KolayuyumGiriş yap

1996/5 Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 23/08/1996 Tarihli ve 1996/5 Sayılı Genelgesi

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
1508 Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 19/03/1991 Tarihli ve 1508 Sayılı Genelgesi (mülga)
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.

İlgi:

a) 23/Ağustos/1989 tarih. 982 - 2/3090 sayılı genelge.

b) 5/şubat/1991 tarih. 1601 - 1368-2/138-149 sayılı genelge.

c) 19/Mart/1991 tarih, 1508 sayılı genelge.

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ile ek tebliğlerde yapılan son değişiklikler aşağıda belirtilmiş olup; bu değişiklikler esas alınmak suretiyle Türkiye'de yerleşiklik durumu, Transfer ile Yabancı ve Türk Parası üzerinden rehin tesisi yeniden düzenlenmiştir.

Türkiye'de Yerleşiklik:

20/Haziran1991 Tarih, 20907 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 91/1935 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değişik Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar'ın 2 nci maddesinin (b) fıkrası ile Türkiye'de yerleşik kişiler yeniden tanımlanmıştır.

Madde metninde belirtildiği üzere, yurt dışında çalışan T.C. uyruklu işçiler, yurt dışındaki T.C. uyruklu serbest meslek ve müstakil iş sahipleri ile Türkiye'de ikametgah sahibi gerçek ve tüzel kişiler Türkiye'de yerleşik sayıldıkları gibi; yabancı uyruklu olsa bile, bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar ve dışarıda yerleşik kişilerden T.C. Kanunlarına göre bir sermaye tahsisi suretiyle Türkiye'de şube açmış olan veya bir şirkete katılmış veya şirket kurmuş gerçek ve tüzel kişiler yalnızca bu faaliyetleri dolayısıyla Türkiye'de yerleşik kişi sayılmışlardır. Ayrıca yurt dışındaki temsilciliklerimiz mensuplarıyla, yurt dışında görevli olanlar, öğrenim görenler veya turist olarak bulunan T.C. uyruklular da Türkiye'de yerleşik sayılmışlardır.

Transfer

21/Mart/1993 tarih, 21531 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 93/4143 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değişik T.P.K.K.H. 32 Sayılı Karar'ın 16 ncı maddesinin 1 inci fıkrasiyla, transfer konusu yeniden düzenlenmiştir.

Bu madde ile dışarıda yerleşik yabancı ve T.C. uyruklu kişilerin Türkiye'de sahibi bulundukları gayrimenkuller ile gayrimenkulle müteferri ayni hakların gelirleri ve satış bedellerinin yurt dışına transferi, bankalar veya özel finans kurumları aracılığıyla tamamen serbest bırakıldığından, taşınmaz malın alımı sırasında döviz bozdurulup bozdurulmadığı hususunun araştırılmasına ve bu konuda tapu kütüğünün beyanlar hanesinde belirtme yapılmasına gerek yoktur.

Ancak, üç aylık dönemlerde Hazine Müsteşarlığına gönderilen istatistik cetvellerinin hazırlamasına esas olmak üzere taşınmaz malın dövizle satın alınması halinde; döviz alım bordrusunun evrakı müsbite arasında saklanması, bu hususun bilgi formunda da belirtilmesi gerekir. Yurt Dışında Yerleşik Gerçek ve Tüzel Kişiler Lehine Rehin Tesisi Türkiye'deki bütün gerçek ve tüzel kişiler ipotek karşılığı olarak yurt dışındaki gerçek ve tüzel kişilerden kredi temin edebilirler.

Yurt Dışından Kredi Sağlanması

21/Mart/1993 tarih, 21531 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 93/4143 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değişik T.P.K.K.H. 32 Sayılı Karar'ın 17 nci maddesinin (a) fıkrasının birinci bendi ile, Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışından ayni ve nakdi kredi temin etmeleri, bankalar veya özel finans kurumları aracılığı ile kullanmaları kaydıyla serbest bırakılmıştır.

Yine 32 Sayılı Karar'a ilişkin 91-32/5 Sayılı Tebliğde değişiklik yapılması hakkındaki 92-32/6 Sayılı Tebliğin 15 inci maddesiyle değişik anılan tebliğin 41 inci maddesinde de, bankalar ve özel finans kurumlarının, T.P.K.K.H. 32 Sayılı Kararın 17 inci maddesi gereğince kredi teminine garanti vererek ya da vermeksizin aracılık edebilecekleri açıklanmıştır.

Gayrinakdi Kredi

21/Mart/1993 tarih, 21531 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 93/4143 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değişik T.P.K.K.H. 32 Sayılı Karar'ın 18 inci maddesiyle de, Türkiye'de yerleşik kişilerin, yurt dışından gayrinakdi kredi, garanti ve kefalet sağlamaları ile Türkiye'de ve dışarıda yerleşik kişiler lehine dışarda yerleşik kişilere muhatap teminat mektubu düzenlemeleri, garanti ve kefalet vermeleri serbest bırakılmıştır.

Ayrıca bankaların; dışarıda yerleşik kişiler lehine Türkiye'de yerleşik kişilere muhatap, yurt içinde açılacak uluslararası ihalelerle ilgili olarak Türkiye'de yerleşik kişilere muhatap döviz üzerinden teminat mektubu düzenlemeleri, garanti ve kefalet vermeleri de serbest bırakılmıştır.

Borç Kütüğü

T.P.K.K.H. 32 Sayılı Karar'a ilişkin 91-32/5 Sayılı Tebliğin 42 nci maddesi 31/Aralık/1995 tarih, 22510 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 95-32/15 Sayılı Tebliğin 10 uncu maddesi ile değiştirilerek, Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışından sağladıkları kredilerin izlenmesine yönelik esaslar yeniden belirlenmiştir.

Anılan madde ile, Türkiye'de yerleşik kişiler tarafından 1 yıldan uzun vadeli olalark yurt dışından sağlanan nakdi krediler ile kamu kurum ve kuruluşları ile belediyelerin yurt dışından sağladıkları bir yıldan uzun vadeli ayni kredilerin Hazine Müsteşarlığı neznindeki borç kütüğüne kayıt ve tescil ettirilmesi, Kamu kurum ve kuruluşlar ile belediyeler dışındaki Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışından sağladıkları ayni kredilerin takibinin Merkez Bankasınca yapılacağı ve yurt dışından sağlanan gayrinakdi kredilerin ise borç kütüğüne tescilinin gerekmediği, Ayrıca, Türkiye'de yerleşik kişilerce yurt dışından sağlanıp, yurt dışındaki işlerde kullanılan ve geri ödemelerinin bu işlerden elde edilecek döviz kazançlarından karşılanması asıl olan kredilerin de borç kütüğüne tescilinin gerekmediği belirtilmiştir.

Bu nedenle, vadesi bir yılı aşan yurt dışından temin edilmiş ayni ve nakdi kredilere ait ipotek işlemi tapu dairelerinde icra edilmeden önce, Hazine Müsteşarlığınca borç kütüğüne kaydedildiğinin tevsik edilmesi ve bu konudaki resmi belgenin evrakı müsbite arasında saklanması gerekir. Böyle bir belgenin ibraz edilmemesi halinde 5/Aralık/1991 tarih 1 60113682/138-149 sayılı genel yazımızda belirtildiği üzere, talebin Merkeze intikal ettirilmesi, Genel Müdürlükçe bu hususun tamamlatılmasından sonra talebin sonuçlandırılması gerekir.

Yurt dışından sağlanan süresi bir yıl veya bir yıldan az olan kredilerin borç kütüğüne kaydına gerek bulunmadığından, bu tür kredilere ilişkin ipotek talepleri (başkaca bir tereddüt yoksa Genel Müdürlüğe intikal ettirilmeden yurt içinden sağlanan krediler gibi) ilgili tapu sicil müdürlüklerince yerine getirilmelidir.

A - Yabancı Para Üzerinden Rehin Tesisi

M.K.nun 766 ncı maddesinde "Gayrimenkul rehni, ancak muayyen bir alacak için miktarı Türk parasiyle gösterilerek tesis olunabilir. Alacağın miktarı muayyen değilse, gayrimenkülün azami ne miktarı için teminat teşkil edeceği, her iki tarafça tespit olunur." hükmü yer almaktadır.

3678 Sayılı Kanun ile M.K.'na eklenen 766/a maddesi ile, vadesi 5 yıl ve daha fazla olan dış kaynaklı krediler için yabancı para üzerinden taşınmaz mal rehninin tesis edilebileceği esası getirilmiştir.

Ancak, madde hükmündeki kredi kavramı ile ilgili bir tanımlama yapılmamıştır.

3182 Sayılı Bankalar Kanununun 38 inci maddesinin birinci fıkrası (a) bendinde, "bir bankanın vereceği nadi krediler... ile teminat mektupları. kefaletler, aval, ciro ve kabuller gibi gayrinakdi krediler"den söz edilmekte, ikinci fıkrasının (a) bendinde ise kredinin" nakit, mal, kefalet ve teminat şekil ve mahiyetinde veya herhangi bir şekil ve surette" olabileceği belirtilmektedir.

Diğer taraftan, yabancı kredi kurumunun açmış bulunduğu dışkaynaklı ayni ve nakdi kredinin aracı bankanın garantisi ile kullanılması halinde aracı bankanın kredi alan kişi ile akdettiği anlaşma nedeniyle, ileride garanti taahhüdünü tanzim etmesi durumunda doğacak rücu hakkını ifade eden alacağın güvence altına alınması söz konusu olmaktadır.

Teminat mektupları hukuki niteliği itibariyla B.K. 110 maddesinde sözü edilen üçüncü kişinin fiilini taahhüt niteliğindeki garanti aktidir.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11/Haziran/1969 tarih 1969/-4-6 sayılı kararında da banka teminat mektuplarının garanti mukavelesi olarak kabulüne, hükmolunmuştur.

Bu durumda, Türkiye'de yerleşik kişiler tarafından, yurt dışında yerleşik gerçek kişi, banka veya kredi kuruluşundan, Türkiye'deki bankalar veya özel finans kurumları aracılığıyla temin edilen ve vadesi en az 5 yıl olan dış kaynaklı kredilerin (95-32/15 Sayılı Tebliğin 10 uncu maddesiyle değişik 42 nci maddesinde de belirtildiği şekilde kredinin türüne göre) Borç Kütüğüne kayıt ve tescil edilmesini müteakiben Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınca belirlenen ve ekteki listedeki belirtilen Yabancı Para üzerinden ipotek tesisi mümkün bulunmaktadır. (Ek:1)

Madde hükmünde yer alan en az beş yıllık süre dış kaynaklı krediyi açan kuruluş ile bu krediyi kullanacak olan kişi veya kuruluşlar arasında düzenlenen kredi sözleşmesinde belirtilen dış kaynaklı kredinin geri ödeme süresidir. İpotek süresinin de buna uygun olarak bildirilmesi gerekir. Bu ipoteklerde çoğunlukla sürenin "fekki bildirilinceye kadar" şekliyle belirlendiği görülmektedir. 5 yıllık sürenin belirtilmesi zorunlu bulunduğundan taleplerin "En az 5 yıl süreli ve fekki bildirilinceye kadar" şeklinde düzelttirildikten sonra ipotek tesis edilmelidir.

Öte yandan, yabancı kredi kurumunun açmış bulunduğu beş yıl ve daha fazla süreli dış kaynaklı kredinin güvencesi olarak kontrgaranti sözleşmesi ile aracı banka lehine taşınmaz rehni (ipotek) talep edilmesi halinde söz konusu rehin hakkının, M.K. 766/a maddesi hükmü gereğince yabancı para ile tesis edilmesi ile mümkündür.

Ayrıca, Türkiye'de yerleşik Finansal Kiralama şirketi tarafından, yurt dışından gerçek kişi, banka veya kredi kuruluşundan temin edilen, vadesi, en az 5 yıl olan ve borç kütüğüne kaydı yapılmış bulunan bir dış kaynaklı kredi kullanılmak suretiyle yurt dışından ithal edilen malın, 3226 Sayılı Finansal Kiralama Kanununun 8 ve 30 uncu maddeleri uyarınca düzenlenen finansal kiralama sözleşmesiyle Türkiye'de yerleşik kişiye kiralanması halinde, sözleşmeye konu malın teminatını teşkil etmek üzere taşınmaz malların üzerine Finansal Kiralama şirketi lehine yabancı para üzerinden ipotek tesisi de mümkündür.

Yabancı Para üzerinden ipoteğin tesisi sırasında, kredi açan gerçek kişi, banka veya aracı olan banka ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından, açılan kredinin dış kaynaklı kredi olduğunun açıkca beilrtilmesi ile birlikte kredi sözleşmesinin tasdikli bir tercümesinin de ibrazı gerekmektedir.

Diğer taraftan M.K. nun 766/a maddesinde, aynı derecede birden fazla yabancı para türü kullanılarak rehin tesis edilemiyeceği açıklanmıştır.

Bir taşınmaz mal üzerine, muhtelif derecede tesis edilmiş rehin haklarından birinin terkini halinde, ondan sonraki derecede tesis edilmiş rehin hakkının serbest dereceden istifade hakkı yok ise, boşalan dereceye geçmesi söz konusu olmadığından taşınmaz mal malikince boşalan rehin yerine aynı miktarı geçmemek koşuluyla yeni bir rehin hakkı tesis edilmesi mümkündür.

Saklı tutulan (Mahfuz Meblağ) veya boşalan derecede tesis edilecek birden fazla rehin haklarında o derece içerisindeki önceliklerin belirlenmesi bakımından birden fazla sırada rehin tesis edilebilmesi mümkün bulunmaktadır.

Yukarıda açıklanan sıra esasına göre Yabancı Para ile ipotek tesisi istenilmesi halinde, aynı derece içinde birden fazla para türü kullanılamaz. Diğer bir ifade ile aynı derecenin birinci sırasında hangi türden yabancı para kullanılmış ise ondan sonraki sıralarda da sadece o para birimi üzerinden ipotek tesis edilebilir.

Ayrıca, Yabancı Para ile tesis edilmiş bir ipoteğin terkininden sonra boşalan derecenin yerine (daha sonraki ipoteklerin serbest dereceden istifade etme hakkının olmaması koşuluyla) tescil edileceği tarihteki karşılığı Türk Parası veya Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınca belirlenen yabancı diğer bir para üzerinden (vadesi 5 yıl ve daha fazla olan dış kaynaklı kredi için) ipotek tesis edilebilme imkanı vardır.

Yine, Türk Parası ile tesis edilmiş bir ipoteğe ait derecenin boşalması halinde, Yabancı Para değerinin ipoteğin ilk tesisindeki Türk Parası değerini geçemiyeceği hususu resmi senede yazılmak ve t araflarca kabul edilmek suretiyle bunun yerine vadesi 5 yıl ve daha fazla olan dış kaynaklı kredi için tescil edileceği tarihteki Türk Lirası karşılığı yabancı para üzerinden ipotek tesis edilebilir.

Yabancı veya Türk Parası karşılıkları ile ipotek harç ve vergilerinin hesabında ipoteğin tesis edileceği tarihteki T.C. Merkez Bankasının döviz alış kurunun esas alınması gerektiğinden, döviz alış kuru, öncelikle Resmi Gazateden tespit edilmeli, bu mümkün olmadığı takdirde Merkez Bankası veya Ziraat Bankası şubelerinden tevsik ettirilmelidir.

B - Türk Parası Üzerinden Rehin Tesisi

3678 Sayılı Kanun ile M.K.'na eklenen 766/a maddesi ile, vadesi 5 yıl ve daha fazla olan dış kaynaklı krediler için yabancı para üzerinden taşınmaz mal rehnin tesis edilebileceği esası getirilmiş olup, yabancı tüzel kişiler lehine Türk Parası üzerinden ipotek tesisinde yasada herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, 2675 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun 23 ncü maddesinin 1 nci fıkrası, "Taşınır ve taşınmaz mallar üzerindeki mülkiyet hakkı ve diğer ayni haklar malların bulunduğu yer hukukuna tabidir." hükmünü içermektedir.

Hazine Müşterlığının 26/Ocak/1996 gün, B.02.1.HM. O. BAK. 06.01./K.19-3767 sayılı yazısında da; Kambiyo mevzuatında Türkiye'de yerleşik kişilerin sahibi oldukları gayrimenkuller üzerine, dışarda yerleşik kişiler lehine Türk Lirası üzerinden ipotek tesis edilmesini yasaklayıcı mahiyette hüküm bulunmadığ bildirilmiştir.

Bu durumda; Türkiye'de yerleşik gerçek ve tüzel kişilerin maliki bulundukları taşınmaz malları üzerinde dışarda yerleşik kişi ve kuruluşlar lehine Türk Lirası üzerinden ipotek tesisi mümkündür. İpotek talebi süresi 1 yıldan fazla süreli dış kaynaklı bir krediye yönelik ise kredinin türüne göre borç kütüğüne kayıt ve tescil şartı aranmalıdır.

Diğer taraftan, Medeni Kanunun 796 ncı maddesi uyarınca, ipoteğe konu taşınmaz malın mutlaka borçlu adına kayıtlı olması şartı yoktur. Üçüncü bir şahıs adına kayıtlı herhangi bir taşınmaz malda ipoteğe konu edilebilir.

Buna göre, dışarıda yerleşik yabancı uyruklu gerçek ve tüzel kişiler arasındaki borç ilişkisinden dolayı Türkiye'de yerleşik kişilere ait taşınmaz malın ipoteğe konu edilmesi durumunda malikin talepte bulunması kaydıyla ipotek işlemi yerine getirilmelidir.

İlgi (c) genelgenin "V- Yabancı para üzerinden rehin tesisi" başlıklı kısmı tamamen, ilgi (a ve b) genelgelerin ise, bu genelgeye aykırı hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır.

Bilgilerinizi ve bildiriş uyarınca işlemlere yön verilmesinin teminini rica ederim.

KONVERTIBL VE NON-KONVERTIBL DÖVİZLER

ABD Doları USD

Batı Alman Mark DEM

Kanada Doları CAD

Danimarka Kronu DKK

Fransız Frangı FRF

Avusturya şilini ATS

Hollanda Florini MLG

İsviçre Frangı CHF

İsveç Kronu SEK

İtalyan Lireti ITL

Avusturalya Doları AUD

Norveç Kronu NOK

Belçika Frangı BEÇ

İngiliz Sterlini GBP

Kuveyt Dinarı KWD

Sudi Arabistan Riyali SAR

Japon Yeni JPY

Fin Markası FIM

Avrupa Para Birimi ECU