1475 Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 01/03/1985 Tarihli ve 1475 Sayılı Genelgesi
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
Genelge No: 1475
Genelge Tarihi: 01.03.1985
Konusu: 2908 Sayılı Dernekler Kanunu Hk.
2908 sayılı Dernekler Kanunu 7/Ekim/1983 gün ve 18184 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak ayanı gün yürürlüğe girmiştir. Bu suretle 1630 sayılı Dernekler Kanunu ile bu kanunun bütün ek değişiklikleri yürürlükten kaldırılmıştır.
Kanun 4 bölüm altında 97 maddeden oluşmuştur.
Kanunun idarelerimizi ilgilendiren hükümleri aşağıda açıklanmış ve tüm metni genelgenin sonuna eklenmiştir.
Başlı başına mevcudiyeti haiz olmak üzere teşekkül eden dernekler, federasyon ve konfederasyonlar kurulma isteğini içeren kuruluş bildirisini ve tüzüklerini merkezlerinin bulunduğu mahallin en büyük mülki amirliğine vermekle tüzel kişilik kazanırlar. (Madde 9, 37)
Türk Medeni Kanunun 45 ve müteakip maddelerinde sözü edilen diğer tüzel kişilikler gibi dernekler de; cins, yaş, hısımlık ve benzeri yaradılış gereği olarak ancak gerçek kişilere özgü olanlar dışında tüm hakları edinebilir ve borçları yüklenebilirler.
Ne var ki, dernekler, hakları edinmede ve borçları yüklenmede bazı kısıtlamalara tabi tutulmuşlardır.
2908 sayılı kanun hükümlerine göre kurulacak olan dernek, federasyon ve konfederasyonların tanımı:
1) Dernekler:
Dernek, kazanç paylaşma dışında kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir gayeyi gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmeleri suretiyle kurulan ve tüzüğü bulunan tüzel kişiliğe sahip bir kuruluştur.
Bunlar özel ve kamu yararına çalışan dernekler olmak üzere ikiyi ayrılır.
Bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılabilmesi için ilgili bakanlıkların görüşü alınarak İçişleri Bakanlığının önerisi, Danıştay İdari İşler Kurulunun kararı ve Bakanlar Kurulunun onayına bağlıdır. (Madde 59)
Kamu yararına çalışan derneklerin her türlü vergi ve harçtan bağışık olmaları sebebiyle, bir derneğin, kamu yararına çalışan derneklerden sayıldığının Bakanlar Kurulu Kararının gün ve sayısı gösterilerek mülkiye amirinden alınacak belgede ayrıca belirtilmiş olması veya ilgilisinin bunu tevsik etmesi gerekir.
Diğer taraftan; Türkiye Kızılay Derneği ile Türk Hava Kurumu gibi Bakanlar Kurulunca onanmış tüzükleriyle yönetilen derneklerin tüzüklerinde ve ilgili kanunlarda yazılı muafiyetlerden faydalanacakları tabiidir.
2) Federasyonlar:
Federasyon, kuruluş amaçları aynı olan ve kamu yararına çalışan en az üç derneğin, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulan ve tüzüğü bulunan, tüzel kişiliğe sahip bir kuruluştur.
3) Konfederasyonlar:
Konfederasyon, kuruluş amaçları aynı olan en az üç federasyonun üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulan ve tüzüğü bulunan, tüzel kişiliğe sahip bir kuruluştur.
4) Dernek - Federasyon ve Konfederasyon Namına Taşınmaz Malların Tescili:
Dernekler, federasyonlar ve konfederasyonlar, ikametgahları ile amaç ve faaliyetleri için gerekli olan taşınmaz malları satın alabilecekleri veya mevcut taşınmaz malları satabilecekleri kanunun 8,26,34,35,41 ve 64 ncü maddeleri ile hükme bağlanmıştır.
Tüzel kişiliği haiz olan bu kuruluşlar, taşınmaz mal tasarrufuna yetkili olmaları nedeniyle mülkiyetten gayri ayni hakları edinmeleri ve kendi taşınmaz malları üzerinde başkaları yararına ayni ve şahsi hak tesis etmeleri de mümkün bulunmaktadır. Ne var ki, edinilecek taşınmaz mallar ile leyh ve aleyhinde tesis edilecek ayni ve şahsi hakların Dernekler Kanununa ve amacına uygun bulunduğunu mülkiye amirliğinden alıp ibraz edecekleri belgede açıkça belirtilmiş olması lazımdır. Çünkü bu kuruluşların bir taşınmaz mala veya ayni hakka tasarruf edip edemiyeceğinin takdiri, tapu sicil müdürlüklerine ait olmayıp, kanun gereğince mahallin en büyük mülkiye amirine ait görevlerdir.
Diğer taraftan; dernek için gerekli olan taşınmaz malların satın alınması veya mevcut taşınmaz malların satılması hususunda genel kurul yetkili olduğundan yönetim kuruluna yetki verilmiş ise bu hususun Tapu Kanununun 2 nci maddesi uyarınca ibraz edilecek belgede açıkça belirtilmiş olması aranılacaktır.
Federasyon ve konfederasyonlar faaliyet merkezleri daşında taşınmaz mal iktisap edemezler.
Ancak; derneklerin, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, kanunların dernekler tarafından yapılmasını yasaklamadığı eğitim ve öğretim faaliyetleri için yurt, pansiyon, kitaplık ve okuma odası, sosyal yardım faaliyetleri için, çocuk bakım yuvası, huzur evi, aş ocağı, sportif faaliyetler için spor saha veya salonu ve mezkur yerler dışında kamp tesisleri kurmaları ve işletmeleri, izin almalarına bağladır. Hangi tesisler için hangi merciden izin alınacağı ve izin verilme esas ve usulleri Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe konulacak yönetmelikte ayrıca belirtilecektir.
Bilindiği gibi, 2644 sayılı Tapu Kanununun 2 nci maddesi gereği olarak, özel hukuk tüzel kişilerden derneklerle bunlar tarafından kurulan federasyon ve konfederasyonlar, tapu işlerinde merkez veya şubelerinin bulundukları yerin en büyük mülkiye amirinden tüzüklerine göre taşınmaz mal tasarrufuna özellikle taleplerine konu işlemi yapmaya ehliyetli olduklarını ve tescil işini yapmaya yetkili temsilcisini belirtir bir belgeyi alıp istemlerine eklemeleri zorunludur. Ticaret şirketleri, kooperatifler bu belgeyi ticaret sicil memurlarından ve 903 sayılı yasa uyarınca kurulan vakıflar ise Vakıflar Genel Müdürlüğünden alacaklardır.
Bu gösterilen temsilcinin istemi uyarınca yapılacak akit ve tescillerin, Tapu Sicil Tüzüğünün 32 nci maddesi gereğince, şubeler adına değil tüzel kişiliğin bulunduğu merkez adına yapılır.
Bu nedenle, ayrıca tüzüklerinin ve imza sirkülerlerinin aranması gerekmez. Ancak mülkiye amirliğince verilen belge, evrakı müsbite olarak dosyasında saklanmalıdır.
2908 sayılı kanunun 7 nci maddesi uyarınca, merkezi yurt dışında bulunan dernekler 12/a maddesi uyarınca Bakanlar Karulunca izin verilmesi dışında Türkiye'de şube açamazlar. Bu nedenle de şube açmasına ve faaliyette bulunmasına izin verilmeyenler de gayrimenkule ilişkin tasarrufta bulunamazlar.
Yurt dışında kurulan derneklerin yurdumuzda şube açmalarına 2908 sayılı kanunun 12 nci maddesi uyarınca, işbirliği veya müşterek faaliyetlerin yararlı olacağına kanaat getirilmesi halinde, karşılıklı olmak kaydıyla Dışişleir Bakanlığının görüşü alınarak İşçişleri Bakanlığının önerisi üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile izin verilebilir veya verilen izin geri alınabilir.
Bu nedenle, bu nev'i derneklerin taşınmaz mala ilişkin her çeşit taleplerinin ifasından önce, 1394 sayılı genelgede de açıklandığı üzere, konu merkeze intikal ettirilmeli ve verilecek direktife göre hareket olunmalıdır.
Dernek, federasyon ve konfederasyonların taşınmaz mal tasarrufları 64 ncü madde ile sınırlandırılmış olduklarından, derneklerce satın alınan veya bağış ve vasiyet yoluyla derneklere intikal eden taşınmaz malların dernek adına tapuya tescilinden itibaren üç ay içinde İçişleri Bakanlığına bildirilmesi zorunludur. Bunlardan dernek ihtiyacından fazla olduğu tesbit edilenler İçişleri Bakanlığınca belli edilen süre içinde dernek tarafından paraya çevrilir.
2908 sayılı kanunun 55 nci maddesi, mahkamece kapatılan derneklerin bütün para, mal ve haklarının hazineye intikal edeceği hükmünü içerdiğinden 2908 sayılı kanunun yürürlük tarihinden önce dahi olsa, mahkemece kapatılan derneklere ait taşınmaz malların, kapatılmaya ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararı ibraz edilmek suretiyle Maliye Kuruluşunun istemi üzerine, hazine adına tescil işlemi yapılmalıdır.
Kapatılması için hakkında soruşturma veya dava açılmış olan bir dernek, fesih ve buna bağlı olarak dernek mallarının devrine dair bir karar aldığı takdirde, soruşturma ve dava sonuçlanıncaya kadar devir işlemi yapılmaz.
Bu kuruluşların, kanunun 49-55 nci maddeleri ile geçici 1 nci maddesi uyarınca fesih, infisah ve kapatılması suretiyle tüzel kişiliklerinin sona ermesi halinde, tüzük hükümleri uyarınca mallarının nasıl tasfiye edileceğini ve bu iş için kimin yetkili olduğunu belirtir, mahallin en büyük mülkiye amirinden alınan belgenin ibrazı halinde belge uyarınca tasfiye işlemi yapılmalıdır.
2/Ocak/1973 gün ve 4-1-7-1/1423 sayılı genelge yürürlükten kaldırılmıştır.
Bilgilerinizi ve uygulamanın buna göre yönlendirilmesini rica ederim.