2003/81 Kadın Sağlığı ve Aile Planlaması Hizmetleri
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Sayı:B100AÇS0120000-9216-4096
Konu: Kadın Sağlığı ve Aile Planlaması Hizmetleri
GENELGE
2003/ 81
Kadın sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinin ülke genelinde hizmet yönetimi anlayışı içinde etkili, nitelikli ve yaygın sunumu önemlidir. Bu nedenle yönetimin planlamadan başlayıp, izleme, değerlendirme ve yeniden planlama gibi tüm aşamalarının her kademede dikkat ve titizlikle uygulanması gerekmektedir.
Bu anlamda; “21. Yüzyılda Herkese Sağlık Hedefleri”ne ulaşmayı amaçlayarak, sağlıkta eşitlik ve bütünlüğe özen gösterilmesi; sağlığın geliştirilmesinin insan odaklı olması, gelişmelerin bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi ve izlenmesi ile sağlığın bütün yaşam boyunca sürekliliğinin sağlanması gerekmektedir. Sayılan temel ilkeler gözetilerek, özellikle kadın sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinde ilinize özgü öncelikler saptanmalı, hizmet planları hazırlanmalıdır.
Sağlık hizmetlerinin her basamağına üreme sağlığı hizmetlerinin entegre edilmesi gerekli olup, hedefimiz, 2015 yılına kadar, üreme sağlığı hizmetlerinin kapsamlı olarak temel sağlık hizmeti veren bütün sağlık kuruluşlarında verilmesidir.
Üreme sağlığı, üreme sistemi, onun fonksiyonları ve işleyişine ilişkin bütün alanlarda sadece bir hastalık ya da sakatlık olmaması değil, fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan bütünüyle iyi olma halidir. Bu tanım çerçevesinde erkekler ve kadınlar doğurganlıklarını planlamak için gereken güvenli, etkili yöntemlere ulaşabilme hakkına sahip olmalıdırlar. Planlanarak oluşan gebelikleri süresince kadınlar, gerekli doğum öncesi bakım hizmetleri ile güvenli doğum olanaklarından yararlanabilmen, gebelik, doğum ve sahip olunan çocuk sağlığı ile ilgili ihtiyaç duydukları bilgileri sağlık hizmeti sunanlardan alabilmelidirler.
Sağlık hizmetlerinin yaşam boyu sürekliliği göz önünde tutularak adolesan yaş gruplarından ileri yaş gruplarına kadar gebelik, doğum ve doğum sonrası obstetrik bakım hizmetleri ile aile planlaması, üreme organları kanserlerinin erken tanı ve tedavisine yönelik hizmetlerin tüm sağlık ocakları ve AÇSAP merkezlerinde verilmesine özen gösterilecektir.
Doğum öncesi bakım hizmetleri ilinizdeki tüm gebelere ulaştırılacak, bu çerçevede, en az biri doktor tarafından olmak üzere, her gebenin doğumuna kadar en az dört kez izlenmesi sağlanacaktır. Her gebe anemi, yüksek tansiyon, kanama başta olmak üzere, gebelik komplikasyonları yönünden izlenecek ve tüm gebelerin demir eksikliği anemisi için demir-folat kullanmaları sağlanacak, anemi tespit edilenlere mutlaka anemi tedavisi uygulanacaktır.
Herhangi bir riskli durum varlığında, izleme sayısı arttırılacak, gerekirse sağlık ocaklarında izlenen gebe, sevk koşullarına uygun olarak hastaneye sevk edilecektir. Hastaneler sevkli gelen gebelere öncelik tanıyacaktır.
Doğumların sağlıklı koşullarda, sağlık personeli yardımıyla yapılması için gerekli önlemler alınacak, doğum sonu bakım hizmetleri ihmal edilmeyerek, annenin eğitimi, izlenmesi ve yeni doğanın bakımı mutlaka yapılacaktır. Sağlık personelinin doğum öncesi dönem, doğum ve doğum sonu döneme ilişkin bilgilerini güncelleştirmek amacıyla hizmet içi eğitimleri ve hizmet almaya motive etmek üzere halkın sağlık eğitimleri il genelinde yaygın ve sürekli biçimde gerçekleştirilecektir.
Maternal ve yenidoğan tetanosunun tamamen önlenmesi (eliminasyonu) için bütün gebelerin tetanosa karşı bağışıklanma durumu araştırılacaktır. Kadın yaşamı boyunca 5 dozluk tetanos toksoit aşısı takvimine uygun olarak yapılacaktır. Özellikle gebelerin tam bağışık olmaları sağlanacaktır. Ayrıca, bütün doğumların temiz ve güvenli ortamda yapılmalarının sağlanması için ailelere danışmanlık verilerek uygun zamanda sağlık kuruluşlarına başvurmaları teşvik edilecektir. Sağlık kuruluşlarında doğumların en uygun koşullarda yapılması sağlanarak, doğuma yardım eden personelin gebelik ve doğum komplikasyonları, hasla ile iletişim ve danışmanlık becerilerinin tazelenmesi ve geliştirilmesi için hizmet içi eğitimler yapılacaktır.
Doğum eyleminde gelişebilecek komplikasyonlarda, hastaya acil müdahalelerin yapılması ve gerektiğinde daha gelişmiş hastanelere sevk edilebilmesi için gerekli önlemler alınacaktır.
Ayrıca, sosyal güvencesi olmayan ve yoksul olan kadınların doğum giderlerinin desteklenmesi için gerekli önemleler alınacaktır.
Aile planlaması hizmetlerinin 2827 Sayılı yasa ve buna bağlı çıkartılan mevzuat doğrultusunda sağlık ocağı (sağlık evi), AÇS/AP Merkezi ve Kadın Hastalıkları kliniği bulunan hastanelerin Aile Planlaması Kliniklerinde sürdürülmesi zorunludur. İliniz tedavi kurumlarından durumu uygun olanlarda. 2827 sayılı yasaya dayalı olarak çıkartılan 509 sayılı Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütme Yönetmeliğinin 13. Maddesi uyarınca aile planlaması kliniklerinin kurulması tamamlanacaktır. Aile planlaması hizmetlerinin belirtilen sağlık kuruluşlarında verilmesi sağlanarak, ulaşılabilirliğin artırılması Sağlık müdürlüğü ve sağlık grup başkanlıkları ve başhekimlerin sorumluluğundadır.
Bu nedenle ilk müracaat noktası olan sağlık evi, sağlık ocağı ve AÇSAP merkezlerinin hepsinde; hap, RİA, kondom (kadın ve erkek), bariyer yöntemler (diyafram, spermisid), enjekte edilen kontraseptifler, acil kontrasepsiyon, cerrahi kontraseptif yöntemler, cilt altı implantlar gibi Ulusal Aile Planlaması Hizmet Rehberinde yer alan tüm yöntemlere ilişkin danışmanlık hizmeti verilecek, kuruluşlarda personel ve malzeme bulundurularak, eğitim almış personelin uygulamaya yetkili olduğu bütün yöntemleri uygulamasına dikkat edilecektir.
Bu amaçla, her sağlık kuruluşunda bu konuda eğitim almış hekim ve hekim dışı sağlık personelinin bulundurulması sağlanacaktır. Bu alanda eksiklikler tespit edilerek, Bakanlığımız ile işbirliği içinde yeterli sayıda sağlık personelinin eğitim alması sağlanacaktır. Cerrahi kontraseptif yöntemler, cilt altı implantlar gibi özelliği olan yöntemlerin hastanelerin ve doğumevlerinin aile planlaması klinikleri başta olmak üzere, eğitimli personel bulunan ve gerekli malzemeye sahip sağlık kuruluşlarında uygulanması sağlanacak ve diğer sağlık kuruluşları bu merkezlere vaka sevk edeceklerdir. İstenmeyen gebeliklerin uygun koşullarda sonlandırılması hizmetleri yasa ve yönetmeliklerde belirtildiği şekilde sürdürülecektir.
Aile planlaması hizmetleri ücretsiz olacaktır. Bakanlığımız tarafından illere malzeme olarak gönderilen veya ödenek tahsisi yapılarak yerel düzeyde satın alınması sağlanan hap, kondom, RİA ve diğer hormonal kontraseptifler uygun kullanıcılara ücretsiz olarak dağıtılacaktır. Değişik nedenler ile elde mevcut olmayan kontraseptif yöntemler reçete edilecek ve uygulanması konusunda gerekli hizmet verilecektir.
Deri altı implant uygulaması, seçilmiş eğitim merkezlerinden başlayarak kademeli olarak yaygınlaştırılacaktır. İmplantlar konuya özel eğitim alan uzman ve pratisyen hekimler tarafından uygulanacaktır.
Anne ölümlerinin temelinde yatan en önemli unsurlar arasında yer alan riskli ve istenmeyen gebeliklerin azaltılması, doğumdan sonra 24 aylık süre geçmeden gebe kalınmamasının sağlanması, kadın sağlığı açısından çok büyük önem taşımaktadır. Kadınlara bir sonraki gebeliğini planlama becerisini kazandırmak amacıyla, doğum öncesi bakım izlemelerinden başlayarak, doğum sonrasında ve lohusalık süresinde yeterli aile planlaması yöntem danışmanlığının verilmesi sağlanacaktır. Ayrıca, istenmeyen gebeliklerin sonlandırıldığı klinik ve merkezlerde düşük sonrası kontrasepsiyon uygulamaları teşvik edilecek, buralarda görev yapan personelin konu hakkında eğitilmeleri sağlanacaktır.
İstenmeyen gebeliklerin önlenmesi ve etkili yöntem kullanımını arttırmak için doğum ve düşük sonrası dönemler kaçırılmaması gereken önemli fırsatlardır. Doğum ve düşük sonrasında danışmanlık hizmeti ile seçilecek uygun bir aile planlaması yöntemine başlanması sağlanmalıdır.
Acil kontrasepsiyon planlı olmayan, korunmasız cinsel ilişki sonrası, özellikle kondom yırtılması ve tecavüz gibi durumlarda istenmeyen gebelik riskini ortadan kaldırmak amacıyla alınan önlemleri ifade etmektedir. Acil kontrasepsiyon hizmetinin yukarıda belirtilen durumlarda kullanılması için personel eğitimi vb gerekli önlemler alınacaktır.
Öte yandan aile planlaması hizmetleri çerçevesinde çocuk sahibi olamayan ailelere tıbbi yardım sağlanmasına da öncelik verilecektir. Başta AÇS/AP Merkezleri olmak üzere birinci basamak sağlık kuruluşlarında infertilite danışmanlığı yapılacak, vakaların sevk zinciri içinde uygun sağlık kuruluşlarına yönlendirilmesi sağlanacak ve böylece hastane ve doğumevlerinin aile planlaması kliniklerinde bilgilendirme, danışmanlık, yöntem uygulama ve uygulama sonrası kontrol hizmetleri ile birlikte infertil vakalara tanı ve tedavi hizmetleri sunulacaktır. İlinizdeki üreme sağlığı ile ilgili hizmet içi eğitimlerde "infertilite" konusuna da yer verilecektir.
Üreme sağlığı hizmeti sunan personelin eğitimi sağlanarak hizmet kalitesinin geliştirilmesine özen gösterilecek, RİA uygulayanlar başta olmak üzere bütün sağlık kuruluşlarında enfeksiyonu önleme basamakları (dekontaminasyon, yıkama,sterilizasyon ya da yüksek düzeyde dezenfeksiyon, el yıkama ve eldiven kullanımı) tam olarak uygulanacaktır. Uygulamalarda ihtiyaç duyulan kova, küvet gibi malzemeler ile bu amaçla kullanılacak çamaşır suyu gibi solüsyonların tüm kuruluşlarda mevcut olması sağlanacaktır.
Sunulan hizmetlerin kayıt edilmesi, izlenmesi ve periyodik olarak değerlendirilmesi; çalışma planlarının hedefe ulaşma düzeyinin saptanması, yönlendirilmesi ve geliştirilmesi için gerekli önemlerin tespiti açısından önem taşır. Bu çerçevede, Aile Planlaması Çalışmaları Aylık Bildirim Formunun (102) il genelinde hizmet veren tüm kuruluşlar tarafından tam ve doğru olarak doldurularak, TSİM aracılığı ile Bakanlığımıza ulaştırılmasına devam edilecek, TSİM'in işletilmesine özel bir önem verilecektir. Ayrıca. 2002/99 sayılı genelge ile başlatılan anne ölüm nedenleri hakkında bilgi toplanması uygulamasına devam edilecektir. Anne Ölümü tespit eden bütün kuruluşlar, Anne Ölüm Nedeni Bildirim Formunu tam olarak doldurup sağlık Müdürlüğüne bildirecekler, anne ölümü tespit etmeyen kuruluşlar yazılı olarak "0 (sıfır) vaka bildirimi" yapacaklardır. Sağlık Müdürlüklerinde yapılan inceleme ile formların eksiksiz doldurulduğu belirlendikten sonra Bakanlığımıza gönderilecektir.
Köylerde ana çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmet göstergelerinin iyileştirilmesi, kır-kent farkının ortadan kaldırılması önceliklerimiz arasında yer almaktadır. Tüm ana çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinin kırsal kesime ve köylerde yaşayanlara ulaştırılması sağlanacaktır.
Aile planlaması yöntem sunum hizmetlerinin aksamaması için, her ayın sonunda 102 Nolu formlardaki sarf bilgileri gözden geçirilecek, kuruluşun son 3-6 aylık sarfları dikkate alınarak aylık ortalama sarftan (AÖS) hesap edilecektir. AÖS'ına göre iki ay yetecek miktarda malzeme düzeyini sağlayacak biçimde tahsis yapılacak ve kuruluşa ulaştırılması sağlanacaktır. Hiçbir kuruluşta malzemenin tamamen bitmesine izin verilmeyecektir. Gerektiğinde, elindeki malzemeyi kullanamayan birimlerden, sarf miktarı yüksek olan kuruluşlara malzeme transferi yapılacaktır.
Sağlık kuruluşunda kondom kullanan çiftlere ayda 12 adet kondom, hap kullananlara her seferinde tek blister verilecektir. Ücretsiz dağıtımı için kuruluşa gönderilmeyen depo enjeksiyon kontraseptiflerin reçete ile kullanıcı tarafından alınması sağlanacaktır. Kullanıcı, geçici olarak elde bulunmayan hap ve diğer kontraseptifler için en yakın sağlık ocağı veya AÇS-AP merkezine sevk edilecek bu kuruluşlarda da malzeme eksikliği halinde yöntem reçete edilip alınarak, korunmanın devamlılığı sağlanacaktır.
Tüm kontraseptif malzemenin il içindeki dağıtımında ve kuruluşlardaki kullanımında son kullanma tarihlerine dikkat edilecek, malzemenin miadı dolmadan kullanımı sağlanacaktır.
Sağlıkta ülke hedeflerimizin gerçekleştirilmesi, özellikle üreme sağlığı hizmetlerinin yaygın, nitelikli, karşılanmamış ihtiyaç bırakılmaksızın sürdürülmesi için yukarda belirtilen çalışmaların iliniz koşulları içinde titizlikle uygulanması, sonucundan Bakanlığımıza bilgi verilmesi hususunda ilgililere emirlerinizi ve konunun hassasiyetle takibini önemle rica ederim.