1467 Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 09/05/1984 Tarihli ve 1467 Sayılı Genelgesi
- Tür
- Resmi Gazete
- İlgili mevzuat
- Güncel metin
1369 Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 10/07/1962 Tarihli ve 1369 Sayılı Genelgesi (mülga)
1196 Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 28/05/1952 Tarihli ve 1196 Sayılı Genelgesi (mülga)
Genelge No: 1467
Genelge Tarihi: 09.05.1984
Konusu: 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu Hk.
8/Kasım/1983 gün ve 18215 sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş bulunan 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile 6830 sayılı istimlak kanunu yürürlükten kaldırılmış bulunmaktadır.
Kamulaştırma konusu ile ilgili genel yazılar, yeni yürürlüğe girmiş bulunan kanun karşısında yetersiz kaldığından, ekte gönderilen yönerge hazırlanmıştır.
I... a- 28/Mayıs/1952 gün ve 123 -1-16/1196,
b- 5/Mart/1958 gün ve 120 1-27/1296
c- 10/Temmuz/1962 gün ve 123-1-16/1369,
ç- 8/şubat/1965 gün ve 4-1-1-7/1388 sayılı Genelgeler ile,
II... a- 31/Aralık/1973 gün ve 4-1-11-10/8965-8971,
b- 1/Ağustos/1974 gün ve 4-1-11-10/4741-4747,
c- 12/Ağustos/1976 gün ve 4-1-2-1/5531-5537,
ç- 11/Ağustos/1978 gün ve 4-1-11-10/5082,
d- 1/Ekim/1979 gün ve 4-1-11-10/4881-4888 sayılı
Grublar aracılığı ile yapılan genelgeler yürürlükten kaldırılmıştır.
2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun, idaremizci ilgilendiren maddeleri geniş bir şekilde yönergede açıklanmıştır. Kamu yatırımlarının süratle gerçekleşmesi ve diğer taraftan taşınmazmalı elinden alınan kişinin biran evvel parasını alabilmesi için, kamulaştırma işlemlerinin hemen yerine getirilmesi personelimizin başta gelen görevleri arasında bulunmalıdır. Bu düşünce ile hareket edilerek vatandaşa ve ilgili kurumlara hertürlü yardımın yapılmasını ve işlerin süratle bitirilmesini, ekte gönderilen kanun metni ve yönergeye göre işlem yapılmasının teminini önemle rica ederim.
KAMULAŞTIRMA KANUNUNUN KURULUŞUMUZU İLGİLENDİREN MADDELERİNE İLİŞKİN YÖNERGE
I. Kamulaştırma kanununun 1 nci maddesinde, kamulaştırmayı yapacak olanlar ile kamulaştırma konusuna girecek şeyler belirlenmiştir.
A- kamulaştırmayı yapacak olanlar; başta devlet olmak üzere il özel idareleri, belediye ve köy gibi kamu tüzel kişileri, katma bütçeli daireler, kamu iktisadi teşebbüsleri, Yüksek Öğretim Kurulu, Üniversite, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu doğrudan doğruya kamulaştırma yetkisine sahip bulanmaktadırlar.
Ayrıca, gerçek ve özel hukuk tüzel kişilikleri lehine, özel kanun hükümlerine dayanılarak yapılacak kamulaştırmalarda, bu kişilerin başvuruları üzerine, gördükleri hizmeti denetleme mevkiinde bulunan idareler yetkili bulunmaktadır.
B- Kamulaştırma konusana giren şeyler
1- Kamulaştırılacak taşınmazmal ve kaynaklar gerçek ve özel hukuk tüzel kişiliklerine ait olmalıdır. Devlet malı olan veya bir kamu tüzel kişiliği veya kurumuna ait bulunan taşınmazmallar, ile kaynaklar diğer idarelerden birine gerekli olduğu takdirde, kanunun 30 ncu maddesi uyarınca uzlaşma yoluna gidilir.
Ayrıca, özel kanunlarla kamulaştırma konusu dışında kalacağı hükme bağlanan taşınmazmallar kamulaştırılamazlar.
Bir taşınmazmalın kamulaştırılabilmesi için, o taşınmazmalın kamu yararı ile ilgili bir işe tahsis edilmesi zorunludur. Kamu yararı yoksa kamulaştırma söz konusu değildir.
II- Kanunun 2 nci maddesinde (idare) ve (taşınmaz mal veya kaynağın bulunduğu yer) deyimleri tanımlanmakta ve kanunda kullanılan idare deyimi ile güdülen amacın ne olduğu açıklanmaktadır.
Kamulaştırma hak ve yetkisi tanınan kamu tüzel kişileri ve kurumları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişilikleri (idare) deyimi kavramına alınmıştır.
Taşınmazmalın, tapu sicilinde kayıtlı olduğu veya olması gerektiği il veya ilçeyi de, taşınmazın ve kaynağın bulunduğu yer olarak tanımlamaktadır.
III- Kanunun 3 ncü maddesinde, kamulaştırma şartları belirtilmektedir. Buna göre; idareler, kanunlarla yapmak zorunda bulundukları kamu hizmet ve teşebbüslerinin yürütülebilmesi için gerekli olan taşınmazları, kaynakları ve irtifak haklarını, bedellerini nakden ve peşinen ödemek suretiyle kamulaştırabilirler. Ancak maddenin ikinci fıkrasında belirtilen hallerde, bedeli eşit taksitlerle ödenmek suretiyle kamulaştırma yapılabilir.
IV- Kanunun 4 ncü maddesi; kamulaştırılacak taşınmazmalın mülkiyetine dokunulmadan, irtifk hakkı tesisi ile idarenin kamulaştırma amacına ulaşması halinde, taşınmazmalın veya kaynağın tamamının kamulaştırılması yerine, idare lehine irtifak hakkı tesis edilebileceğini hükme bağlamıştır.
V- Kanunun 5 nci maddesinde, kamulaştırmanın gereği olan kamu yaranının varlığına karar verecek merciler, 6 ncı maddessinde ise bu kararları onamaya yetkili merciler açıklanmıştır.
Bakanlıklar ve Bakanlar Kurulu tarafından verilen kamu yararı varlığına ilişkin kararların onanmasına, onanmış imar planına veya ilgili Bakanlıklarca onanmış özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için kamu yararı kararı alınmasına ve onanmasına gerek yoktur.
Kamulaştırmada; kamu yararı varlığına ilişkin kararı yetkili merci tarafından verilip ve- rilmediği hususu, idari yargı denetimi altında olup, bu konuda açılacak davaların idari yargıda açılması gerekir.
VI- Kanunun 7 nci maddesinde kamulaştırma öncesi yapılacak olan işlemler gösterilmiş ve taşınmazmalın tapu sicilline, idari şerh verilmesi hükmü getirilmiştir.
Kamulaştırmayı yapacak idare, kamulaştırılacak veya kamulaştırma yolu ile irtifak hakkı tesis edilecek taşınmazmal ve kaynakların hudut, miktar ve cinsini gösterir haritasını yaptırmak, tapu ve vergi kayıtları üzerinde veya tapusuz yerlerde haricen yaptıracağı araştırma ile mal sahiplerini, zilyetlerini ve bunların adreslerini tesbit ettirmek zorundadır. Bu hususta kamulaştırmayı yapacak idarelere her türlü yardım ve kolaylık gösterilmelidir.
Bu maddenin idaremizi ilgilendiren yönü ise idari şerh işlemi olup, idarenin, kamulaştırma kararı verilmesinden (kamu yararı varlığı kararı alınıp, onaylandıktan) sonra, kamulaştırmanın tapu sicilline şerh verilmesini, taşınmazmalın kayıtlı bulunduğu tapu idaresine bildirilmesi gerekmektedir. Bu bildiriş üzerine tapu idaresine, tapu kütüünün beyanlar hanesine "................................idarecisce kamulaştırma kararı alınmış olup, 2942 sayılı kanunun 7 nci maddesine göre şerh ...................tarih ....................yevmiye" şeklinde belirtme yapılması ve belirtme tarihinden itibaren de mülkiyette ve mülkiyetten gayri ayni haklarda meydana gelecek değişikliklerin kamulaştırmayı yapan idareye bildirmesi gerekmektedir diğer bir anlatımla idari şerh, tasarruf hakkını önlemeyip, yeni maliki veya mülkiyetten gayri ayni hak iktisap edecek kişiyi uyarıcı anlamdadır. Tarafların, bu hususu bilerek kabul etmeleri halinde, talep edilen işlemlerin karşılanarak sonucunun kamulaştıran idareye bildirilmesi gerekmektedir.
Bu bildirimde, kanunun 13 ncü maddesine göre ilgilisine tebligat yapıldığında, taşınmazın devir ve temliklerinin önlenebilmesi ve 31/b maddeye göre şerh verilebilmesi için durumuntapu sicil muhafızlığına da bildirilmesi gerektiği belirtilmelidir.
Maddenin son fıkrasında, şerh tarihinten itibaren iki yıl içerisinde 13 ncü maddeye göre tebligata başlanılmamış ise bu şerhin sicilden silineceği hükmü getirilmiştir.
Şerh tarihinden itibaren iki yıllık süre geçmiş ve ilgilisince kendisine tebligat yapılmadığı gerekçesiyle şerhin terkininin istenmesi halinde, durum idareye bildirilerek, şerhin terkininin gerekip gerekmediği sorulmalı ve alınacak cevaba göre işlem yapılmalıdır.
VII- Kanunun 8 nci maddesinde; kamulaştırma işleminin her safhasında, idareye satın alma hakkı tanınmıştır. Bu suretle satın alınan taşınmazmal ve kaynak veya irtifak hakkı kamulaştırma suretiyle edinilmiş sayılır. Ancak kamulaştırmaya ve bedeline itiraz davaları açılamaz.
Maddeye göre idare kendi ihale komisyonu, yoksa bu amaçla kuracağı komisyon marifetiyle tesbit edeceği bedel üzerinden mal sahibi ile anlaştığı takdirde mal sahibinin bedele itiraz hakkı olmadığından, satış için düzenlenecek resmi senette, tezyidi bedel haklarının saklı olduğu yolundaki beyanlar kesinlikle yazılmamalıdır.
Ancak, kamulaştırma bedeli, idarenin kendi ihale komisyonu marifetiyel değilde, 10 ncu madde uyarınca teşekkül ettirilmiş kıymet takdir komisyonunca tesbit edilmiş ise, kamulaştırmanın hangi safhasında olursa olsun, mal sahibinin saptanan bedeli kabul etmemesi ve rızai yoldan takrire yanaşmaması halinde idare 17 nci maddeye göre dava açması gerektiğinden, gerek dava açılmadan ve gerekse dava açıldıktan sonra mal sahibi tarafından tezyidi bedel hakkının saklı olduğu yolunda beyanda bulunulduğu takdirde, bu husus satış için düzenlenecek resmi senette belirtilmeli ve tescil işlemi yapılmalıdır.
VIII- Kanunun 9 ncu maddesinde, kadastro görmeyen yerlerdeki tesbit işlemi, 10 ncu maddesinde kıymet takdir komisyonlarının seçilmesi ve kuruluş biçimi, 11 nci maddesinde, kıymet takdirindeki genel esaslar açıklanmıştır.
IX - Kanunun 12 nci maddesinde, kısmi kamulaştırmalarda, taşınmazmalın kıymetinin takdirindeki esaslar açıklanmış ve müşterek mülkiyet hükümlerine göre tasarruf edilen taşınmazmalların kısmi kamulaştırılmalarında pay kamulaştırılması esası getirilmiştir.
Buna göre, kısmi kamulaştırmaya tabi tutulan paylı taşınmazmal, paydaşları arasında fiilen bölünerek tasarruf ediliyor ve kısmi kamulaştırma, bu şekilde tasarruf edilen bir veya birden çok paydaşın yerinin tamamını veya bir kısmını kapsıyor ise, sadece bu paydaş veya paydaşların payları kamulaştırılabilecektir.
Bu madde uyarınca yapılacak uygulama;
1- Ortaklar arasında haricen taksim edilmek suretiyle tasarruf edilen yerlerde, bir veya birkaç paydaşın payının kamulaştırılmasında, kamulaştırılan kısım Medeni Kanunun 912 nci maddesi uyarınca tescile tabii olmayan yerlerden bulunduğundan tapu sicilinden terkin edilecek ise;
a- Kamulaştırılan ve terkine tabi yer taşınmazmalın kenarına isabet ediyorsa,
aa) Kamulaştırılan kısmın maliki tek veya birden fazla olmakla beraber hepsi aynı anda takrire yanaşıyorsa;
Kamulaştırılan kısmın miktarı, taşınmazmalın miktarından düşülerek,
Payları kamulaştırılan malik veya maliklerin pay veya paylarının tamamı kamulaştırılmış ise isim veya isimlerin tapu kaydından terkini ile, geri kalan maliklerin paylarının toplamı payda kabul edilerek ve eski kaydın malik sütunu kaydın maliklerin talebi ve muvafakatı aranmadan re'sen düzeltilmelidir.
Payları kamulaştırılan malik veya maliklerin, paylarının bir kısmı kamulaştırılıyorsa; kamulaştırılan kısım hangi paydaş veya paydaşların payına isabet ediyor ise onların paylarından bu miktar düşünülmeli. Tüm paydaşların paydaları ise yukarıdaki açıklamaya göre yeniden düzeltilmelidir.
ab) Maliki birden fazla fakat aynı anda takrire yanaşmıyorlarsa;
Bu durumda, kamulaştırılan miktar ana taşınmazmalın miktarından düşülerek, ayrı bir sahifeye ana taşınmazın parsel sayısı bölü (A) harfi verilmek suretiyle (örnek 57/A) payları kamulaştırılan kişiler adına tescil edilir. Rızai yoldan ferağa yanaşanların ferağ takrirleri alınmak suretiyle, ferağ veren paydaşın, tapu kütüğünün mülkiyet sütunundaki ismi kırmızı mürekkeple çizilerek, çizilen ismin üzerine (Terkin edilmiştir) ibaresi, iktisap sütununada (Kamulaştırma) ve yevmiye tarih ve numarası yazılmak suretiyle işlem yapılması, bu işlemlerin bitiminde bu sahifenin, sebebi beyanlar hanesinde yazılmak suretile kapatılması gerekir.
Ana taşınmazmaldaki paylar ise (aa) bölümünde izah olunduğu üzere yeniden ve re'sen düzeltilir.
b- Kamulaştırılan ve terkine tabi yer taşınmazmalı parçalara ayırıyorsa;
Bu durumda, ifraz zorunlu olduğundan kamulaştırma haritasına göre taşınmaz kaç parçaya ayrılıyorsa, ifrazen tescil edilir.
Kamulaştırılarak sicilden terkin edilecek kısma isabet eden parsel sadece payı kamulaştırılanlar adına tescil edilecektir. Kamulaştırma işlemleri tamamlanmasından sonra bu işlem için açılan sahife sicilden çıkarma nedeniyle kapatılır.
Kamulaştırma dışında kalan kısımlara isabet eden parseller payları kamulaştırılamayan paydaşlar adına (aa) bölümünde izah edildiği şekilde ve her parselde aynı paylar verilmek suretiyle tescil edilir.
2- Fiili olarak tasarruf edilen yerlerde, yapılan pay kamulaştırmasında, kamulaştırılan kısım tescile tabi yerlerden ise,
Bu durumda da kamulaştırılan kısmın idare adına tescil edileceğinden ifraz zorunludur, işlemleri (1/b) bölümünde izah edildiği gibi yapılmalıdır.
Bu madde gereğince yapılacak pay kamulaştırmalarında, fiili bölünmenin varlığını, araştırmak kamulaştırmayı yapan idarenin görevi olduğundan, kamulaştırılan kısmın o kişiye ait olduğunun, hissesi kadar yer işgal edip etmediğinin ve her hangi bir ihtilaf bulunmadığının idarece yazılı olarak bildirilmiş olması aranılmalı ve tescil işlemi yapıldıktan sonra diğer paydaşlara Medeni Kanunun 927 nci maddesi gereğince tebligat yapılmalıdır.
Ayrıca; Kamulaştırma ile taşınmazmal mülkiyeti veya irtifak hakkı kamulaştırmayı yapan idareye intikal ettiğine göre, kısmi kamulaştırmalarda veya idare lehine tesis edilecek irtifak hakkı, kamulaştırmanın zorunlu kıldığı bir tasarruf olduğundan, imar kanunu hükümlerine göre belediye encümeni veya il idare kurulu kararı aranılmasına gerek yoktur.
Diğer taraftan, hernekadar irtifak hakkının doğumu için, taşınmazmal maliklerinin tamamının kanunen akde iştiraki zorunlu ise de, kamulaştırmada, idare kamulaştırma yolu ile irtifak hakkını, Medeni Kanunun 633/2 nci maddesi gereğince tescilden evvel iktisap ettiği ve paydaşların hakları bedele dönüştüğünden istemde bulunan paydaşların payları üzerinde irtifak hakkı tesisinde sakınca bulunmamaktadır.
X - Kanunun 13 ncu maddesinde, tebligat ve ilana ait esaslar 14 ncü maddesinde itiraz ve dava açma müddetleri ve mercileri 15 nci madde de bilirkişilerle ilgili hükümlere yer ve- rilmiştir.
XI - Kanunun 16 nci maddesinde, acele işlerde taşınmazmala el koyma ve tescile ait esaslar açıklanmıştır.
Kamulaştırmayı yapan idarece, taşınmazmala hemen el konulmasına gerek görüldüğü hallerde, ileride çıkacak bazı sakıncaları ortadan kaldırmak ve bir haksızlığa meydan verilmemesi için, o taşınmazmal üzerinde bulunan yapı, ağaç ve ürün gibi kıymet takdirine esas olabilecek şeylerin niteliklerinin tesbit ettirilerek, taşınmazmalın mahkemece idare adına tescil edilmesine karar vereceği hükme bağlanmış olup, bu madde uyarınca verilecek kararlar gereğince taşınmazmalların tapu idaresince, kamulaştıran idare adına tescil edilmesi gerekmektedir.
XII - Kanunun 17 nci maddesinde, tapu sicilinde kayıtlı taşınmazmalların idare adına tescili açıklanmıştır.
Kanun, kamulaştırılan taşınmazmalın idare adına tescili için mal sahibinin rızasına dayanan ferağ işlemini kural olarak kabul etmiştir. Kamulaştırma nedeniyle rızaen ferağ verilmesi halinde, diğer akitlerde olduğu gibi resmi senet düzenlenmesi ve tescilin buna göre yapılması gerekir.
Mal sahibinin rızaen ferağ vermemesi halinde ise tescil veya sicilden terkin için adli yargıdan karar alınması gerekmektedir.
İster idare adına tescil, ister terkin kararı verilmiş olsun, mahkame kararları, tescil için Medeni Kanunun 922 ve terkin için 923 ncü maddelerinde sözü edilen "taşınmazmal malikinin yazılı beyanı" yerine geçer ve taşınmazmal tamamen veya kısmen idare adına tescil veya sicilden terkin edilir.
Kamulaştırılan taşınmazmalların, gerek rızaen gerekse mahkeme kararına dayanılarak idare adına tescil veya sicilden terkininde, tapu sicilli yönünden düşülebilecek tereddütler;
1- Tapulama ve Kadastro görmiyen yerlerdeki taşınmazmalların kamulaştırılmasında,
a- Taşınmazmalın tamamı kamulaştırılmış ise idarenin kabulü halinde tapu kaydındaki miktar üzerinden idare adına tescil veya sicilden terkin işlemi yapılır.
b) Taşınmazmalın kısmen kamulaştırılmasında; kamulaştırılan miktar, tapu kaydındaki miktardan az ise, tapu kaydına sadık kalınarak, kamulaştırılan kısım ile uhdede kalacak kısmın sınırları gösterilmek suretiyle iki kısma ifraz edilerek, kamulaştırılan kısım idare adına kalan kısım malik adına tescil edilir. Kamulaştırılan kısım Medeni Kanunun 912 nci maddesu uyarınca sicilden çıkarılacak yerlerden ise tapu kaydının miktarından düşülür.
c- Kısmen kamulaştırılan miktar, tapu kaydındaki miktar kadar veya daha fazla ise,
kamulaştırılan kısmın ifrazen idare adının tescil edilebilmesi veya tapu kaydındaki miktarından düşülmek suretiyle sicilden çıkarılabelmesi için 5520 sayılı kanun uyarınca mahkemeden ayrıca karar alınması gerekir.
2- Takyitli taşınmazmalların kamulaştırılması;
Kamulaştırma: İdarelerin kamu yararının geregi olarak ve kamu gücüne dayanarak, kamu hizmetinin görülmesine ve yürütülmesine tahsis edilmek üzere taşınmazmal iktisap etmesi olup, halen yürürlükte bulunan 1617 sayılı öntedbirler yasasının 8 nci maddesindeki "4753 sayılı çitçiye Topraklandırma ve 4486 sayılı Teknik Ziraat ve Teknik Bahçıvanerlik okulları hakkındaki yasalara dayanılarak dağıtılan tarım arazilerinin Toprak ve Tarım Reformu Yasasının yürürlüğe gireceği tarihe kadar devir ve temlik edilmeyeceği" hükmü uygulanamıyacağından bu yasalara göre verilmiş taşınmaz malların rızai ferağ veya mahkeme kararına dayanılarak idare adına tescilinde sakınca yoktur.
Keza 2510 ve 5618 sayılı yasalar uyarınca tevzi edilen taşınmazmalların takyit süresinin dolmamış olması ve ipotekli bulunmuş olması kamulaştırmaya engel teşkil etmiyeceğinden kısmen veya tamamen yapılacak kamulaştırmalarda, kamulaştırma bedelinden, kamulaştırılan kıma isabet eden ipotek miktarı, ipoteğe mahsuben fek edilmek suretiyle tescil işlemi yapılmalı ve malik uhdesinde kalan kısmın tapu kaydına bakiye kalan borç için ipotek ve takyit şerhi nakledilmelidir.
3- Üzerinde, ipotek, haciz, ihtiyati haciz, ihtiyati tedbir ve benzeri takyitler bulunan taşınmazmalların kamulaştırılması;
Kamulaştırma ile taşınmazmalın mülkiyeti tescilden önce kamulaştıran idareye geçtiğinden taşınmaz malikinin ve taşınmaz üzerindeki mülkiyetten gayri hak sahiplerinin hakları bedele dönüşmektedir.
Bu nedenle, taşınmazmal üzerinde ipotek, haciz ve benzeri takyitler olsa bile, ilişkisiz olarak kamulaştıran idare adına tescil edilmesi gerekir. Ancak tescilinden sonra, kamulaştırma bedelinin ödenmesinde dikkate alınmak üzere konunun ayrıntılı olarak kamulaştırma bedeli- nin yatırılmış olduğu banka ile ipotek alacaklılarına haciz ve benzeri takyitleri koyduran kuruluşlara ve kamulaştıran idareye bildirilmesi gerekir. (M.K. 927. mad.)
4- İştirak halinde mülkiyet olarak; tasarruf edilen taşınmazmalların kamulaştırılması;
Bilindiği gibi; Medeni Kanunun 633 ncu maddesine göre, kamulaştırma kararının kesinleşmesi ile taşınmazmalın mülkiyeti, kamulaştırmayı yapan idareye geçmekte ve maliklerin hakları bedele dönüşmektedir.
Bu nedenle iştirak halinde malik olunan taşınmazmalın tamamının yada bir kısmının kamulaştırılması halinde, bütün paydaşların aynı anda ferağ vermeleri zorunlu olmadığından paydaşlardan birinin başvurusu halinde iştirak hali bozularak, onun payının kamulaştıran idareye satışının yapılması gerekmektedir.
5- Hükmen kamulaştırılan taşınmazmalın vergi ilişikleri;
Gerek, kanunun 16 ncı maddesine göre alınan tescil kararları ve gerekse, malikin rızai ferağ vermemesi hallerinde 17 nci maddeye göre mahkeme kararı ile yapılan cebri tescil veya terkin işlemlerinde, taşınmazmal malikinin kamulaştırmaya konu taşınmazmal nedeniyle, (Emlak vergisi, veraset ve intikal vergisi gibi) vergi borcu bulunup bulunmadığı araştırılmaksızın, vergi ilişiği kesilmeden idare adına tescil edildikten sonra, vergi dairesine kamulaştırma bedeli belirtilerek ayrıntılı olarak derhal bilgi verilmesi gerekir.
Ayrıca, harçlar kanununa ekli (4) sayılı tarifenin 20/a pozisyonu gereğince, taşınmazmal malikince ödenmesi gerekli harç; kamulaştırma bedelinden mahsup edilerek vergi dairesi adına ayrıca bloke edildiğinin bildirilmesi halinde, temlik harcının tahsilide aranmaksızın ida re adına tescil işlemi yapılacak ve tahsilatın sağlanmasını teminen durum vergi dairesine bildirilecektir.
XIII- Kanunun 18 nci maddesinde, taşınmazmalın aynına ilişkin ihtilaflarda, kamulaştıran idarenin hasım olamıyacağı ve mülkiyetin çekişmeli olmasının idare adına tesciline engel olmadığı vurgulanmıştır.
Kamulaştırma ile taşınmazmalın mülkiyeti idareye geçmekte taşınmazmal maliki ile ayni hak sahiplerinin hakları bedele dönüştüğünden, taşınmazmalın mülkiyetinin veya üzerindeki ayni hakların çekişmeli oluşu kamulaştırmaya ve idare adına tesil veya sicilden terkine engel değildir.
XIV- Kanunun 19 ncu maddesinde; Tapuda kayıtlı olmayan taşınmazmalların tescili ve zilyedin hakları belirlenmiş olup, kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için gerekli olan taşınmazların, tapu sicillinde kayıtlı bulunmaması kamulaştırmaya engel değildir.
Tapu sicillinde tescilli bulunmayan bir taşınmazmalın kamulaştırılmasına ilişkin idari işlemler, tapu sicillinde tescilli taşınmazlardaki usul ve esaslar içinde cereyan eder. Özellik taşıyan yönü, zilyetlik iddialarının incelenmesinde gösterilecek dikkat ve zilyetliği tevsik edecek delilerin sağlam ve kanaat verici olmasıdır.
Maddeye göre; İdare ya hakkın varlığını kendisi saptamakta ve tescil olunması için mahkemeye başvurmakta veya hak sahibinin hakkını tesbit ettirmesi için kendisine imkan tanımaktadır.
Tapu sicillinde tescilli bulunmayan taşınmazmalın kamulaştırma nedeniyle idare adına tescil edilebilmesi için idarece gerekli soruşturmanın yapılması, zilyedinin saptanmış olması ve bedelinin milli bir bankaya yatırılarak mahkemeden tescil kararı istenmesi gerekir.
Mahkeme yapacağı inceleme sonunda delil ve belgeleri yeterli gördüğü takdirde tescil ve zilyetliğin şerhi kararı verecek delil ve belgeleri yeterli görmezse istemi red edecek ve zilyede dava açması için süre tanıyacaktır.
Bu durumda, mahkemece verilen tescil ve şerh kararında iki sonuç birden hükme bağlanmaktadır.
a- Taşınmazmalın kamulaştırılan idare adına tescil edilmesi.
b- Zilyedin kim olduğunun tapu siciline şerh verilmesi.
Mahkeme kararı tapu idaresine, tescil istemiyle ibraz edilince, taşınmazmal idare adına tescil edilerek, tapu kaydının beyanlar hanesine zilyedinin kim olduğunun hüküm gereği şerh verilmesi gerekir.
Tapuda kaydı bulunmıyan taşınmazmallar üzerine, kamulaştırmak suretiyle irtifak hakkı tesisinde ise, mülkiyet hanesi açık bırakılmak ve zilyedi beyanlar hanesinde gösterilmek suretiyle irtifak hakkı tesis ve tescil edilir. Bilahare zilyet tarafından, mülkiyetinin kendisine ait olduğuna dair adına tesciline hüküm veren mahkeme kararının ibrazı halinde, açık bırakılmış olan mülkiyet hanesi doldurularak tapu senedinin ilgilisine verilmesi gerekir.
XV- Kanunun 21 nci maddesinde, kamulaştırmayı yapan idareye, kamulaştırmadan vazgeçebilme hakkı tanınmıştır.
İdare, kamulaştırmanın her safhasında, kamulaştırma kararı veren ve onaylayan yetkili mercii kararı ile tek taraflı olarak kamulaştırmadan vazgeçebilir.
İdare vazgeçmekle, kamulaştırma hükümsüz hale gelir. Bu nedenle, taşınmazmala daha önce el konulmuş ise, idare bu yerden çekilmek ve taşınmazmalı sahibine teslim etmekle ödevlidir. Taşınmazmal, Tapu sicillinde idare adına tescil edilmişse, tescilin dayanağı kalmadığından, idarenin kamulaştırma bedelinin tahsil edildiğini belirten talebi ve idare temsilcisi ile eski malikin takrirlerine dayanılarak ve taşınmazın Emlak Vergi dairesine beyan edilen değeri üzerinden tashih harcı tahsil ettirilmek suretiyle eski malik adına tescil edilmesi gerekir.
Tapu sicillinde kaydı olmayıpda, zilyedi şerh verilmek suretiyle kamulaştırılan taşınmazmalların kamulaştırılmasından da tek taraflı olarak vazgeçilmesi mümkündür. Bu durumda zilyet adına bloke edilen kamulaştırma bedelinin geri alındığının ve zilyedine iadesinin talep edilmesi gerekmekte olup, bu talebe istinaden, taşınmazmalın sicilden çıkarılarak eski duruma getirilmesi ve Medeni Kanunun 927 nci maddesi uyarınca zilyede bilgi verilmesi gerekir.
XVI- Kanunun 22 nci maddesinde, tarafların anlaşarak da kamulaştırmadan vazgeçebilecekleri ve kamulaştırılan taşınmazmala kamulaştırmayı yapan idare dışında başka bir idare kamu hizmeti amacı ile ihtiyaç duyduğu takdirde, bu kanunun 30 ncu veya 1050 sayılı kanunun 23 ncü maddeleri gereğince devir veya tahsis edilebileceği kabul edilmiştir.
Tarafların anlaşması ile kamulaştırmadan vazgeçilebilmesi için, kamulaştırmanın kesinleşmesi, kamulaştırma amacına tahsise gerek kalmamış olması, eski mal sahibi veya mirasçılarının vazgeçmeyi kabul etmiş olması ve kamulaştırma bedelinin üç ay içinde iade etmesi gerekir.
Bu durumda da 21 nci maddede açıklandığı üzere eski malik adına tashih harcı tahsil ettirilmek suretiyle tescil edilir.
XVII- Kanunun 23 ncü maddesinde, belli koşullarda, mal sahibine mahkemeye başvurarak, aldığı kamulaştırma bedelini, aldığı günden itibaren işleyecek kanuni faizleri ile birlikte ödeyerek taşınmazı geri alabilme imkanı tanınmıştır.
Mahkeme kararına göre yapılacak tescil işleminde de tashih harcı tahsil ettirilmesi gerekir. şu kadarki kamulaştırmayı yapan idarenin, bu madde gereğince rızai yoldan geri vermesi halinde 21 nci maddede açıklandığı üzere eski malik adına tescil edilir.
XVIII- Kanunun 24 ncü maddesinde, kamulaştırma bedelinden düşülecek hasarlar, 25 nci maddesinde de hakların sınırlandırılması ve mülkiyetin idareye geçmesi açıklanmaktadır.
Buna göre, hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından kamulaştırma işlemi taşınmazmal maliki bakımından, 13 ncü madde gereğince yapılan tebligatla, idare içinse tebligata çıkarma ile başlamakta olup, mülkiyetin idareye geçmesi ve idari yargı yönünden kamulaştırma işleminin kesinleşmesi ile olmaktadır.
XIX- Kanunun 26 ncı maddesinde; Mal sahibinin kabulu halinde trampa yolu ile kamulaştırmaya olanak tanınmıştır.
Kamulaştırma bedeli yerine verilecek taşınmazın değerinin, idarenin ihale komisyonunca, yoksa bu amaçla kurulacak bir komisyonca tesbit edilmesi, taşınmaz bedelleri arasındaki farkın nakit olarak karşılanması ve idarece verilecek taşınmazın değerinin, kamulaştırma bedelinin %120 (Yüzde yüzyirmi) sini aşmaması gerekir.
XX- Kanunun 27 nci maddesinde, bazı hallerde idareye acele kamulaştırma imkanı tanınmıştır. Acele kamulaştırma yapılabilmesi için üç koşuldan birinin var olması gerekir.
Birinci koşul: 3634 sayılı kanunun uygulanmasında, yurt savunması ihtiyacı bulunması.
İkinci koşul: Acelee kamulaştırma yapma zorunluluğunun Bakanlar Kurulunca karar altına alınmış olması,
Üçüncü koşul: Özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli görülmesi.
Bu üç koşuldan birinin varlığı halinde, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, ilgili idarenin istemi üzerine mahkemece yedi gün içinde, bilirkişilere tesbit ettirilecek değeri milli bir bankaya yatırılarak idarece o taşınmaza el konulabilir. Mahkeme kararında idare adına tescil hükmü varsa karar uyarınca tescil işlemi yapılır.
XXI- Kanunun 29 ncu maddesinde; Kamulaştırmanın gerektirdiği her çeşit masraf ve tapu harçlarının idarece ödeneceği belirtilmiştir.
Bu nedenle, kamulaştırılan taşınmazın idare adına tescil edilebilmesi için yapılacak ifraz, tashih ve benzeri işlemler için tahsil ettirilmesi gerekli tapu harçlarının, harç bağışıklığı yok ise idarenin ödenmesi gerekir.
Burada idarenin ödemekle yükümlü olduğu, tapu harcı, kamulaştırmanın yapılabilmesi için gerekli olan, örneği; kısmi kamulaştırmalardaki ifraz işlemi için tahsil ettirilmesi gereken harç olup, ancak Harçlar Kanununa ekli 4 sayılı tarifenin 20/a pozisyonu gereğince kamulaştırma bedeli üzerinden devir eden ve harç bağışıklığı yoksa devir alandan (kamulaştıran) ayrı ayrı %40 oranında harç tahsil ettirilmesi bu hüküm içine girmemektedir.
XXII- Kanunun 30 ncu maddesinde; Bir idareye ait taşınmazmalın gerektiği takdirde, anlaşma yolu ile diğer idareye devri öngörülmüştür.
Kanunun birinci maddesinin açıklanmasında da belirtildiği üzere, kamulaştırma özel kişilere ait taşınmazmallar için söz konusudur. Bir idarenin ihtiyaç duyduğu taşınmazmal diğer bir idareye ait ise, iki idarenin anlaşma yoluna gitmeleri gerekmektedir. Anlaşma sağlanamadığı takdirde idari yargıya başvurulması gerekir. Anlaşma sağlanırsa resmi senet düzenlenerek, anlaşma sağlanmamış ise idari yargıdan (mahalli idare mahkemesi veya Danıştay) kesinleşmiş karara istinaden tescil işlemi yapılmalıdır.
XXIII- Kamulaştırma kanunun, yasak işler ve eylemler başlığını taşıyan 31 nci (Mülga 6830 sayılı kanunun 32 nci) maddesinin (b) fıkrası "Kamulaştırma kararının tebliğinden sonra taşınmazmalın başkasına devir ve ferağ veya temliki"ni yasaklamıştır.
Bu nedenle; Kanunun 5 nci maddesi uyarınca alınmış kamu yararı kararının 6 ncı maddede belirtilen mercilerce tasdik ve bedelinin milli bankalardan birine yatırılmasından ve 13 ncü madde uyarınca ilgililerine tebliğ edilip, kamulaştırma işleminin kesinleşmesinden sonra, tapu idaresine bildirilmesi gerekir. Bu bildiri üzerine, mülkiyet hakkının kamu hukukundan doğan kısıtlanması olarak, Tapu Sicil Tüzüğünün 88 nci maddesi gereğince, taşınmazmalın kayıtlı bulunduğu kütük sahifesinin beyanlar hanesine (2942 sayılı kanunun 31/b maddesi gereğince kamulaştırılmıştır .................. tarih ............ yevmiye) belirtmesi yapılarak, kanunun 7 nci maddesi gereğince yine beyanlar hanesine verilen idari şerhin terkin edilmesi gerekir.
31 nci maddenin (b) fıkrası gereğince yapılacak belirtmeden sonra taşınmazmalın devir ve temliki veya mülkiyetten gayri ayni veya şahsi hak tesisi mümkün değildir.
Ancak; kısmi kamulaştırmalarda, kamulaştırmadan arta kalan parça üzerinde malikin tasarruf hakkının durdurulması düşünülemiyeceğinden, tapu kaydına 31/b madde gereğince belirtme yapılmakla beraber kamulaştırma yahut imar planı veya ilgili bakanlıkça onanmış özel plan ve projesinde gösterilen kamulaştırılacak kısım ile kamulaştırma dışında bırakılan kısım maliklerinin talep ve muvafakatları aranmaksızınifrazen ayrılarak, belirtmenin kamulaştırılan taşınmazmalın beyanlar hanesine nakledilmesi gerekir.
XXIV- Kanunun 35 nci maddesinde; imar mevzuatı gereğince düzenlemeye tabi tutulan taşınmazmallardan alınan düzenleme ortaklık payları ile imar mevzuatına göre yapılan parselasyonlarda malikin muvafakatı ile kamu hizmet ve tesisleri için ayrılmış veya sicilden terkin edilmiş yerler için eski malikler tarafından mülkiyet iddiasında bulunulamıyacağı ve karşılığının istenemiyeceği hükmü getirilmiştir.
XXV- Kanunun 36 ncı maddesinde; Kamulaştırma yolu ile kamulaştıran idare adına tesil edilen taşınmazmal için, herhangi bir nedenle gerçek ve tüzel kişiler adına yeniden tapu tesis edildiği takdirde, idarenin istemi üzerine, hakimin gerekli incelemeyi yaparak, sonraki kaydın iptali hakkında karar vereceğini ve bu işlemlerin harç ve resme bağlı olmadığı hükme bağlanmıştır.
Bu durumda, sonradan tesis edilen tapu kaydının iptali hakkında verilecek kararın kesinleşmesini müteakip, tapu idaresine ibraz edilmesi halinde, harç alınmadan kaydın iptali ile varsa üzerindeki ipotek alacaklılarına ve haciz ve benzeri takyitleri koyan mercilere Medeni Kanunun 927 nci maddesi uyarınca duyuru yapılması gerekmektedir.