnekleme ile konunun açıklanması faydalı olacaktır.
Bilindiği üzere; Yönetmeliğin 6 ncı maddesi devam eden riskler karşılığını düzenlemektedir. Yönetmeliğin 2 nci fıkrasında ise devam eden riskler karşılığı yeterlilik testinden bahsedilmektedir. Yeterlilik testi ile ilgili sayısal örnek aşağıda yer almaktadır:
30/06/2008 tarihi itibarıyla hazırlanacak tablolarda;
*Muallak Tazminatlar Karşılığı (net) (30/06/2008 itibarıyla)...............600 YTL
*Ödenen Tazminatlar (net) (01/07/2007-30/06/2008 dönemi)..............800 YTL
*Devreden Muallak Tazminatlar Karşılığı (net) (01/07/2007 Devreden Muallak Tazminatlar Karşılığı rakamı alınır) .........200 YTL
*Yazılan Primler (net) (01/07/2007-30/06/2008 dönemi)......................900 YTL
*Devreden KPK (net) (01/07/2007 Devreden KPK rakamı alınır).........600 YTL
*KPK (net) (30/06/2008 itibarıyla).........................................................500 YTL
Beklenen Net Hasar Prim Oranı = (600+800-200) / (900+600-500) = %120
Beklenen H/P oranının %95’in üzerinde olması durumunda:
Fark * Dönem KPK = Devam Eden Riskler Karşılığı
Fark = %120 - %95 = %25
30/06/2008 itibarıyla ayrılması gereken devam eden riskler karşılığı : %25 * 500 =125 YTL
1.7. Yönetmeliğin 7 nci maddesi ile ilgili olarak aşağıda değinilen hesaplamaların sayısal örneklerle açıklanmasının sektörde uygulama birliği sağlanması açısından çok önemli olduğu düşünülmektedir.
1.7.1. Yönetmeliğin 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında, muallak tazminat karşılığına ilişkin hesaplamalarda rücu, sovtaj ve benzeri gelir kalemlerinin tenzil edilmesi esası:
Mart 2008 tarihi itibarıyla yapılacak hesaplama için;
T1 : Mart 03 itibariyle muallak olan tazminat tutarlarından, Nisan 03-Mart 08 tarihleri arasında tahsil edilmiş olan rücu sovtaj ve benzeri gelir kalemleri.
T2 : Mart 04 itibariyle muallak olan tazminat tutarlarından, Nisan 04-Mart 08 tarihleri arasında tahsil edilmiş olan rücu sovtaj ve benzeri gelir kalemleri.
T3 : Mart 05 itibariyle muallak olan tazminat tutarlarından, Nisan 05-Mart 08 tarihleri arasında tahsil edilmiş olan rücu sovtaj ve benzeri gelir kalemleri.
T4 : Mart 06 itibariyle muallak olan tazminat tutarlarından, Nisan 06-Mart 08 tarihleri arasında tahsil edilmiş olan rücu sovtaj ve benzeri gelir kalemleri.
T5 : Mart 07 itibariyle muallak olan tazminat tutarlarından, Nisan 07-Mart 08 tarihleri arasında tahsil edilmiş olan rücu sovtaj ve benzeri gelir kalemleri.
M1: Mart 03 itibariyle muallak tazminat tutarı
M2: Mart 04 itibariyle muallak tazminat tutarı
M3: Mart 05 itibariyle muallak tazminat tutarı
M4: Mart 06 itibariyle muallak tazminat tutarı
M5: Mart 07 itibariyle muallak tazminat tutarı
Ağırlıklı ortalama : (T1 + T2 + T3 + T4 + T5) / (M1 + M2 + M3 + M4 + M5) = %xx
Mart 2008 tarihi itibarıyla tenzil edilecek rücu, sovtaj ve benzeri gelir rakamı =
(Mart 2008 Tahakkuk Etmiş Muallak Tazminat Karşılığı * %xx)
1.7.2. Üçüncü fıkrada belirtilen gerçekleşmiş ancak rapor edilmemiş tazminat bedellerinin hesaplanması esası. Maddede geçen prim, hayat sigortaları için birikim primi ve masraf payı dahil brüt prim üretimi mi yoksa risk primi üretimi midir?
Maddede geçen prim, hayat sigortaları için birikim primi ve masraf payı dahil brüt prim üretimidir.
1.7.3. Yeterlilik testi hesaplama esası
Muallak tazminat karşılığı yeterlilik testi; Müsteşarlığımız tarafından hazırlanarak her hesap yılı sonunda Sigortacılık Gözetim Sistemi aracılığıyla şirketlere gönderilecek muallak tazminat karşılığı yeterlilik tablosu ile otomatik olarak hesaplattırılacaktır.
1.8. 7 nci maddeye göre muallak tazminat karşılığı;
a) Tahakkuk etmiş ve hesaben tespit edilmiş ancak daha önceki hesap dönemlerinde veya cari hesap döneminde fiilen ödenmemiş tazminat bedelleri veya bu bedel hesaplanamamış ise tahmini bedelleri,
b) Gerçekleşmiş ancak rapor edilmemiş tazminat bedelleri (önceki Yönetmelikte de vardır),
c) Hesaplanmış veya tahmin edilmiş eksper, bilirkişi, danışman, dava ve haberleşme giderleri de dahil olmak üzere tazminat dosyalarının tekemmülü için gerekli tüm gider payları
sonucu bulunan tutarların toplamı olacaktır. Yönetmeliğe göre, bu hesaplamalarda rücu, sovtaj ve benzeri gelir kalemleri tenzil edilmiş olarak dikkate alınacaktır.
Yönetmeliğin 7 nci maddesi uyarınca muallak tazminat karşılığı (a), (b) ve (c) maddelerinin toplamından oluşur. Daha sonra, Yönetmeliğin 6 ncı maddesi uyarınca (a)+(b)+(c) toplamı aktüeryal zincirleme merdiven metodu ile bulunan tutar ile karşılaştırılır. Büyük olan rakam dönem muallak tazminatlar karşılığı olarak her hesap dönemi (3’er aylık dönemler) sonu itibarıyla bilançoda yer alır.
Ayrıca, son olarak, Yönetmeliğin 7 ile 8 inci maddeleri uyarınca her hesap yılı sonu itibarıyla muallak tazminat yeterlilik testi uygulanır.
1.9. 7 nci maddenin 19 uncu fıkrası ile ilgili olarak, dava aşamasında olan bütün dosyalar için kaybetme ve kazanma ihtimali değerlendirilmeden tüm dosyalar için mi karşılık ayrılmalıdır?
Yönetmeliğin 7 nci maddesinin 19 uncu fıkrası ile ilgili olarak, dava aşamasında olan bütün dosyalar için kaybetme ve kazanma ihtimali değerlendirilmeden karşılık ayrılmalıdır.
1.10. 19 uncu fıkrada, “dava değerine rağmen bilirkişi raporu, fatura gibi kesin kanıtlara dayanılarak tespit edilen tazminat tutarına dönem sonuna kadar işlemiş gecikme faizi, avukatlık ücreti gibi masrafları da ilave ederek muallak tazminat karşılık tutarı belirlenir.” ibaresi yer almaktadır. “gibi kesin kanıtlar” ifadesinin eksper raporunu da içerip içermediğine açıklık getirilmesi faydalı olacaktır.
Muallak tazminat tutarı hesaplanırken; bilirkişi atanana kadar eksperin belirlemiş olduğu tutar dikkate alınır. Bilirkişi atandıktan sonra karşılık tutarı; bilirkişinin hazırlamış olduğu rapora göre revize edilir.
1.11. Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde düzenlenen dengeleme karşılığı hesaplamasında sadece yangın ve mühendislik branşlarında değil, kasko ve ferdi kazada verilen deprem teminatlarının da dikkate alınacağı düşünülmekle beraber bu hususun açıklanması faydalı olacaktır.
Bilindiği üzere; Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin birinci fıkrası;”Takip eden hesap dönemlerinde meydana gelebilecek tazminat oranlarındaki dalgalanmaları dengelemek ve katastrofik riskleri karşılamak üzere kredi ve deprem teminatları için ayrılan karşılıktır.” hükmünü amirdir. Bu kapsamda; Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde düzenlenen dengeleme karşılığı hesaplamasında sadece yangın ve mühendislik branşları ile verilen deprem teminatları değil, tüm branşlar ile verilen deprem ve/veya kredi teminatları dikkate alınacaktır.
Dengeleme karşılığının serbest bırakılmasına ilişkin açıklama getirilmesi de uygun olacaktır.
Şirketlerin yıllar itibarıyla ayırdıkları dengeleme karşılıkları, son beş yılın en yüksek tutarlı prim üretimi rakamının %150’sine ulaşana kadar Yönetmelik kapsamında teknik karşılıkları karşılayan varlıklara yatırılarak değerlendirilir. Daha sonra; prim üretimine bağlı olarak karşılık (dengeleme karşılığı) rakamının bir önceki yıla göre daha düşük çıkması durumunda, aradaki fark özsermayeye aktarılır. Özsermayeye aktarılan bu tutar, yedek olarak tutulabileceği gibi kâr dağıtımına ya da sermaye artımına konu olabilir.
1.12. 11 inci maddenin 5 inci fıkrasında sayılan yatırım araçlarının teknik karşılıkları karşılayan varlık olarak kabul edilip edilmediği konusuna açıklık getirilmesi faydalı olacaktır.
Yönetmeliğin 11 inci maddesinin 5 inci fıkrası; “Şirketler portföylerinde bulundurdukları varlıkların döviz, faiz ve piyasa riskleri gibi risklere karşı korunması amacıyla, Sermaye Piyasası Kurulu’nun görüşü alınarak Müsteşarlıkça belirlenen esaslar çerçevesinde; opsiyon sözleşmeleri, forward, finansal vadeli işlemler ve vadeli işlemlere dayalı opsiyon işlemlerine taraf olabilir.” hükmünü amirdir. Buna göre; şirketler isterlerse serbest varlıkları ile söz konusu işlemlere taraf olabilir. Bununla birlikte; bahse konu varlıklar teknik karşılıkları karşılayan varlık olarak kabul edilemez.
1.13. Madde 13’te yer alan 1(h), (g) ve (ğ) ile (3) nolu fıkraların sayısal örnek verilerek açıklanması faydalı olacaktır.
1.13.1. Madde 13, 1(g) fıkrası için:
13 üncü maddenin (g) bendinden yer alan “Bankalarca sigorta sözleşmesi tutarının tamamına ilişkin olarak sigorta sözleşmesinin düzenlenmesi aşamasında ödeme garantisi verilen kredi kartı hesapları hariç ve alacaklar için teminat olarak verilmiş hazine bonosu, devlet tahvili, mevduat, nakit ve dövizler tenzil edilmiş olmak üzere bir aracıdan olan alacak” tutarı şu şekilde hesaplanabilir. Şirketin 270 YTL alacaklı olduğu bir acente, borçlarına karşılık 50 YTL değerinde hazine bonosu, devlet tahvili, mevduat, nakit veya dövizi teminat olarak şirkete vermiş olsun ve alacaklarının 70 YTL’lik kısmı da ödeme garantisi verilen kredi kartı kullanılarak gerçekleştirilen taksitli üretimden kaynaklanıyor olsun. Bu durumda, (g) bendinde bahsedilen alacak tutarı 270-70-50=150 YTL olarak bulunur. Şirketin 900 YTL brüt teknik karşılığı bulunuyorsa, acentenin alacaklarının teknik karşılıkların %5’i olan 900*%5=45 YTL’lik kısmı teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösterilebilir, kalan 150-45= 105 YTL’sini teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösterilemez.
Aynı şekilde, şirketin 450 YTL alacaklı olduğu bir aracılık yapan banka, borçlarına karşılık hiçbir varlığı teminat göstermemiş ve alacaklarının 150 YTL’lik kısmı da ödeme garantisi verilen kredi kartı kullanılarak gerçekleştirilen taksitli üretimden kaynaklanıyor olsun. Bu durumda, (g) bendinde bahsedilen alacak tutarı banka için 450-150-0=300 YTL olarak bulunur. Banka alacaklarının teknik karşılıkların %20’si olan 900*%20=180 YTL’lik kısmı teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösterilebilir, kalan 300-180= 120 YTL’sini teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösterilemez.
1.13.2. Madde 13, 1(ğ) fıkrası için:
(ğ) bendi için de yukarıdaki rakamlar kullanılacak olursa ve ilave olarak aracılardan alacaklar hariç diğer esas faaliyetlerden alacaklar toplamının da 90 YTL olduğu kabul edilirse, (tanım gereği burada aracılık yapan bankalar düşünülmeyecektir) buna göre “bankalarca sigorta sözleşmesi tutarının tamamına ilişkin olarak sigorta sözleşmesinin düzenlenmesi aşamasında ödeme garantisi verilen kredi kartı hesapları hariç ve alacaklar için teminat olarak verilmiş hazine bonosu, devlet tahvili, mevduat, nakit ve dövizler tenzil edilmiş olmak üzere, aracılık yapan bankalardan olan alacaklar hariç, esas faaliyetlerden alacaklar” tutarı yukarıdaki tanımlamamız çerçevesinde 150 (yukarıda hesaplanmıştı)+90=240 YTL olarak bulunur. Bu tutar ise teknik karşılıkların %25’i olan 900*%25=225 YTL tutarından 15 YTL büyüktür. Buna göre şirket esas faaliyetlerden alacaklardan aracılık yapan banka alacaklarının düşülmesinden sonra kalan 240 YTL’nin 225 YTL’sini teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösterilebilirken, 15 YTL’sini teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösteremez.
1.13.3. Madde 13, 1(h) fıkrası için:
(h) bendinden yer alan “Kur riski olmayan şirketlerde döviz cinsinden yatırımların brüt teknik karşılıkların % 30’unu aşan kısmı” ifadesine ilişkin ise öncelikle 4 üncü maddedeki tanımlara göre kur riskinin “Şirketlerin döviz yükümlülükleri nedeniyle döviz kurlarında meydana gelebilecek değişiklikler sonucu maruz kalabilecekleri zarar olasılığını” ifade ettiğini hatırlamakta yarar bulunmaktadır. Buna göre döviz cinsinden yükümlülüğü bulunmayan şirketler “Kur riski olmayan şirketler” olarak anlaşılmalıdır. Bu şirketlerin döviz cinsinden varlıklarının (dövize endeksli tahvil ve bonolar, döviz cari, mevduat ve katılma hesapları gibi) teknik karşılıkların %30’unu aşan kısmı teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösterilemez. Döviz cinsinden varlıklarının 300 YTL ve brüt teknik karşılıkları 900YTL olan bir şirket, bu tür varlıklarının sadece 900*%30=270 YTL’lik kısmını teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösterilebilirken, bu tutarı aşan 30 YTL’lik kısmını teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösteremez.
1.13.4. Madde 13, üçüncü fıkra için:
Üçüncü fıkra için ise öncelikle Yabancı para yükümlülük kur riski oranının tanımı hatırlanmalıdır. 4 üncü maddedeki tanımlara göre bu oran, “Şirketlerin yabancı para veya yabancı paraya endeksli varlıkları toplamının, yabancı paraya endeksli yükümlülükleri toplamına oranıdır. Buna göre aşağıdaki tablodan, oran ve orana göre yapılması gereken işlemler takip edilebilecektir.
Yabancı para veya yabancı paraya endeksli varlıkları toplamı (YTL) (A) | yabancı paraya endeksli yükümlülükleri toplamı (YTL) (B) | Yabancı para yükümlülük kur riski oranını (%) (A/B) | 100 | 70 | 142,9 | Oran %130’dan büyük olduğu için şirket yabancı para veya yabancı paraya endeksli varlıklarının ancak 70*%130=91 YTL’lik kısmını teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösterilebilir. 120 | 180 | 66,7 | Oran %70’den küçük olduğu için şirket bu oranı artırıcı tedbirler almalıdır. (Bu tedbirler yabancı para veya yabancı paraya endeksli varlıklarını artırmak şeklinde olacaktır) 250 | 300 | 83,3 | Oran %130’dan küçük, %70’den büyük olduğu için şirketin pozisyonu Yönetmeliğe uygun olup 250 YTL’lik yabancı para veya yabancı paraya endeksli varlıklarının tamamını teknik karşılıkları karşılayan varlıklarda gösterilebilir.