KolayuyumGiriş yap

13/306 Sermaye Piyasası Kurulu'nun 08/03/2002 Tarihli ve 13/306 Sayılı İlke Kararı

Tür
Resmi Gazete
İlgili mevzuat
Güncel metin
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.

Sermaye Piyasası Kurulu Muhasebe Standartları Açıklaması

Sayı: 2002/1

Konu: Kurul’un Seri:XI, No:1 Sayılı Tebliğinde yer alan, İşletme Aleyhine Açılan Davaların Mali Tablolara Yansıtılması ile Özel Durumlar Kapsamında Kamuya Duyurulmasıyla İlgili Hükümlere Dair Açıklama

A. Kapsam

İş hayatının normal akışı içerisinde işletmeler aleyhinde davalar açılabilmektedir. Davaların işletme aleyhine sonuçlanması durumunda, işletme belirli bir meblağı ödeme yükümlülüğü altına girmektedir. Ancak, her dava kendine has farklı özellikler taşımaktadır. Davaların mali tablolarda gösterimine ve kamuya duyurulmasına ilişkin açıklamalar aşağıda yer almaktadır.

B. Değerlendirme

II.1- Davalar ve Nitelikleri

İşletme aleyhine açılan davalar farklı özellikler taşıyabilmektedir. Bazı davalarda, davacının talebini haklı gösteren hukuken geçerli olan belgeler bulunabilmekte, bazı davalar ise mücerret iddialara dayanılarak açılabilmektedir.

İşletme aleyhine açılan davaların; geçmiş uygulamalar, hukuken geçerli belgelere dayanmaları, tedbir kararı ve/veya reddi gibi davanın seyrini etkileyen ara kararlar, emsal yerleşmiş yargı içtihatları, davanın niteliğine bağlı olarak uzman kişilerin vermiş oldukları görüşler ve diğer değerlendirmeler çerçevesinde mali tablolara farklı şekilde yansıtılması gereklidir.

II.2- İlgili Hükümler

Kurulumuzun konuya ilişkin düzenlemeleri aşağıda verilmiştir. Kurulumuzun Seri:XI, No:1 sayılı Tebliği'nin 41'inci maddesinde;

"Şarta bağlı olaylar deyimi, bilanço tarihinde mevcut ve sonucu (kâr veya zarar) gelecekteki bir veya birkaç olayın gerçekleşip gerçekleşmemesine bağlı olan olayları ifade eder. Mali tabloların düzenlenmesi sırasında şarta bağlı olayların dikkate alınması zorunludur.

Şarta bağlı zararların, mali tabloların kesinleşme tarihinden önce makul bir şekilde ve makul bir oranda tahmin edilebilmesi halinde tahakkuk ettirilmesi ve mali tablolara yansıtılması gerekir. Belli bir öneme sahip olan, ancak, tutarları tahmin edilemeyen şarta bağlı zararlar dipnotlarda açıklanır.

Şarta bağlı kârların gerçekleşmesinin muhtemel bulunması durumunda yalnızca bilanço dipnotlarında açıklama yapılmakla yetinilir."

hükmü yer almaktadır.

Şarta bağlı olayların mahiyetine ilişkin açıklamalar söz konusu Tebliğ'in 2 no'lu ekinde verilmiş olup, bu ekte, şarta bağlı olayların mahiyeti, örnekler de verilmek suretiyle açıklanmıştır.

Kurulumuzun Seri:VIII, No:20 sayılı “Özel Durumların Kamuya Açıklanmasına İlişkin Esaslar Tebliği”nin 3/C-h maddesinde; ortaklığın mali yapısını veya faaliyet sonuçlarını önemli ölçüde etkileyecek dava açılması veya bu nitelikteki bir davanın ortaklık tarafından üçüncü kişilere karşı açılması durumunda, bu konuda kamuya açıklama yapılmasının zorunlu olduğu düzenlenmiştir.

Yine aynı Tebliğin 3/H-b maddesinde “Kurulun XI Seri No'lu muhasebe standartları tebliğleri uyarınca ortaklığın kamuya açıklanan son mali tablosunda yer alan şarta bağlı olayların gerçekleşmesi” halinde kamuya açıklama yapılması öngörülmüştür.

II.3- İşletme Aleyhine Açılan Davaların Mali Tablolara Yansıtılması

Kurulumuzun düzenlemeleri işletme aleyhine bir dava açılır açılmaz ilgili tutar için karşılık ayrılmasını zorunlu tutmamaktadır. İşletme aleyhine bir dava açılması Kurulumuzun düzenlemelerinde bir “şarta bağlı olay” olarak değerlendirilmiştir. Şarta bağlı olaylar, işletme açısından, kar veya zararla sonuçlanma ihtimali olan olaylardır. Bu ihtimalin düzeyi, şarta bağlı olayların nasıl işleme tabi tutulacağı konusunda belirleyici olmaktadır. Davanın mahkemelerdeki seyri ve/veya şekil ile ilgili diğer göstergeler bu ihtimalin düzeyinin belirlenmesinde diğer kriterlerle birlikte değerlendirilmelidir. Diğer bir deyişle, bazı durumlarda temyizde olan bir dava için karşılık ayrılmayabilirken, bazı durumlarda ilk derece mahkemelerde görülen davalar için karşılık ayırmak gerekebilir. Bir karşılık ayrılması için bir davanın açılmasının beklenmesi de zorunlu değildir.

Kurulumuzun Seri:XI, No:1 sayılı Tebliğinin 41’inci maddesinin 2’nci fıkrasında; “şarta bağlı zararların, mali tabloların kesinleşme tarihinden önce makul bir şekilde ve makul bir oranda tahmin edilebilmesi halinde tahakkuk ettirilmesi ve mali tablolara yansıtılması gerekir. Belli bir öneme sahip olan, ancak, tutarları tahmin edilemeyen şarta bağlı zararlar dipnotlarda açıklanır” hükmü yer almaktadır. Bu maddeye göre, bir şarta bağlı zararın mali tablolara yansıtılabilmesi; zarar tutarının,

- makul bir şekilde ve

- makul bir oranda,

tahmin edilebilmesi halinde mümkündür.

Bir davanın sonucunda oluşabilecek zararın makul bir şekilde tahmin edilebilmesi, davacının talep ettiği tutar ile ilgili değildir. Davacılar, objektif olarak haklı oldukları tutar için dava açabilecekleri gibi, gerçekçi olmayan tutarlar için de dava açmaya meyilli olabilirler.

Bu hükümlerden, dava sonucunda oluşacak zararın belirlenmesinin davanın kaybedilmesi ihtimalinin düzeyine bağlanması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. Söz konusu hükme dayanılarak, makul bir şekilde tahmin edilmesi gereken, diğer bir deyişle karşılık ayrılması gereken durumların belirlenmesinde aşağıdaki hususların birlikte dikkate alınması gereklidir.

- Geçmiş olaylar nedeniyle ortaya çıkan cari bir yükümlülüğün bulunması,

- Davanın kaybedilmesinin geçmiş uygulamalar, işletmenin borcu olduğunu kanıtlayan hukuken geçerli belgelere dayanması, bilirkişi raporları, tedbir kararı alınması ve/veya kaldırılmış olması gibi davanın seyrini etkileyen ara kararlar ve gelişmeler ile emsal yerleşmiş yargı içtihatları ve diğer değerlendirmeler çerçevesinde kuvvetle muhtemel olması, bunun sonucunda işletmenin bir ödeme yapmakla yükümlü kılınacak olması,

- Bu miktarın güvenilir bir şekilde tahmin edilebiliyor olması.

Bu şartların tümünün birlikte sağlanamaması halinde, konu mali tablo dipnotlarında açıklanır.

Bir davanın kaybedilmesinin kuvvetle muhtemel olması hususu, bir takdir yetkisinin kullanımı sonucunda belirlenir. Her davanın kaybedilme riski vardır. Yukarıda da belirtildiği üzere, bu riskin varlığı başlıbaşına ilgili tutarların mali tablolara zarar olarak yansıtılmasını zorunlu kılmamaktadır. Bunun yanında, işletme aleyhine dava açılma riski her zaman bulunmaktadır. İşletme aleyhine dava açılması riski, otomatik olarak bunun kaybedilme riskini de gündeme getirmektedir. Bu riskin olduğu her durumda karşılık ayrılması, işletmenin faaliyet sonucunun, olduğundan farklı şekilde görünmesine neden olabilecektir. Kuvvetle muhtemel düzeyinden düşük olan her risk düzeyinde, mali tablo dipnotlarında konu hakkında açıklama yapılması yeterlidir.

Ancak, Seri:VIII, No:20 sayılı Özel Durumların Kamuya Açıklanmasına İlişkin Esaslar Tebliği çerçevesinde, önemli davaların seyri hakkında kamuya bilgi verilmesi gerekmektedir.

Bazı davalarda, işletmenin belirli bir tutarı ödemesi kesindir. Örneğin; işletmenin bir aracının trafikte zarar vermesi ve bunun polis tutanağıyla tespit edilmesi gibi. Kaybedilmesi kuvvetle muhtemel davaya örnek olarak verilebilecek söz konusu durumda, zararın makul bir şekilde tahmini mümkündür. Bu gibi durumlarda, ilgili davanın kaybedilmesi kuvvetle muhtemel ve zarar tutarının makul bir şekilde tahmini mümkün olduğundan, mali tablolara yansıtılması gerekmektedir. Yine yukarıda belirtildiği üzere, bu tutarın mali tablolara yansıtılması için işletme aleyhine bir davanın açılması beklenmez.

A. Sonuç

İşletme aleyhine açılmış bir davanın ne şekilde işleme tabi tutulacağı davanın kaybedilmesi ihtimalinin düzeyine bağlı bulunmaktadır. Bu çerçevede; işletmeler aleyhine açılan davaların mali tablolara yansıtılması ve özel durumlar kapsamında kamuya duyurulmasında aşağıdaki esaslara uyulur. Bunun yanında işletme aleyhine bir dava açılmasa dahi, işletmenin belirli bir ödeme yapması sonucu doğuracak olaylar da benzer şekilde işleme tabi tutulur.

1. Geçmiş olaylar nedeniyle ortaya çıkan cari bir yükümlülüğün bulunması; davanın kaybedilmesinin geçmiş uygulamalar, işletmenin borcu olduğunu kanıtlayan hukuken geçerli belgelere dayanma, bilirkişi raporları, tedbir kararı alınması ve/veya kaldırılmış olması gibi davanın seyrini etkileyen ara kararlar ve gelişmeler ile emsal yerleşmiş yargı içtihatları ve diğer değerlendirmeler çerçevesinde kuvvetle muhtemel olması; bunun sonucunda işletmenin bir ödeme yapmakla yükümlü kılınacak olması ve bu miktarın güvenilir bir şekilde tahmin edilebiliyor olması durumunda, ilgili tutar karşılık olarak mali tablolara yansıtılır. Bir davanın kaybedilmesinin ya da kazanılmasının kuvvetle muhtemel olması hususu, bir takdir yetkisinin kullanımı sonucunda belirlenir. Bu takdir yetkisi kullanılırken, şirket yetkililerinin sorumlulukları esastır.

2. (1) numaralı bentte belirtilen şartların tümünün birlikte sağlanamaması halinde, konu mali tablo dipnotlarında açıklanır. Ancak, dava sürecinin herhangi bir aşamasında, dava sonucunda işletmenin bir yükümlülük altına gireceğinin kuvvetle muhtemel olduğunun anlaşılması durumunda karşılık ayrılır.

3. Mali tablolara yansıtılmış olması veya dipnotlarda açıklama yapılmış olmasına bakılmaksızın, önemli davaların seyri hakkında Seri:VIII, No:20 sayılı Özel Durumların Kamuya Açıklanmasına İlişkin Esaslar Tebliği düzenlemeleri kapsamında kamuya açıklama yapılması gerekir.